Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Chwerthin Parchus

Yn ddiweddar, aeth DAFYDD LLYWELYN i weld comedi, math gwahanol iawn ar berfformiad cyhoeddus. Ond beth ywr tebygrwydd rhwng y genre yma a theatr?

Ddiwedd Medi Eleni trefnwyd noson gomedi stand-up yhn Dempseys, un o dafarndai Caerdydd, mewn ymgais i godi pres tuag at ymweliad Eisteddfod yr Urdd r cylch y flwyddyn nesaf. Y tri diddanwr oedd Humphrey James, Gethin Thomas a Daniel Glyn, a bun noson ddigon llwyddiannus, yn ariannol ac yn nhermaur hiwmor. Dros y blynyddoedd diwethaf, mae criw bychan, gan gynnwys yr unigolion a restrir uchod, wedi bod yn ceisio cynnal a hyrwyddor sn gomedi yng Nghymru, gan gyfrannu i nosweithiau a gweithgareddau amrywiol, megis g_yl gomedi Hafod a welwyd am y tro cyntaf yn ystod ymweliad yr Eisteddfod Genedlaethol Mn llynedd. Yn ogystal, maent wedi ceisio datblygur genre ar y cyfryngau. Rhaid cyfaddef bod talcen caled yn eu hwynebu oherwydd, i raddau helaeth, nid ywr byd comedi wedi ennill ei blwyf yng Nghymru, a hyd heddiw ystyrir y maes fel rhywbeth eilradd.

Ar yr olwg gyntaf, mae hynnyn annisgwyl gan mair patrwm cyffredinol a welir yn y cyfryngau yw rhoi mwy a mwy o bwyslais ar raglenni ysgafn. Ond mae hyn i ryw raddau wedi cymhlethu statws comedi, gan ei fod bellach yn ymdoddi cymaint i agweddau eraill o fyd adloniant. Maer cyfan yn dod dan un ambarel amwys, yn hytrach na bod comedi yn meddu ar ei hunaniaeth unigryw ei hun. Er gwaethaf pryderon sydd wediu mynegi am y duedd i gynhyrchu deunydd o safon isel a di-sylwedd (dumbing down) does dim dwywaith na fydd y patrwm hwn yn parhau, o leiaf yn y tymor byr, o fewn y cyfryngau. Yn sicr, yn wyneb newidiadau technolegol, bydd yr ymgais i ddiddanu cynulleidfa gyda deunydd adloniadol a doniol yn cynyddu ei phwysigrwydd. O ganlyniad, un o brif amcanion y cyfryngau Cymraeg, ac yn arbennig felly S4C, yn ystod y blynyddoedd nesaf, fydd sicrhau arlwy digonol i gadwr ffyddloniad yn ddiddig.

Fodd bynnag, yn ystod y blynyddoedd diwethaf, daeth y sianel dan y lach am fethu yn ei hymgais i ganfod deunydd fyddain plesioi chynulleidfa. Y g_yn barhaus yw nad ywr ddarpariaeth a gynigir gystal r hyn a welir dros Glawdd Offa. Ond y gwir amdani yw bod y fath honaid yn gwbl gyfeiliornus. Awgryma Stephen Wagg yn BecauseI Tella Joke or Two i oddeutu 650 o gomedau sefyllfa gael eu creu ym Mhrydain ers yr Ail Ryfel Byd. Eto i gyd, dim ond rhyw ddeugain neu hanner cant ar y mwyaf sydd wedi llwyddo i daro deuddeg. Perlau ond eithriadau prin yw rhaglenni megis Fawlty Towers o greadigaeth John Cleese ac Only Fools and Horses o ysgrifbin John Sullivan. Teg yw nodi bod rhai o gyfresi S4C wedi bod yn fethiannau llwyr, ond ni ddylid diystyrur ffaith bod y sianel wedi llwyddo i gyflwyno nifer o gyfresi ysgafncomedi llwyddiannus iawn dros y blynyddoedd megis Hafod Henri, Torri Gwynt, ac yn goron y cyfan, maen debyg, Cmon Midffld. Er hyn syn gwneud tasg y sianel yn anos fyth ywr ffaith bod rhaid iddi geisio bodloni pob carfan o fewn y gymdeithas Gymraeg, tra gwelir sianeli eraill yn medru arbenigo ar raglenni neu agweddau penodol. Amlygir yr anhawster hwn ymhellach yn ystod y blynyddoedd nesaf, gyda dyfodiad teledu digidol a chebl.

Yr allwedd i lwyddiant mathau uchod o gomedi oedd eu bod yn gwbl Gymreig a Chymraeg ei naws au hiaith. Go brin byddai modd gwneud cyfiawnder gydachlyfrwch y deunydd pei cyfieithwyd, ar rheswm syml am hynny oedd eu bod wediu saernon ofalus yng ngwead y gymdeithas ar diwylliant Cymraeg. Serch hynny, mae tuedd i bobl bellach gofleidior diwylliant Americanaidd, a cheisio ei efelychu. Yng nghud-destun comedi, mae hyn yn sicr yn gamgymeriad dybryd. Maer byd comedi yn America yn gysyniad hollol wahanol maer cyllid a niferoedd yr unigolion syn cyfrannu tuag at gyfresi comedi or fath yn anhygoel, ond yn bwysicach na dim, maeu chwaeth yn gwbl wahanol. Rhaid ceisio sicrhau nad ywr meddylfryd Americanaidd, syn chwarae rhan mor amlwg yn ein bywydau dyddiol, yn llethu ein creadigrwydd brodorol. Nid yw hyn gyfystyr bod yn fewnblyg a chul ein gweledigaeth, ond yn hytrach, bod rhywun yn gosod ei ddeunydd yn ei gyd-destun priodol, ac yn dangos parch a dealltwriaeth tuag at y gynulleidfa. Y duedd ar hyd o bryd yw bod comedi yn gyffredinol yn Nghymru iw weld yn gaeth i hualaur dosbarth canol, ac yn union fel y byd pl-droed y cyfnod modern, mae perygl gwirioneddol i garfanau eraill mewn cymdeithas gael eu dieithrio. Efallai mai dyna pam mae tocynnau ar gyfer sioeau clybiau Bara Caws yn gwerthu fel slecs, a chynhyrchiadau eraill yn stryffaglu i lenwi rhes.

Yn gysylltiedig r ddolen gyswllt rhwng dosbarth cymdeithasol a chomedi, fe welir y ddeuoliaeth ragrithiol sydd ynghlwm wrth y maes. Nid nodwedd syn unigryw i Gymru mohoni, ond maen allweddol bwysig wrth ystyried natur a chynnwys y deunydd comedol sydd ar gael. Cymaint ywr pwyslais a roddir y dyddiau hyn ar y syniad o fod yn wleidyddol gywir, fel bod perygl gwirioneddol i ddeunydd comedi fynd yn wag, ac i ragrith deyrnasu. Ar y wyneb o leiaf, ystyrir comedwyr fel Bernard Manning a Jim Davidson yn annerbyniol bellach, a cheir bonllefau o brotestiadau pan glywir unigolion or fath yn cyfeirion ddirmygus at bobl o dras a diwylliant gwahanol iddynt hwyu hunain. Eto i gyd, ystyrir jcs am hoffter y Cymry o ddefaid, corai meibion ar bl hirgron yn eithriadol o ddoniol gan rai hyd heddiw. Maen werth ystyried am ennyd pwy syn pennur ffinniau derbyniol ar gyfer deunydd comedi, a beth ywr cymhellion y tu cefn i ganllawiau or fath. Yn y bn, mae pob agwedd o hiwmor yn ddilornus, ond yr hyn syn ei wneud yn gelfyddyd ywr modd yr ymdrinir r pwnc.

Mae hiwmor ar ei orau yn gallu bod yn arf miniog a chignoeth. Yn aml iawn, mae gonestrwydd drwy hiwmor yn gallu bod yn llawer cryfach nar agwedd difrifol. Yng Ng_yl Caeredin yn gynharach eleni bu i ferch ddwy ar hugain mlwydd oed, Francesca Martinez, ennill gwobr The Daily Telegraph, yr Open Mic Award. Yr hyn oedd yn arwyddocaol am ei buddugoliaeth oedd ei bod yn dioddef or cyflwr parlys ymenyddol (cerebal palsy), a chyfeiriodd at ei chyflwr fel rhan oi deunydd, fel a nodwyd yng ngholofnaur papur a noddodd y gystadleuaeth: (s)he pictured a world where everyone was disabled. The World Cup would be more interesting, wouldnt it? England might actually win. Byddai clywed brawddeg or fath yn gwneud ir mwyafrif chwerthin a theimlon anghysurus ar yr un pryd, a dyna un o gryfderau pennaf hiwmor cyflyrur ystod eang o emosiynau. Y peryg ar hyn o bryd yng Nghymru yw bod y miniogrwydd hynny yn cael ei golli yn enw ffug barchusrwydd a diffyg ffydd a gweledigaeth yn nodweddion ein diwylliant cynhenid.

awdur:Dafydd Llewelyn
cyfrol:453, Hydref 2000

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk