Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Clapio yn y gwagle

Maer trafod diweddar ar ddrama yn digwydd yn erbyn cefndir o gynulleidfaoedd yn crebachu. Bu DAFYDD LLYWELYN yn tyrchu ymhellach...

Neithiwr bm mewn theatr yn gwylio drama. Chwip o ddrama a bod yn onest, un syn haeddu canmoliaeth. Dim ond yn gynharach y prynhawn hwnnw y penderfynais fynd i weld y cynhyrchiad, a dyma ffonio enaid hoff cytn a gofynodd a oedd hi eisiau ds o ddiwylliant. Wrth gytuno i gyfarfod y tu allan ir theatr dymar ffrind yn holi a oedd angen archebu tocyn o flaen llaw, neu a fyddain well mynd tuag ugain munud ynghynt er mwyn bod yn saff o docyn. Roedd hin amlwg, yn l ei phryderon, nad oedd fy nghwmni am y noson honno wedi mynychur theatr yn ddiweddar. Pe bai pawb yn y theatr y noson honno wedi mynnu prynu rhes gyfan o seddi iddyn nhw eu hunain, mi fyddai dros draean y theatr o hyd yn wag. Doedd weiran gaws ddim ynddi.

Wedir cynhyrchiad, a phawb wedi clapio fel melinau gwynt er mwyn ceisio perswadior actorion druan nad oedden nhw newydd gwblhau perfformiad ym mynwent y dref, dyma fynd draw ir dafarn am beint o Guinness i actio Quincy, a chynnig post-mortem ar y noson. Oedd, mi oedd hin ddrama dda, safon yr action uchel, ar cynhyrchiad drwyddi draw yn dynn a chaboledig. Pam felly bod mwy o lampau yn goleuor ddarpariaeth nag oedd yna o gynulleidfa? Dechreuwyd ar y dadansoddi, gan gychwyn gydar ystrydebol.

Tydi teledu wedi difetha pob dim? Mae wedi dod yn ffasiynol iawn i feio teledu am bob dim, o gynnydd yn yr ystadegau troseddu i ddiffyg treuliad y gath drws nesaf. Yn sicr, y mae diffyg darpariaeth gynhwysfawr presennol S4C o safbwynt drama wedi cael effaith andwyol ar fyd y ddrama lwyfan. Ni ddylai S4C deimlo unrhyw euogrwydd am hyn, oherwydd nid ei chyfrifoldeb hi yw gofalu am les y ddrama lwyfan. Fodd bynnag, y maen wendid ar ei rhan nad ydywn llwyddo i sylweddoli grym a sgp y ddrama unigol. Gall rhywun weld rhesymeg y tu cefn i bolisi syn hyrwyddo cyfresi, yn yr ystyr ei fod yn ariannol yn fwy ymarferol, a bod modd denu cynulleidfa ffyddlon a datblygu cymeriadau a phlotiau dros gyfnod. Ond nid yw hynnyn cyfiawnhaur diffyg yn nifer y dramu unigol sydd ar gael ar y sianel y dyddiau hyn. Yn gynharach eleni, hysbysebwyd yn y cylchgrawn hwn fod cwmni Bracan wedi comisiynu tair drama newydd gogyfer chyfres or fath. Chwa o awyr iach, ond beth ddigwyddodd? Cawsant eu darlledu ar S4C Digidol. Rwyn argyhoeddi y dylid buddsoddi yn y dechnoleg ddiweddaraf ac ati, ond a bod yn hollol onest, faint o Gymry welodd y dramu hyn? Fe haerwn i fod y ffigwr hwn yn eithaf tebyg i niferoedd yr Aelodau Seneddol Ceidwadol Cymreig. Yr unig rai syn meddu ar y dechnoleg hon ywr dosbarth canol cyfforddus, a faint o ddiddordeb sy gan y dosbarth hwnnw ym myd y ddrama?

Er nad wyf yn amau bod y teledu, ar cyfryngau eraill, yn ffactor dylanwadol iawn wrth drafod tueddiadau cymdeithasol y boblogaeth, maen ateb rhy simplistig or hanner yng nhgyd-destun diffyg cynulleidfa ir ddrama lwyfan. Meddylier am weithgareddau cymdeithasol eraill, megis ymweld r sinema. Gyda dyfodiad y fideo bu darogan mawr y byddai tranc ar yr arfer o fynd ir sinema, ond ofer fur fath ragolygon negyddol, ac yn wir gwelwyd dadeni yn hanes y sinema yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Meddylier hefyd am fyd pl-droed. O gofio cymaint o gyfleoedd sydd yna ar y teledu y dyddiau hyn i wylio gemau pl-droed, hawdd fyddai dychmygu gostyngiad yn nifer y rhai sydd yn mynychur gemau hynny. Ymddengys unwaith yn rhagor fod y fath honiad yn gyfeiliornus, oherwydd mae gwerthiant tocynau ar gyfer y gemau hyn wedi cynyddu. Er y llewyrch hyn, cred rhai fod gwreiddiaur gm wediu colli yn sgil yr ymdrechion iw moderneiddio, a bod y sgarff lliwgar ar stwmp sigaret wedi ildiou lle i siwt a thei unlliw a chlamp o sigar.

Aed ymlaen wedyn i drafod goblygiadau y pedwar gair anfaddeuol sef, anaddas i rai dan bymtheg,` oedd wedii argraffu ar waelod yh poster hysbysu. Weithiau cyfnewidir y geiriau hyn am ddatganiad cliriach fel defnyddir iaith gref, neu ai roi mewn dull syml, lot o regi a sn am bethau ffiaidd fel rhyw a phethau nad yw unrho Gymro neu Gymraes barchus yn ei wneud nai ddweud. Mae gennyf gof i athrawes Gymraeg yn Ysgol Glan Clwyd ddweud unwaith mai adlewyrchiad o ddiffyg geirfa gyfoethog yw rhegi. Ni allaf ond ameno ei geiriau, gan ei bod yn athrawes uffernol o dda, ond ar nodyn difrifol, fe godir pwynt pwysig yma. Ymae nifer yn rhegi, oherwydd eu methiant i gyfathrebu, au methiant i gyfleu eu gwir deimladau, a ayna gynhwysyn delfrydol ar gyfer cymeriad mewn drama. Rhag i un ohonoch estyn am eich beiro ach papur persawr i ysgrifennu llythyr yn cwyno yn fy erbyn, nid wyf yn ceisio honni am eiliad bod cyfiawnhad dros gynnwys rhegfeydd di-ben-draw a dibwrpas. Os defnyddir rhegfeydd yn rhy aml, yna fe gollir eu heffaith, does dim dwywaith am hynny. Fodd bynnag, hyd yn oed os nad ydym yn eu defnyddio nhw ein hunain, ni all neb honni nad yw rhegfeydd iw clywed yn yr iard chwarae ac yn y stryd fawr, ac nid ffenomen gwbl newydd mor ddawn i regi chwaith. Mae gwadu ffaith or fath yn atgoffa rhywun o brotest blaenor yn erbyn marchnad ar y Sul, sef bod y siopwyr yn ei rwystro rhag llenwi ei gar gyda phetrol er mwyn cael mynd ir capel. Rhagrith yw rhagrith, pa mor dda bynnag for cyfiawnhad. Meddylier am yr awdur Dennis Potter. Cafodd ei feirniadu ai labylun dirty Den a phethau gwaeth, a hynnyn syml am ei fod yn datgelu gwirioneddau mor agos at y gwir nes peri i rai aelodau or dosbarth canol honedig barchus fynd i gredu y dylid ei dawelu. Mae gwahaniaeth dybryd rhwng gwirionedd syn brifo a phrocio cydwybod rhywun cyfforddus ei fyd a chyfres o regfeydd syn hyll ir glust.

Yn gysylltiedig r pwynt uchod, aed ati i ddadansoddi pwyn union oedd wedi mynychur ddrama. Oherwydd prinder adnoddau i gyflogi cyfreithiwr, ni fynnaf enwi unigolion penodol, ond maen deg casglu bod cynrychiolaeth or dosbarth canol yn wan iawn, a hynny mewn ardal a ystyrir gan nifer yn galon i ardal ddiwyllianol Gymraeg a Chymreig. Tybed a ydi aelodaur dosbarth hwn yn fwy na pharod bellach i fodloni ar eu dogn diwylliannol blynyddol yn yr Eisteddfod, a bod mathau eraill o adloniant yn cael eu gweld yn fwy parchus a diwylliedig? Ond nid ffenomen unigryw ir ardal hon yw diffyg cefnogaeth ir ddrama ymhlith y gyrwyr Volcos a chefnogwyr y Blaid a Bryn Terfel. Yn ystod fy oes (gymharol fer) rwyf wedi llwyddo i weld nifer o wahanol gynhyrchiadau mewn sawl neuadd a chanolfan, ac ni raid wrth Einstein i gasglu bod crebachiad sylweddol wedi digwydd yn ystod y blynyddoedd diwethaf ym maint cynulleidfa or fath, boed yn y gogledd, de neur canolbarth. Y mae aelodaur dosbarth canol Cymraeg bellach wedi troi cefn ar y ddrama yng Nghymru ac wedi eu dallu gan sbloets a syrcas sioeau cerdd dros Glawdd Offa. Arwydd o statws yn cael rhestrur sioeau a fynychwyd yn Llundain, gan gilwenu wrth gyfeirio at ymdrechion pitw nes adref.

Wrth ystyried y posibilrwydd o greu ymgyrch i bardduor dosbarth canol cyfforddus, fe ddywedodd un cyfalafwr bach yn y gornel neu ai creadigaeth fy nghydwybod i ydoedd pam ar wyneb y ddaear y dylai pobl deimlo rheidrwydd i fynd draw i weld drama? Onid oes rhywbeth afiach yn y syniad bod yn rhaid inni gefnogir Pethe? Os yw rhywbeth yn dda ac yn safonol yna fe ledaenir y neges yn ddigon buan ar hyd y lle. Maer oes lle mae rhywun yn mynychu noson or fath er mwyn cadw wyneb wedi hen fynd, a diolch byth am hynny. Drwyddi draw maer ddarpariaeth ar gyfer y ddrama lwyfan yn ystod y blynyddoedd diwethaf wedi bod mor wael a gwan, fel bod bobl bellach wedi colli amynedd a diddordeb. Efallai fod caredigion y ddrama wedi dibynnu gormod ar ewyllys dda y bobl ar hyd y blynyddoedd, a bod angen iddynt sylweddoli bod cenhedlaeth newydd bellach wedi codi, cenhedlaeth sydd ddim wedi arfer mynychur theatr o ran dyletswydd. Nid yw aelodaur genhedlaeth hon yn meddu ar gydwybod, ar unig beth sydd am eu denu yn l ir awditoriwm yw chwip o ddrama a phrofiad theatrig go iawn. Dynar unig ffordd i sicrhau theatr Gymraeg yn yr unfed ganrif ar hugain.

awdur:Dafydd Llewelyn
cyfrol:441, Hydref 1999

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk