Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Ci Tintin

Bu Meinir Eluned Jones yn gweld drama ddiweddaraf Aled Jones Williams, Be odd enw ci Tintin?

Mae gwaith Aled Jones Williams fel marmeit, mi fydda in meddwl yn aml; rydych chi un ain gwirioni arno, neu yn ei gasu. Bu trin a thrafod a ydy ei weledigaeth yn newydd ac yn ffres, ynteun aildwymiad o foderniaeth yr ugeinfed ganrif, yn destun sgwrs gan amryw un, dwin siwr. Om rhan fy hun, rydw in un or rheini syn awchu am haen drwchus oi farmeit ar fy nhost. Dwi ddim am honni fy mod in deall ei gyfeiriadaeth bob tro, a does gen i ddim cywilydd cyfaddef hynny, ond mi allaf wirioni ar y ffordd maen trin geiriau. Gall fywiocu geiriau mewn ffordd na fedr neb arall, a gweu trosiadau cwbl amherthynol at ei gilydd yn llwyddianus. Does gen i ddim amheuaeth nad yw nid yn unig yn fardd ac yn ddramodydd ac yn awdur nofel penigamp, fe i yhmhellach na hynny, maen haeddu ei alwn artist.

Edrychwn ymlaen, felly, at weld perfformiad o Be odd enw ci Tintin?, drama a lunwyd dair blynedd yn l, ond na lwyfannwyd tan y gwanwyn eleni. A da nodi, gyda llaw, fod y theatr yn llawnach y noson honno nag yi gwelais ar gyfer drama Gymraeg ers tro. Dengys hyn adwaith i farmeit yr artist, gan ei fod yn llwyddo i dorri ychydig ar ddiogi a difaterwch y Cymry. Nid oes dim yn chwyldroadol yngl_n mynychur theatr, ni feiddiaf honni hynny, ond dim ond ar adegau prin y dyddiau yma y daw dros gant o Gymry Cymraeg at ei gilydd u fwynhau, yn anffodus. Mae hin ddyletswydd cymdeithasol arnom i gadw sefydliadau Cymraeg eu hiaith yn fyw.

Maer ddraman un astrus, fel y gellid disgwyl! Ond, nid yr astruster arferol Aled Jones Williamsaidd mohono ychwaith. Rydym bellach yn mynd ir theatr i weld un oi ddramu gan ddisgwyl wynebau cwestiynau mawram hanfod bywyd a marwolaeth, gallu ac anadlu iaith, a gwrthdaro rhwng fydd ac anghrediniaeth. Gallwn, wedi arfer nhw, amgyffred y cwestiynau mawr hyn. Ond, fem trawyd oddi ar fechel yn llwyr gydar cwestiwn, be odd enw ci Tintin?. Yn un peth, dwi ddim yn ffan or ditectif bach pryd golau, a fm i erioed ychwaith; felly wyddwn i ddim beth oedd enwi gi. Ac yn ail, yn y fan honno oeddwn i, ar ddiwedd y ddrama ac am rai dyddiaun ddiweddarach, yn ceisio meddwl am arwyddocd yr enw Snowy. Oedd yr artist yn cyfeirio at gwestiynau mawr, dan orchydd syml, fel Dafydd Iwan yn Pam Fod Eiran Wyn? Oedd yna arwyddocd yn yr enw ei hun, ar eiran dadmer i ddim, ac mai diddymdra oedd craidd y ddrama? Diddymdra bywyd yr hen wraig a lofruddiwyd, bywyd undonog ei merch sengl ganol oed, you have no messages D.I Jim Roberts, yr heddwas gweddw unig, hyder arwynebol Pauline Schramme oedd yn gwaedu y tu mewn, ar lle gwag a adawyd yng nghalon Charlie George, yn pledu cerrig yn erbyn to sinc, wedi ymadawiad ei dad. Maer posibiliadaun niferus.

Wedi dweud hynny, rydw i, ar l cryn amser yn crafu pen yngl_n phopeth, wedi dod ir casgliad mai dyna union graidd y ddrama. Diddymdra. Ond, nid diddymdra syn gysylltiedig ag eira dilyn rhyw sgwarnog go chwim fyddai mynd ar l y trywydd hwnnw. Gellid bod wedi galwr ddraman unrhywbeth, fel y gallasai cymeriad Tintin alwi gi yn unrhyw enw dan haul.

Maer ddrama yn dwyllodrus o syml mewn ffordd, ac mi dybiwn ei bod wedi ei hysgrifennu ar gyfer dau fath gwahanol o wyliwr, y model reader y cyfeirid ato gan Umberto Eco. Yn gyntaf, ceir y gynulleidfa syn edrych ar y llinyn storol yn y ddrama. Y rhai hynny syn gwahanur perfformiad hwn oddi wrth weithiau eraill yr artist. Diau y byddai eu profiad hwy or ddrama yn haws ac yn fwy pleserus nar rhai hynny nad ydynt yn coleddu cysyniad marwolaeth yr awdur, ac yn gallu gwahanur rhagfarnau sydd gennym eisioes am ei waith. Ir math hwn o gynulleidfa, y cymeriadau yr helbulon syn graddol ddod ir wyneb am eu gorffennol ar modd y maent yn ymateb i ddigwyddiadaur stori ac iw gilydd syn bwysig. Gallai person syn edrych ar y ddrama trwyr sbectol hon greu adroddiad seiciatryddol go fanwl ar dreiglad meddwl Pauline Schramme a pham ei bod hi mor galed ac ymddangosiad oeraidd, o wybod am ei cefndir yn y Swinging 80s ar pwysau a roddwyd arni gan ei mam, fel petain berson o gig a gwaed. Yn yr un modd, byddain edrych ar ddihangfa Anna, y ferch a lofruddiodd ei mam, fel person unig a rhwystredig yn ceisio cysur mewn pornograffi a llyfrau am serch.

Ir math arall o gynulleidfa ac i hwn, yn ddi-os, yr ydw in perthyn i weithiau eraill yr artist. Byddwn yn edrych ar ddelwedd bwerus y fs a falodd yn deilchion fel ansicrwydd ffydd, a bydd yn canu clychau yn ein cof am y ddirnadaeth a geir yn Oerfel Gaeaf Duw am beth syn gwneud fs. Rydym yn ymwybodol or awdur, ar hyn a wyddom amdano, trwyr berfformiad. Rydym yn ymwybodol mai offer yn ei ddwylo ef ywr actorion ar cyfarwyddwr.

I mi, doedd y stori ei hun, er ei bod yn ddigon cyffroes sefyllfa dreuliedig yr whodunnit ddim yn bwysig. Efallai fod bai arnaf yn hynny o beth. Gwrando oeddwn i am yr athronyddu sydd bellach yn ddisgwyliedig, ac ar y cyfan chefais i mo fy siomi. Oedd, roedd yr hen glasuron yno, wedi eu gwisgo mewn tafodiaith au hynganu gan bobl nad ydynt o anian ddiwydianol fel Aled Jones Williams ei hun. Lle gwag yw marwolaeth. Beth a gewch chi syn fwy nodweddiadol or artist na hynny?! Ar hen hel meddyliau am gryfderau a gwendidau iaith a geiriau, Troi geirian betha saff... Sbaddu geiria....

Mae hon yn sefyllfa anodd i Aled Jones Williams. Bun adnabyddus fel dramodydd ers rhai blynyddoedd, ond byth ers ennill y Goron yn Eisteddfod Tyddewi y llynedd mae ei enwogrwydd wedi chwyrlo tu mewn ir Gymru Gymraeg o ddifri. Mae disgwyliadau ohono; mae ar y gynulleidfa angen ei glywed yn pregethu athroniaeth a diwinyddiaeth. Nid yw cynulleidfa o bobl fel fi am fod yn hapus gyda chwestiynau syml ganddo. Serch hynny, ni all yntau fynd yn ei flaen lawer yn hwy gydar un hen gwestiynau, neu buan iawn y bydd y marmeit yn colli ei flas, ar llenor yn colli ei apl.

awdur:Eluned Jones
cyfrol:489, Hydref 2003

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk