Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

CYMRU YNG NGHAEREDIN

Argraffiadau OWEN DUDLEY EDWARDS o waith Cymreig yr Wyl

Mae Cymru yng Ng_yl Caeredin, fel y theatr Gymreig ei hun, fel ffenics. Pan mae modd ei gweld, mae地 llosgi地 llachar; dro arall rhyw ddynwarediad tila, masnachol a geir; ac fe all ddiflannu地 llwyr y tu hwnt i deyrnas chwedloniaeth. Yn y gorffennol, gwelwyd yn yr _yl berfformiadau uniaith Gymraeg; gwelwyd Cymbeline gogoneddus o Gymreig yn mynegi ei ynfydrwydd gerbron ei w_r a段 ysbrydoliaeth mewn brwydr, a hynny ar ben Calton Hill, lle ceir golygfa banoramig o池 ddinas a lle na welwyd theatr erioed o池 blaen; gwelwyd Scam yn Theatr y Traverse yn pendroni uwchben problemau gweithwyr; gwelwyd hefyd Goleg Cerdd a Drama Cymru yn poeni am broblemau hunaniaeth yr Alban a段 eiddo ei hun (pan wyddai ddigon i adnabod y rheiny). Ac ar brydiau gwelwyd Cymru地 diflannu heb adael unrhyw l.

Mae gan yr _yl ganolfan Gymreig dda yn Neuadd Harry Younger, ymhell i lawr y Royal Mile, yn ymyl Holyrood, allan o ffordd llawer o池 selogion ond yn ddigon hygyrch er hynny. Arferai Coleg Cerdd a Drama Cymru rannu池 lle dros gyfnod yr _yl gyda段 chwaer-sefydliad, Academi Gerdd a Drama Frenhinol Glasgow, er i awdurdodau池 coleg ei hun rwystro池 myfyrwyr rhag defnyddio enw置 coleg eu hunain tua deng mlynedd yn l. Unionwyd y cam gwallgof hwnnw, ac ymadawodd y dyn fu地 gyfrifol amdano. Ond mae池 Coleg yn dal i wingo地 anniddig rhwng dwy rl fel ysgol theatr Seisnig ail-ddewis a sefydliad sy地 adlewyrchu bywyd gwlad a diwylliant ei fyfyrwyr. Eleni roedd rhai o池 staff yn bresennol, roedd y ganolfan wedi段 hail-fedyddio地 膳enue 13 yn lle enw sefydliad neu gwmni Cymreig, ac roedd yno ddeg o gynyrchiadau i蜘 gweld, gydag un o池 rheiny yno yn lle cynhyrchiad gan Maverick Cymru, 50 Ways to Kill Your Lover, y bu mawr ddisgwyl amdano ond a ollyngwyd pan lwyddodd y prif ddyn i gale slot tymor hir yng Nghymru. Mae池 _yl yn ffair gyflogi, ac os cewch chi団h cyflogi ymlaen llaw, wel, dyna ni - all neb gwyno.

Yn hawlio lle haeddiannol canolog yn rhaglen Venue 13 roedd cynhyrchiad Theatr y Byd, Marriage of Convenience. Cafodd y cynhyrchiad bum seren - y clod uchaf - gan y Scotsman, a synnwn i ddim na fydd wedi cipio un o wobrau池 Fringe erbyn i hyn o lith weld golau dydd. Mae池 ddrama地 defnyddio diwrnod priodas y Tywysog Charles fel delwedd o briodas arall yr un mor 組yfleus, fe awgrymir, rhwng Cymru a Lloegr. Mae池 ffaith fod y Tywysog a池 Dywysoges bellach wedi cytuno bod eu priodas yn anghyfleus yn gwahodd cymhariaeth bellach, ond mae池 awdur yn gadael hynny i ddychymyg ei gynulleidfa. Gareth Potter sy地 portreadu池 unig gymeriad, llanc sy地 dwyn i gof priodas drychinebus ei fam gwrth-Gymro sy地 Gymro, dyn meddw sy地 gwneud hwyl am ben diddordeb ei lysfab yn yr iaith Gymraeg. Mae Ian Rowlands yn archwilio gwrthwynebiad Cymry i池 Gymraeg ac o段 ddatgymalu yn canfod ei fod yn wrthnysedd cymdeithasol, cydymffurfiol, parchus ac, uwchlaw popeth, snobyddlyd; ar wah穗 i ryw ramant diddim, mae池 iaith yn cael ei gweld yn creu embaras i池 Cymry nad ydynt yn ei siarad ynghylch eu difrawder. Mae池 awdur yr un mor llym wrth fynegi casineb y werin tuag at yr iaith ag wrth gyfleu rhagfarn fwy sidet y petite-bourgeoise neis-neis yn ei herbyn. (選t痴 the Welsh, love. Now, don稚 get me wrong, it痴 great that you go to Welsh school and all that. I wish I spoke the language myself, but I don稚, and neither does Wendy and that makjes a world of difference, see.) Mor grefftus yw池 fonolog nes bod y gynulleidfa yn mynd i ffwrdd ar y diwedd yn hanner credu iddynt weld nid un actor ond sawl un - gwraig hynaws y bwtsiar, y llystad meddw neu池 fam bryderus ond gadarn yn y pen draw. Mae Gareth Potter yn taflu ei lais yn wych ac yn ddirodres.

Gwneuthurwr theatr wleidyddol heb ei ail yw Ian Rowlands, yn dod chymeriadau yn fyw ar lwyfan trwy gyfrwng un actor neu sawl un. Mae池 set foel ond crefftus yn ategu thema池 arwr sy地 pendilio rhwng gorfoledd a thrychineb wrth ddringo ei fynyddoedd. Byddai pobl yr Alban erbyn hyn yn cael eu hunain yn anesmwytho braidd yn wyneb y fath ffydd yng ngrym adnewyddol iaith, ac mae地 debyg y byddai池 Gwyddelod dadrithiedig yn uniaethu efengyliaeth ieithyddol chulni milain Sinn Fein. Ond dyna lle mae cryfder Ian Rowlands a Theatr y Byd. Mae angen i池 Gwyddelod yn eu dadrith, a池 Albanwyr yn eu pryder, edrych o池 newydd ar ddelfrydiaeth, yn hytrach na lladd y peth mewn pobl eraill. Yn y cyfamser, roedd y ddrama地 llysgennad iach iawn: rhaid i Gymru a池 Alban ddal ati i archwilio ei gilydd.

Hefyd yn ymddangos yn Venue 13 roedd yr Ugly Theatre Co, o brifysgol newydd Morgannwg. Ar l ei gynhyrchiad disglair yn y Fringe y llynedd, roedd gan y dramodydd a池 cyfarwyddwr Ken Edmonds berl arall eleni - astudiaeth sensitif o ferch sy地 colli ei llais heblaw pan fydd ym mhresenoldeb ysbryd caredig ond dinistriol yn y pen draw. Eleni, fel y llynedd, doedd y cast o fyfyrwyr ddim yn gwneud cyfiawnder 竰i waith, ond roedd y ddau brif actor yn y ddrama newydd, Hopscotch, yn ddisglair, y naill yn portreadu rhywun mud a池 llall yn portreadu rhywun mud a池 llall yn portreadu rhywun wedi marw. Dyn d_ad o Wlad yr Haf yw Ken Edmonds ei hun, ond mae fel petai地 meddu ar yr offer Celtaidd angenrheidiol i godi ysbrydion fel y myn; mae angen ymdrech benderfynol , a rheolaeth glinigol, i osgoi kitch fel y gwna. Mae hyn yn cymryd soffistigeiddrwydd y gynulleidfa yn ganiataol, ac efallai nad yw hyn yn iawn ar gyfer gwylwyr ysbrydion dibrofiad; yma dylai Ken Edmonds ystyried manteision defnyddio cyfarwyddwn arall na fydd yn rhannu ei ffydd ef ei hun yng ngallu池 gynulleidfa i ddeall pob awgrym cynnil. Mae池 dyn d_ad ifanc hwn yn graddio o池 coleg eleni, ond dylai Cymru ddal ei gafael mewn cyfarwyddwr mor addawol.

Mae地 anochel fod cysgod dramodydd enwocaf Cymru池 ganrif hon yn hofran dros y theatr Gymreig. Roedd gwaith Ian Rowlands weithia地 adleisio cywair Quite Early One Morning a Portrait of the Artist as a Young Dog Dylan Thomas (y ddau waith wedi置 llwyfannu地 grefftus gan un o gynser y Fringe, Peter Florence); ac roedd ysbryd Ken Edmonds yn gwahodd cymhariaeth chysgod mor ddiniwed, hyd yn oed Osie Probert. Ond gan gwmni theatr Volcano, yn y Pleasance, y cafwyd y deyrnged fwyaf yng ng_yl eleni i Under Milk Wood. Mae eu cynhyrchiad nhw, The Town That Went Mad, yn gwneud defnydd anhygoel o theatr gorfforol o amgylch caets symudol i roi ystyron newydd i ddrama Dylan Thomas (er mawr anfodlonrwydd i蜘 yst稘). Fydd o ddim at ddant pawb, ond mae ei ysbryd anturus, ei egni ysbrydoledig a段 barodrwydd i fynd mor bell phosib y tu hwnt i池 confensiynol, yn dwyn i gof gampweithiau Edward Thomas, ac mae池 gwaith ynddo段 hun yn hawlio i Dylan Thomas y cyd-destun oddi mewn i池 traddodiad Cymreig sy地 cael ei warafun iddo mor aml. Mae池 olygfa agoriadol o池 meddwyn yn y caets yn dwyn i gof yn syth ddiwedd dirdynnol clasur Richard Hughes, The Man Born to be Hanged, ac mae池 testun yn gwingo o dan ddirmyg chwerw, oer Caradoc Evans, tra地 cymeradwyo goddefgarwch Dylan Thomas.

Yn y Cafe Royal roedd cynyrchiadau bobo yn ail o The Man in the English Lunatic Asylum a The Man in the Welsh Lunatic Asylum, y ddwy gan Dedwydd Jones. Mae池 actor Michael David, un o wynebau cyfarwydd yr _yl, yn rhoi perfformiad rhagorol fel prif gymeriad yn y gyntaf o池 rhain (ac, yn l adolygydd hollol ddibynadwy池 Scotsman, Colin Afflek, yn yr ail hefyd, a gafodd groeso gofalus ganddo ef er i mi fethu ei gweld). Yn ei ran fel twyllwr a snob o Sais dosbarth uchaf, mae Michael David yn argyhoeddi cystal ag y gellid disgwyl; ac yn wir, yn gwneud yn well na hynny, gan fod y ddrama yn ymosod ar fyd sydd mor ddyddiedig ag Evelyn Waugh. Mae池 Llafur Thatcheraidd newydd yn dod 竰r theatr Gymreig, a Chymru ei hun, wyneb yn wyneb pheryglon tra gwahanol.

awdur:Owen Dudley Edwards
cyfrol:416 Medi 1997

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk