Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Ffrwd Ceinwen ai ffawd

William Lewis yw awdur y ddrama gomisiwn yn yr Eisteddfod eleni. Aeth MEG ELIS iw holi ar ran theatr.

Meg Elis: Ydir dramodydd wedii gau ei hun i fyny i greur ddrama yma?

William R. Lewis: Ddim o gwbl mae wedi bod yn fater o weithio efo tm a bod yn ffodus iawn o weithio hefo Graham Laker, fel cynhyrchydd. Dwin leicior ffordd y mae on mynd at destun maen rhaid cyfiawnhau gweithredoedd a theimladau, rhoir rheswm amdanyn nhw bob tro. Canlyniad hyn, wrth gwrs, ydi llawer mwy o gwestiynau a mwy o hunan-feirniadaeth nag y mae rhai dramodwyr yn hoffi. Ond mae profiad fel yr un diweddar, o fod mewn gweithdy efo fo, efor actorion, yn werthfawr tu hwnt. Roedd yn werthfawr cael barn yr actorion am eu cymeriadau, oherwydd yr hyn gaiff rhywun gan actorion ydir technegau gorau i greu thema ar lwyfan cyn belled bod hyn ddim yhn bwgwth y thema ganolog. Maen bwysig fod y teimlad, y thema yn cael ei ddatblygu yn glir ir gynulleidfa dyna syn gwneud drama mor wahanol i nofel, dyweder, lle mae gan y darllenydd gyfle i fynd yn l dros y gwaith, pendroni a phori. Does dim modd gwneud hynny efo drama ar waetha tuedd yr awdur i feddwl fod ei destun yn hollol gysegredig.

Ac i ddod at y testun drama am be ydi hi?

Am deulu o Gymry; y fam, Dwynwen, yn byw ym Mn, ac yn bwriadu codi plac yn lleol er cof am ei g_r oedd yn gyfansoddwr. Mae hi am wadd ei phlant ir digwyddiad, eu cael nhw i gyd at ei gilydd ir achlysur yma fydd yn coffu eu tad ar bwriad ar l y cyfarfod coffa ydi mynd, gadael y plasty ym Mn oedd yn gartref iddi. Mae hin cynnal perthynas efo Barry, entrepreneur lleol, ac mae gan hwnnw dipyn o heyrns yn y tn mewn mannau eraill, felly mi fyddan nhw yn symud i Loegr i fyw. Ond yn gynta, maer cyfarfod coffa, ac maer bwriad i ddwyn y plant ynghyd: Meilyr, syn ddarlithydd yng Nghaerdydd ym maes geneteg, a Rhys, offeiriad yn Sir Drefaldwyn. Gartra mae Dona, y ferch: mi ddechreuodd hi ar gwrs cerddorol yn Guildhall yn Llundain, ond cafodd blentyn, rhoir gorau ir cwrs, a dychwelyd adra. Mae hin rhyw stwna erbyn hyn efo gr_p pop. Mae hyn i gyd yn digwydd, wedi ei leoli, ar ddiwrnod y Refferendwm.

Drama am drobwynt, felly?

Roedd y Refferendwm yn drobwynt, wrth gwrs, ac ydi, maer fam, Dwynwen, yn gweld codir plac yn drobwynt, neu yn fodd o gloi un bennod cyn symud ymlaen. Yn bersonol, felly, mae hi wrthi yn moderneiddior lle mae hin byw yn ceisio mygu atgofion hwyrach. Ac wrth foderneiddior lle, mae yna darfu ar Ffrwd Ceinwen, syn rhedeg drwyr tir. Mae argae yn cael ei chreu ffordd o ddal a dofir d_r, ystumio natur i bwrpas dyn. Ac yn y pendraw, wrth gwrs, dyna mae Meilyr, y mab, y genetegydd yn ei wneud ceisio rheoli bywyd. Mae on llawn sylweddolir llanast syn digwydd, ac y mae ganddo fo atgofion am ei dad. Mae o hefyd yn sylweddoli fod ei dad, y cyfansoddwr, wedi rhoi darn o gerddoriaeth iddo fo, yn etifeddiaeth ar ei l, ac y mae i hyn ran ganolog yn y chwarae.

I Meilyr, y gwyddonydd, y rhoddodd y tad y darn cerddoriaeth? Pam nad i Dona, sydd yn gerddor?

Dyhead ei dad oedd i Meilyr gael y darn cerddoriaeth, ar waethaf ei swydd. Maer tad, debyg, yn cynrychioli creadigrwydd na fedr Meilyr ffoi rhagddo. Mewn gwirionedd, maer plant i gyd ar gyfrgoll. Mae Meilyr, fel y deudais i, yn sylweddoli beth ydi pen draw ymyrryd bywyd, ond y mae o hefyd, oherwydd ei ddaliadau, wedi cael dylanwad ar ei frawd Rhys, yr offeiriad. Mae Rhys ar chwl, yn hoyw, yn ansicr ac yn amheus bellach oi ffydd: roedd clywed Meilyr yn traddodi darlith yn chwalu ei gred o. Pan oedd Rhys yn gadarn ei ffydd ai gred, fe gafodd ddylanwad ar ei chwaer i beidio ag erthylur plentyn roedd hin gario ceisio rheoli bywyd, rheoli teimladau eto. Ond os oes yma thema ganalog, ceisio sn yr ydw i am fethu rheoli teimladau. Mae yna lot o fn gyfeiriadau, wrth gwrs, at ymyrryd a rheoli, ar rheinyn dod o bob cyfeiriad. Ond pobl, y teulu, sydd yn methu rheoli eu teimladau yn y pen draw.

Ond maer cyfan wedi ei osod yn erbyn cefndir y Refferendwm, ac y mae yna gyfeiriadau at bethau at yr argae, er enghraifft, ar bwriad i symud o Gymru i Loegr syn gwneud ir peth swnio fel drama wleidyddol.

Yr oedd hin demtasiwn i sgwennu drama wleidyddol, a dyna oedd y syniad cychwynnol oedd gen i. Ond pethau teuluol ydi tensiynau, a chynrychioli teimladau yn hytrach na syniadau wnaiff y cymeriadau teimladau yng Nghymru, hwyrach, ond teimladau a thensiynau teuluol.

Y da yn erbyn y drwg?

Fedrai ddim dweud. Maen amhosib dweud, hwyrach. Ond yn sicr y mae yna rywbeth dan yr wyneb yn rheoli bywydau pobl. Ac yn y ddrama, mae rhai or pethau yma yn dod ir wyneb, a phobl yn cael eu gorfodi iw hwynebu. Drama am faddeuant ydi hi, ac ymdrech i ail-ddechrau. Nid gorfodi maddeuant ar bobl, ond fod amgylchiadau yn gorfodi rhywun i dd_ad i ryw fath o ddealltwriaeth. Ac yn ein gorfodi hefyd i wynebu cwestiynau fel beth ydi ystyr da a drwg.

Ond sut mae modd ateb cwestiynau felly o safbwynt y genetegydd, rhywun fel Meilyr?

Wrth gwrs, mae modd defnyddio geneteg i gyfiawnhau pob dim. Dyma ben draw y diffyg syniad am foesoldeb, am y gorffennol. Maen ddadl mae Barry yn y ddrama yn medru ei defnyddio ac y mae o yn gymeriad efo elfen neu ymdeimlad eitha cryf o grefydd cofio bod yn hogyn bach yn yr eglwys ac ati. Ac yn naturuiol, o godir diffyg moesoldeb yma, holi os oes unrhyw werth ir gorffennol, i hanes, maen rhaid i ni wynebu gofyn air gwrthwyneb syn wir fod geneteg, a DNA yn benodol, wedi datgelu unwaith ac am byth gynnwys y ffiol, ac nad ydan ninnaun ddim ond ffiolau. Wrth gwrs, yn y ddrama, y genetegydd syn sylweddoli nad byd fel hyn mae arno foi isio, ac mi all fod yn hawdd taflur bai i gyd ar y gwyddonydd.

Ond ydi hin arwyddocaol, felly, mair gwyddonydd syn wynebur cwestiynau yma yn y ddrama, nid yr offeiriad?

Does neb wedi gwir wynebu hyn yn ddiwinyddol, ac efallai fod dryswch Rhys yn adlewyrchiad or peth. Ac eto, dymar unig gwestiwn pwysig. Hwyrach fod pobl yn chwilio am atebion, ond tasa gwyddonwyr wir yn medru cyfleu gogoniant a dirgeledd bywyd, efallai y buasai hynny yn rhoi bod i ysbrydolrwydd newydd. Wedir cyfan, mae harddwch y byd naturiol a harddwch DNA yn ei hanfod yn rhywbeth ysbrydol. Meddwl am fywyd naturiol ar ffordd yr esblygodd bywyd maer peth yn ymylu ar wyrth. Ydyn, mae gwyddonwyr hefyd yn dyheu am greadigrwydd, a dyna beth maer cyfansoddiad cerddorol Ffrwd Ceinwen yn ei wneud cynrychiolir dyhead, yr awydd am greadigrwydd.

A beth am ymateb y gynulleidfa, pan ddaw? Beth maer gynulleidfa Gymreig yn ddisgwyl?

Mi fyddai yn meddwl weithiau fod y gynulleidfa Gymreig yn mynd ir theatr efo rhagdybiaeth bendant: maen nhwn mynd am ddifyrrwch arwynebol, yn hytrach na meddwl am y theatr fel lle i wyntyllu syniadaur cyfnod. Ac eto, rhywbeth diweddar ydi hyn, rhywbeth or ganrif ddiwethaf, hwyrach, oherwydd ewch chin l yn gynhnarach, ac yr oedd llenyddiaeth yn naturiol yn fwy agos at y pridd. Oes, mae i lenyddiaeth swyddogaeth ddyrchafol ond nid dehongliad cul sydd i hyn, nid mater o gyfrif rhegfeydd neu yrru llythyrau cas am iaith mewn dramu mae eisiau i gynulleidfa weld arwyddocd y geiriau, ac mi ddylair dramodydd ddangos bywyd yn ei gyflawnder. Wedir cwbwl, os nad ydi llenyddiaeth yn ymdrin r holl ddyn, yna mae rhywbeth oi le.

awdur:Meg Ellis
cyfrol:438/439, Gorffenaf/Awst 1999

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk