Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

THEATR CLWYD: BREUDDWYDWYR YMARFEROL

Mae gan TERRY HANDS a TIM BAKER, y ddau sydd wrth y llyw yn Theatr Clwyd, gynlluniau mawr ac ambell i neges ddi-flewyn-ar-dafod hefyd, fel y canfu Menna Baines.

Mae ystafell cyfarwyddwr artistig Theatr Clwyd yn un ddymunol. Gydar ffenest eang yn rhoi golygfa dros dref Yr Wyddgrug a bryniau Clwyd y tu l iddi, golygfa drawiadol ar brynhawn braf o aeaf gydar awyr yn goch gan fachlud. Wrth y ffenest, yn aur yng ngolaur haul, mae potel o frandi a thri neu bedwar o wydrau gln, gwahoddgar. Ond does dim amser i edmygur olygfa na sipian brandi heddiw. Cwta ddeugain munud sydd gan Terry Hands, ai gyd-gyfarwyddwr Tim Baker, i ateb cwestiynau cyn rhuthro i gyfarfod o Gwmni Theatr Clwyd.

Roedden nin siarad ar ddiwedd wythnos pan oedd dau gynhyrchiad newydd sbon gan y cwmni wedi agor yn y theatr, ac un arall newydd ddechrau ar daith drwy Gymru; wythnos, hefyd, pan fu Theatr Clwyd ym mhenawdaur Western Mail bron bob dydd. Yn l y papur hwnnw roedd y Swyddfa Gymreig ar Swyddfa Archwiliadau yn ymchwilio ir modd yr oedd grant o hanner miliwn gan Loteri Cyngor y Celfyddydau wedii roi ir theatr y llynedd, yn wyneb honiadau bod y Cyngor wedi torri rhai oi rheolau ei hun wrth roir nawdd, a bod yr arian wedi mynd i lenwi twll yng nghyllideb y theatr yn hytrach nag at brosiect newydd.

Honiadau di-sail bob un, yn l Terry Hands. Does ynar un ymchwiliad, yr un ffrae, yr un sefyllfa gyfreithiol. Gofynnwch ir Swyddfa Gymreig. Does dim byd oi le yma, meddai, yn llais un wedi blino dweud yr un peth.

Y diwrnod cynt roedd yn un papur wedi cyhoeddi bod ffrwgwd rheng Theatr Clwyd a Theatr y Grand, Abertawe, gydar olaf yn cyhuddo criwr Wyddgrug o ddwyn eu cynhyrchiad o Rape of the Fair Country Alex Cordell. Maen ymddangos mai Abertawe hefyd oedd ffynhonnell yr honiad yngl_n r grant loteri, gyda dogfennau perthnasol o eiddo Cyngor y Celfyddydau yn l yr adroddiadau, wedi dod i ddwylo Alan Williams, aelod seneddol gorllewin y ddinas.

Nid yw Terry Hands am enwi neb, ond mae wedii ddiflasu gan yr hyn y maen ei weld fel tuedd Gymreig i geisio tanseilio gwaith da. Gydar parch mwya bosibl a dwin deud hyn fel chwarter Cymro, gan fod fy nain in Gymraes dwi wedi dod ar draws arferiad, mewn rhai rhannau o Gymru, o ddifetha yn hytrach na chreu, o ddymchwel yn hytrach nag adeiladu. Maer peth yn llawer mwy amlwg yma nag yn unrhyw un arall o wledydd Ewrop, ac rydw i wedi gweithio yn y rhan fwyaf ohonyn nhw.

Arian ar gyfer mynd chynyrchiadau ar daith drwy Gymru oedd yr hanner miliwn a gafodd Theatr Clwyd. Gofyn lle mae cynllun y bob sydd wedi bod yn cwyno y mae Tim Baker, gan nodi bod arian y Loteri ar gael i bawb wneud cais amdano. Maer ddau gyfarwyddwr yn mynnu mai amser i gyd-dynnu yw hwn, ac nid i edliw a chreu rhwygiadau.

Maen gyfnod newydd cyffrous yng Nghymru nawr, meddai Terry Hands. Mae yna ysbryd annibynnol newydd iw deimlo, ac ysbryd cydweithredol newydd. Mae gennym ni gymaint iw ddathlu. Yn lle taflu honiadau di-sail o gwmpas i lenwi tudalen flaen papur newydd a ddylai fod yn anelu at safonau cenedlaethol, oni fyddai hin well edrych ar yr hyn syn cael ei gyflawni yma yn Theatr Clwyd? Edrychwch ar y gwaith rydyn nin ei wneud, ac os nad ydyn nin ei wneud on dda, rhowch wybod i ni. Ond peidiwch n beirniadu ni am ei wneud o.

Mae bron i flwyddyn ers i Terry Hands ddod i Theatr Clwyd. Am rai misoedd cyn iddo ddod yn gyfarwyddwr, roedd wedi bod yn gweithredu fel ymgynghorydd artistig ar ran y theatr, sef dyn codi arian i bob pwrpas. Efallai ei bod yn anodd i rai ddeall apl theatr led wledig ei lleoliad, a honno at ei chlustiau mewn dyled, i _r a oedd wedi gwneud enw rhyngwladol iddoi hun, fel cyn-bennaeth yr RSC ac fel cyfarwyddwr ar ei liwt ei hun ym Mhrydain a thramor. Ond i Terry Hands ei hun, maer mater yn ddigon syml. Roedd yn hoffir lle ac yn hoffir bobl.

Roedd hefyd wedii syfrdanu, yn ystod ei ymweliadau cyntaf r Wyddgrug fel ymgynghorydd artistig, o ddeall fod Cyngor Sir Clwyd, cyn yr ad-drefnu, yn rhoi 1.5 miliwn ir theatr - mwy nag oedd unrhyw theatr arall trwy Brydain yn ei gael gan unrhyw awdurdod lleol. Rhwng nawdd Cyngor y Celfyddydau ac arian o amryfal ffynonellau lleol, roedd y gyllideb yn 2.1 miliwn. A dyfodol y theatr yn y fantol yn dilyn yr ad-drefnu, yr her wynebai Terry Hands oedd adfer y nawdd iw lefel wreiddiol, ac nid ywn gyfrinach ei fod wedi defnyddio ei enw da ir perwyl hwnnw pan ddaeth yn fater o dderbyn neu wrthod y cynnig o swydd cyfarwyddwr fis Mai diwethaf. Bellach, maer theatr yn l ar seiliau ariannol cadarn, diolch i Gyngor y Celfyddydau, y Loteri ac i Gyngor Sir Fflint, sydd wedi cynyddu eu grant ac sydd, yn l Terry Hands, yn esiampl loyw i awdurdodau lleol eraill yn eu cefnogaeth ir celfyddydau.

Nid ywr cyfarwyddwr newydd yn hoffi cael ei alwn Sais llai or Sais yma, cofiwch mod in chwarter Cymro, meddain gellweirus. Yn sicr, mae mor ymwybodol neb o Seisnigrwydd Theatr Clwyd mewn blynyddoedd a fu. Theatr rep Saesneg oedd hi yn y bn, yn targedu ei gwaith at Lundain.

Mae ei waith yn ystod ei flwyddyn gyntaf wrth y llyw yn dangos nad rhethreg oedd ei addewidion ddechraur haf diwethaf i Gymreigior cwmni. Cymry yw tri chwarter y cwmni preswyl presennol, ac mae hanner y dramu sydd ar fin teithio ir De chysylltiad Cymreig - Journey of Mary Kelly yn ddrama gan y Gymraes Sin Evans, Abigails Party wedi ei thrawsblannu i un o faestrefi Caerdydd a Rape of the Fair Country yn addasiad o nofel Alexander Cordell am fywyd yn ardal y gweithfeydd haearn ar ddechraur Chwyldro Diwydiannol. Mae penodiad Tim Baker, sydd i gyfrifoldebaun cynnwys theatr trwy gyfrwng y Gymraeg, yn arwydd arall or meddylfryd newydd yn Theatr Clwyd, ac ef fydd yn cyfarwyddo cynhyrchiad Cymraeg cyntaf y cwmni ym mis Mai.

Pen draig, a CYMRU mewn llythrennau bras odano, yw logo newydd y theatr, ac mae sn am newid enw hefyd, gyda Clwyd Theatr Cymru yn un posibilrwydd. Tan yn ddiweddar, roedd geiriau un o adolygwyr papurau newydd Llundain am y cwn=mni - the nearest thing to a National Theatre of Wales - wediu plastro ar bob rhaglen. Ond nonsens, yn l y ddau sydd wrth y llyw, yw ensyniadau am agenda gudd i fod yn theatr genedlaethol swyddogol.

Yr hyn y bydden nin hoffi bod, yn y pen draw, yw theatr Gymreig fydenwaog. Maer gair Cymru ar ein logo ni achos ein bod nin falch iawn o fod yn gwmni Cymreig, meddai Trerry Hands. Fy marn in bersonol yw y byddain rhaid i unrhyw theatr genedlaethol fod yng Nghaerdydd. Pan oeddwn in rhedeg yr RSC, doedd o ddim yn ein poeni ni fod yna Theatr Genedlaethol, Brydeinig felly, yn Llundain, er nad yr RSC oedd honno.

I Tim Baker, maer ffaith bod cwestiwn theatr genedlaethol yn bwnc mor sensitif mewn rhai cylchoedd theatrig yng Nghymru yn tystio i ffenomenon Gymreig arall. Mae on rhan on plwyfoldeb etifeddol ni. Pam na ddylai pob cwmni theatr bach yng Nghymru amcanu at fod yn theatr genedlaethol? gofynna. Iddo ef, cysyniad a wireddir trwy waith caled, cyson ywr theatr genedlaethol Gymreig ac nid rhywbeth a grir yn wleidyddol, dros nos.

Gan bwyll, hefyd, yw arwyddair y regime newydd cyn belled ag y mae gwaith Cymraeg yn y cwestiwn. Cyfieithiad o ddrama Ffrangeg, yn hytrach na drama Gymraeg wreiddiol, yw Celf, y cynhyrchiad a fydd yn teithio ym mis Mai. Mae Terry Hands yn ddi-flewyn-ar-dafod wrth gyfiawnhaur dewis.

Un or problemau wrth redeg theatr yng Nghymru yw nad oes yna ddim un awdur Cymreig mawr. Does yna ddim Ibsen Cymreig, rhywun a all roi llais i hunaniaeth ei wlad. Does yna ddim eto draddodiad mawr o ysgrifennu dramu. Or dramu Cymraeg rydw i wediu gweld, roedd hin ymddangos i mi mair hyn sydd ei angen yw dod r ysgrifennu llwyfan mwya cyffrous yn Ewrop heddiw i sylwr awduron Cymraeg. Mae Art, y mae Celf yn addasiad ohono, wedii ysgrifennu gan un o ddramodwyr cyfoes Ffrainc, Yasmina Reza, ac yn llwyddiant ysgubol yn y West End ar hyn o bryd. Ryden nin credu y gall dod gwaith fel hyn i sylw dramodwyr Cymraeg fod yn gyfrwng iw hysbrydoli hwythau i ysgrifennu rhywbeth a all fynd ar draws y byd ac a all gael ei berfformio mewn unrhyw iaith, nid rhywbeth syn mynd i fod yn ystyrlon yn eu hiaith nhwu hunain yn unig.

Mae Tim Baker yn croesawur cyfle i gyfarwyddo Celf, lle mae anghytundeb dau ffrind yngl_n llun yn troin ddilema dyfnach, am reswm arall hefyd. Mae cymaint on sgrifennu nin ddiweddar wedi bod yn ddigalon. Yn ogystal bod yn ddrama wych, mae Celf yn ddathliad. Maen bryd i ninnau, yn y diwylliant Cymraeg, ddechrau meddwl may am ddathlu.

Fydd eu darlun o gyflwr y theatr Gymraeg ddim wrth fodd pawb. Ond prin y gellir amau eu didwylledd nau brwdfrydedd i newid pethau, ac maent yn dal i siarad wrth hel eu pethau i fynd iw cyfarfod. Bu cynnydd o 20%, meddent, yng nghynulleidfa Gymreig Theatr Clwyd dros y flwyddyn ddiwethaf, ac er mai yn theatr fach Emlyn Williams y llwyfennir Celf y gobaith mae o law yw gwneud cynyrchiadau Cymraeg a fydd yn gallu llenwir prif awditoriwm.

Wrth gwrs, meddai Terry Hands wrth fynd, y nod yn y pen draw yw darganfod Ibsen Cymreig.

Does ond gobeithio y bydd yr oruchwyliaeth newydd yn Theatr Clwyd yn ei lle yn ddigon hir i ddechrau creur amgylchiadau ar gyfer gwireddur math.

awdur:Menna Baines
cyfrol:422 Mawrth 1998

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk