Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Tranc y Dramodydd?

Mae DAFYDD LLYWELYN yn bwrw golwg ar ddogfen newydd syn honni nad yw Cyngor Celfyddydau Cymru yn gwneud ndigon i hyrwyddo ysgrifennu creadigol gan ddramodwyr.

Dawr erthygl yma or rhif 491/492, Rhagfyr/Ionawr 2003/04

A hithaun dymor ewyllys da, dyma gyrraedd yr adeg honno or flwyddyn pan mae rhywun yn edrych ar y flwyddyn a fu, gan anelu am y flwyddyn newydd gyda gobaith. Yn sicr, o safbwynt y theatr Gymraeg, bur deuddeg mis diwethaf yn ddigon prysur a difyr, ac am y tro cyntaf ers oes, mae optemistiaeth iw weld yn y maes yn dilyn yr holl sylw ar heip parthed y Theatr Genedlaethol newydd.

Etoi gyd, maen ymddangos nad yw pawb yn rhannur un gobaith a hyder o safbwynt y dyfodol. Yn ddiweddar, lluniwyd datganiad gan nifer o bobl ynghlwm wrth y theatr yn mynegi pryder am ddiffyg parch a chyfleoedd teilwng i ddramodwyr yng Nghymru. Frwyth llafur nifer o unigolion amlwg a blaenllaw ym myd y theatr gan gynnwys awduron ywr datganiad hwn, ar pryder syn amlygui hun yn y ddogfen ywr ffaith bod byd y ddrama yn cael ei wthio ir cysgodion, ac os na newidir pethau yn fuan yna dim ond mater o amser yn unig fydd hi nes y gwelir tranc y dramodydd yng Nghymru.

Cyngor Celfyddydau Cymru syn dod dan y lach, a hynny am i swyddogion y corff hwnnw gydnabod yn agored nad oes ganddynt unrhyw strategaeth ar gyfer ysgrifennu newydd. Dadl Sgript Cymru yw bod y talent creadigol a geir yma yng Nghymru gystal os nad gwell nar hyn a geir yn y gweldydd eraill, ac felly dylid rhoir un parch in hawduron ni ag ir rhai a geir dros Glawdd Offa. A dyfynnur dogfen, dywedir nad: yw Cymru wedi poeni digon i ddarparu dramodwydd Cymraeg a Chymreig gydag awyrgylch lle y gallent flodeuo a mynd o nerth i nerth. Yn nhyb Sgript Cymru,n mawr ywr angen i fabwysiadu strategaeth gynhwysfawr a sylweddol er mwyn cywiror diffyg hwn, ac er mwyn cyflawni hyn cynigiar datganiad chwe phwynt y dylid eu gweithredu ar fyrder.

Yn gyntaf, gelwir am fwy o gynhyrchiadau. Bu Sgript Cymru yn annog a hyrwyddo ysgrifennu newydd, a dywedir mai mawr ywr angen am fwy o nawdd iw galluogi hwy, ynghyd nifer o gwmnau eraill, i gomisiynu dramodwyr i lunio gweithiau gwreiddiol. Tystiodd cyfieithiad ysblennydd y Prifardd T. James Jones, Dan y Wenallt gan Theatr Gwynedd, yn gynharach eleni fod modd cael cyfieithiad byrlymus a phwerus. Er hynny, dylid rhoi blaenoriaeth i weithiau gwreiddiol. Dywedir droeon fod byd y theatr yn adlewyrchiad o gyflwr unrhyw genedl, a dylem yng Nghymrufeddu ar ddigon o hunan-hyder ynom ein hunain i gynnig llwyfan a chyfleoedd in hawduron gyflwyno gwaith gwreiddiol Cymraeg a Chymreig iw cynulleidfa.

Yn ail, mynegir pryder oherwydd y polisi o ddefnyddio niferoedd y cynulleidfaoedd fel unig ffon fesur llwyddiant unrhyw gynhyrchiad. O ganlyniad honnir na cheir cynyrchiadau herfeiddiol a gwahanol, yn hytrach, gwelir cwmnau yn amharod i dorri tir newydd, gan fodloni ar gynnig darpariaeth ddiogel a chydymffurfiol. Yn sicr, mae goblygiadau polisi or fath yn andwyol ir theatr, ond wedi dweud hynny, rhaid peidio cheisio defnyddior ffaith bod cynhyrchiad yn arbrofol fel esgus neu gyfiawnhad tila dros gynhyrchiad gwael a di-ddim. Yn y gorffenol, mae gormod o snobyddiaeth wedii fynegi tuag at gynhyrchiadau poblogaidd gyda nifer yn eu hystyried yn eilradd. Y gwir amdani yw y gall cynhyrchiad poblogaidd fod yr un mor theatrig a herfeiddiol drama arbrofol lle y gwelir rhywun yn neidio i fyny ac i lawr yn borcyn yn gweiddi Gweddir Arglwydd yn enw celfyddyd aruchel. Oherwydd bod y theatr wedi bod trwy gyfnod hesb yn ystod y degawd diwethaf, maen rhaid ceisio ail-addysgu gynulleidfa au hargyhoeddi o werth y profiad o ymweld theatr ar ffordd orau i wneud hyn yw cael cynhyrchiadau poblogaidd, gan obeithio yr ysgogir hwy i fynychu cynhyrchiadau eraill.

Yn drydydd, cyfeirir at y ffaith mai prin iawn ywr cyfleoedd hynny a ddaw i ran ein dramodwyr i dderbyn nawdd a chymorth ariannol oi gymharu ag unigolion eraill syn mela yn y byd sgwennu creadigol. Gelwir am newid yn y modd y cyllidir rhai dramodwyr a chwmnau, gyda swm y nawdd yn gyson r hyn a gynigir i nofelwyr a beirdd. Dywedir droeon nad oes gan y ddrama yr un traddodiad a hanes cyfoethog mewn cymhariaeth ffurfiau eraill o lenyddiaeth Gymraeg, ond os y derbynnir y fath osodiad, yna siawns nad yw hynnyn fwy o reswm byth dros gyhoeddi dramu. O gofio cymaint o lenyddiaeth a rhyddiaith a gyhoeddir yn flynyddol, maen waradwyddus o beth nad oes cynllun cyffelub ar gyfer cyhoeddi gwaith dramodwyr. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, daeth yn ffasiynol i ambell gwmni gyhoeddir sgript fel rhan or rhaglen a werthir cyn y perfformiad, ond fe ddylid mabwysiadu polisi llawer mwy cynhwysfawr yn hytrach na disgwyl i gwmnau unigol ymgymryd r gwaith hwn.

Yr awgrym mwyaf beiddgar o bosib yw hwnnw syn galw am sefydlu canolfan benodol ar gyfer ysgrifennu newydd. Dywedir y gellid dilyn yr esiamplau a gafwyd mewn rhannu eraill o Brydain, megis The Bush a Soho yn Llundain a The Tron yn Glasgow. Yn y Gymru sydd ohoni, mae bwriad or fath iw weld yn uchelgeisiol a dweud y lleiaf, ac maer problemau ymarferol iw weld yn rhai sylweddol. Yn sicr, bu cynllun or fath yn llwyddiant dros Glawdd Offa, ond rhaid cwestiynu addasrwydd canolfan yng Nghymru, oni bai iddi gael ei lleoli yng Nghaerdydd, ac efallai y byddai cam or fath yn rhoi ffocws penodol i weithgareddau theatrig y brifddinas.

Os mai pryder syn nodweddur datganiad drwyddo draw, fe fynegir bod camau breision wediu cymryd ym myd Theatr i Bobl Ifanc yn ystod y blynyddoedd diwethaf, a nodir y dyhead ir wyth cwmni syn arbenigo yn y maes hwn yng Nghymru weithion gls gydar CCC er mwyn sicrhaur nawdd ychwanegol a roddir iddynt yn y dyfodol agos.

Yn olaf, pledir am fwy o gydweithrediad rhwng y cyrff ar sefydliadau hynny syn ymwneud r ddrama. Yn sicr, o ran y gwahanol gwmnau theatr yng Nghymru, mae lle i glosio a chyd-weithion fwy. Os yw Sin Corn yn digwydd darllen yr erthygl hon, yna hoffwn awgrymu ei fod yn rhoi dyddiadur i bob cwmni theatr, fel bod modd iddynt drefnu teithiau gwahanol gynyrchiadaun well. Ar hyn o bryd, ceir misoedd lawer o ddiffeithiwch theatrig, ac yna, fwya sydyn, ceir pedwar neu bump o gynyrchiadau yn ymweld ag ardal o fewn ychydig wythnosau iw gilydd.

Yn ogystal, mae lle i gryfhaur berthynas rhwng y cwmnau theatr ar cyfryngaun gyffredinol yng Nghymru. Mynegir yn aml bod S4C wedi amddifadur theatr Gymraeg o awduron, ac er bod gosodiad or fath yn rhy simplistig or hanner, fe allair cyfryngau ar theatr yng Nghymru gynorthwyo ei gilydd yn llawer gwell. Nid cyd-ddigwyddiad mor ffaith bod y dramodwyr mwyaf llwyddianus ym myd teledu ar theatr yn ystod y pymtheg mlynedd diwethaf, sef Meic Povey a Mei Jones, wedi eu trwytho ym myd y theatr ac wedi bwrw eu prentisiaeth yno cyn mynd ati i lunio cyfresi poblogaidd megis Deryn, Cmon Midffld, Cerddwn Ymlaen a Talcen Caled. Mae gormod o ysgrifenwyr ifanc heddiw yn or-awyddus i fynd i ysgrifennun syth ar gyfer y teledu. Yn ddi-os, mae apl ariannol y teledu yn abwyd atyniadol iawn i awduron newydd, ond ar ddiwedd y dydd maer profiad o weithio ym myd y theatr yn amhirisiadwy o safbwynt ymarfer y grefft a magu hyder yn y byd sgwennu. Yn ystod yr _yl Ffilmiau a bgynhaliwyd yng Nghaerdydd ym mis Tachwedd eleni, gwelwyd drama lwyfan o eiddo Gareth F. Williams, Sin a Sin, yn cael ei haddasu ar gyfer arlwy Nadolig ein sianel. Yr oedd yr addasiad hwn o eiddo Eryl Phillips a chwmni Opus wedi gweithion ddigon twt, ac yn tystio ir ffaith nad oes raid ir ddau gyfrwng teledu a theatr fod yn ddrwgdybus a gelyniaethus tuag at ei gilydd.

Yn sicr, maer ddogfen hon yn codi nifer o bwyntiau dilys, ac maen ddatganiad sydd yn haeddu cael ei drafod yn fanwl. Maen ddi-flewyn ar dafod yn ei beirniadaeth o ddiffyg gweledigaeth y CCC tuag at ddramodwyr, a byd y ddrama yn gyffredinol. Gyda lwc, bydd 2004 yn dynodi pennod newydd yn hanes y theatr Gymraeg, ac am y tro cyntaf ers blynyddoedd, mae hyder newydd yn perthyn ir maes. Er hynny, os na fydd mwy o barch yn cael ei roi i ddramodwyr, mae peryg gwirioneddol mai tudalen wag heb eiriau fydd tudalen gyntaf pennod ddiweddaraf hanes y theatr Gymraeg.

awdur:Dafydd Llewelyn
cyfrol:491/492, Rhagfyr/Ionawr 2003/04

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk