Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Yr Ifanc a wyr

Ganol mis Mawrth, cynhaliwyd G_yl Theatr Ryngwladol Cymru i Gynulleidfaoedd Ifanc. Aeth Kate Woodward yno ar ran Barn.

Mae theatr mewn addysg a theatr i bobl ifanc yng Nghymru yn rhan o rwydwaith byd-eang theatr ir ifanc. Mae ASSITEJ (lAssociation Internationale du Theatre pour lEnfance et la Jeunesse) yn un sefydliad syn gweithredu i hyrwyddo theatr broffesiynol ar gyfer cynulleidfaoedd ifanc mewn rhyw 80 o wledydd. Ond er gwaethaf y rhwydweithiau byd-eang hyn, prin iawn ywr sylw a roddir ir math yma o waith. Tardda hyn yn bennaf oddi wrth ddiffyg dealltwriaeth or hyn a gyflwynir gan ein cwmnau theatr-mewn-addysg, neur camargraff nad ydyw yn theatr go-iawn. Yn anorfod, maer safon yn amrywio o gwmni i gwmni, ond dyma un maes celfyddydol lle gall Gymru hawlio fod ganddi olygon byd-eang, or un safon ac ir un graddau gwobr gelf yr Artes Mundi, ar Biennale yn Fenis.

Er gwaethar diffyg cydnabyddiaeth yn y wasg ac ar y cyfryngau mae gwaith theatr-mewn-addysg yng Nghymru yn mynd o nerth i nerth. Mae'r rhwydwaith o gwmnau theatr-mewn-addysg (Arad Goch, Spectacle, Theatr Iolo, Theatr Gwent, Theatr na Nog, Clwyd Theatr Cymru, Theatr Powys a Chwmnir Frn Wen) yn creu ac yn darparu cyflwyniadau sydd yn sylfaenol wahanol ir hyn a gynigir gan y rhelyw o gwmnau theatr yng Nghymru. Mae theatr i blant a phobl ifanc yn hanesyddol dlawd, gyda setiau syml, nifer bychan o berfformwyr, a gofodau ymarfer bychan. Rhydd y gwaith hefyd y gynulleidfa (sef y plant) wrth galon y cynhyrchiad, a gan nad ywr plentyn wedi ei gyflyru gan ddisgwyliadau a chonfensiynau theatrig, ceir myrdd o bosibiliadau syn cynnig rhyddid creadigol. Ddwy flynedd yn l cydnabyddodd y Cynulliad a Chyngor y Celfyddydau bwysigrwydd theatr-mewn-addysg drwy roi cynnydd sylweddol o ran cyllid. Mae hyn wedi esgor ar gydweithio tynnach rhwng y cwmnau.

Rhoddwyd ffenest siop ryngwladol ir gwaith yn Aberystwyth a thu hwnt ganol Mawrth wrth i _yl Agor Drysau agor ei drysau am y pedwerydd tro. Er mai yn Aberystwyth mae calon yr _yl, mae ganddi olygon byd-eang ac amlygir hyn yn yr amrywiaeth o wledydd a gynrychiolwyd gan y cwmnau niferus a deithiodd i Aberystwyth, ac ardaloedd eraill yng Nghymru, i berfformio eu gwaith. Maer _yl bellach yn ddigwyddiad bob-yn-ail flwyddyn, gyda 50 o berfformiadau o 30 o gynyrchiadau o Gymru a thu hwnt, a 22 o berfformiadau gan y cwmnau tramor yn ysgolion a theatrau ledled Cymru. Wrth wraidd G_yl Agor Drysau mae Cwmni Theatr Arad Goch, ar catalydd ywr cyfarwyddwr artistig, Jeremy Turner.

Cafwyd cyfoeth o waith didwyll, anturus, yn cychwyn gyda Freefall, perfformiad beiddgar yn diferu o egni gan Two-in-one, gydar perfformwyr yn hanu o Awstria a Hwngari. Or naw perfformiwr, roedd un yn DJ hip hop (oedd yn sgratsho a beat box-io trwyr cyfan!), un arall ar djembe, ar saith arall yn sgrialu eu ffordd ar hyd ramp sglefr-fyrddio, wrth ddefnyddio beiciau, sglefr-fyrddau a sglefr-olwynion, yn ogystal dawnsio stryd cyfoes i symud o un ochr y ramp ir llall. Troellant yn ddidrugaredd am dri chwarter awr i guriadaur DJ oedd yn sefyll yng nghrombil y llwyfan. Nid darn o theatr oedd hyn, ac ni roddwyd unrhyw gyd-destun o fath yn y byd, ond perfformiad cyfoes syfrdanol o fywiog, gyda nerth rhyfeddol yn pefrio o bob curiad, symudiad a delwedd. Ymysg y hetiau baseball, y gerddoriaeth hip-hop ar trainers, nid oedd unrhywbeth nodedig o Awstriaidd neu Hwngaraidd yn perthyn ir perfformiad. Mae hyn yn tystio, maen si_r, i rym digyfaddawd diwylliant poblogaidd Eingl-Americanaidd. Tystiodd sgrechiadaur merched ifanc ger y llwyfan i fwynhad yr ifanc yn y gynulleidfa!

Cynhyrchiad a chanddo nod arbennig oedd Mrch Dd@ (Cwmnir Frn Wen) sef i addysgu pobl ifanc yn eu harddegau cynnar am beryglon niferus y we. Mae Eli, 13 oed, yn derbyn gliniadur yn anrheg pen-blwydd, ac yn datblygu perthynas gyda Sam, 14 oed, ar y we. Buan iawn y gwelwn natur anwadal a dirgel yr ystafelloedd sgyrsio bondigrybwyll. Thema gyfarwydd, fel y gwelwyd hefyd yng nghynhyrchiad Sgript Cymru o Clint yn ddiweddar, yn ogystal Waves from a Chatroom gan Theatr y Sherman, oedd hefyd yn rhan or _yl. Trosglwyddwyd y neges amserol yn ddiamheuol, a hynny mewn modd llawdrwm braidd, er gwaethar ffaith ei fod yn anodd deall pob gair a lefarwyd gan yr actorion ifanc.

Cynhyrchiad echreiddig, a gwahanol iawn, gan Sean Tuan John o Gymru a Bert Van Gorp o Wlad Belg oedd Wonderfully Grimm. Dyma brawf nad yw theatr i blant bob tro yn annwyl ac yn neis-neis! Sioe ddawns feiddgar ydyw gan un o brif goreograffwyr ifanc Cymru, sydd wedi ei seilio ar fyd ffantasi straeon tylwyth teg y brodyr Grimm. Cyfunwyd dawns, stora, cymeriadau ffl a gwych iawn, ar y cyd delweddau ffilm hudolus. Cyflwynir y plant i fyd gwallgof a gwirion dau gyflwynydd newyddion. Roedd y hiwmor yn ffraeth ac yn bisr ar adegau (fel hiwmor rhaglenni plant ar fore Sadwrn) wrth ir gynulleidfa glywed fod arlywydd Guyana wedi syrthio mewn cariad gerbil or enw Jemima, au bod wedi mynd ar wyliau i Borthcawl, a bod crempog enfawr wedi cwympo or awyr ac wedi glanio ar faes awyr Caerdydd! Cerbyd ywr straeon mewn gwirionedd i gyfuno cyfres o ddawnsfeydd gan Tuan Jon a Van Gorp, ac anogwyd y gynulleidfa i gymryd rhan. Rhyfeddol oedd gweld theatr o blant saith oed yn chwifio hancesi gwyn uwch eu pennau i sain y gn Perfect Day!

Cynhyrchiad hwyliog, chwareus a gafwyd gan Theatergruenesosse or Almaen, a gyflwynodd dehongliad o Henry V. Chwaraewyd y ddrama o gylch castell tywod enfawr, soffistigedig, ac roedd symlrwydd y set (a oedd yn cynnwys dim llawer mwy na chastell tywod a rhaff yn diffinior gofod) yn gamarweiniol wrth ystyried dwyster y pwnc, sef oferedd a seithugrwydd rhyfel, oedd yn arbennig o ddirdynnol yn yr hinsawdd sydd ohoni. Cafwyd wibdaith trwy hanes Henry V, gan ddefnyddio cyfres o fal_ns i fynegi lluoedd Prydain a Ffrainc. Llwyddwyd i fynegir hanes Shakesperaidd mewn modd syml a doniol ir plant.

Perfformiad tu hwnt o swynol a gafwyd gan Teater Patrasker o Ddenmarc. Yn The Bear Who Asked Why cafwyd gwledd i blant rhwng 6-9 oed, wrth ir unig berfformiwr, Dirck Backer, eu tywys i fyd antur y tedi-br, gan droi yn aderyn, yn neidr, ac yn fadfall ymhlith anifeiliaid eraill, o flaen llygaid ei gynulleidfa ifanc. Dyma dedi-br oedd yn canur bl_s i sain ei organ geg, sef yr unig prop a ddefnyddiwyd trwyr cynhyrchiad gyfan.

Eto yn syml, ond hynod effeithiol oedd This and That Faites Divers, cynhyrchiad dwyieithog gan Compagnie Sac--Dos o Wlad Belg, a oedd yn dychwelyd ir _yl am yr eilwaith. Defnyddiwyd hen bapurau newydd i greu cymeriadau bach, a syndod oedd gweld y fath graddau roedd plant y gynulleidfa (ar oedolion!) yn llithro i fyd y cymeriad bach papur hwn, wrth ir ddau berfformiwr weu naratif effeithiol.

Dau gynhyrchiad a gyflwynwyd gan Gwmni Arad Goch i bobl yn eu harddegau oedd Riff a Crash, y ddau gynhyrchiad dan arweiniad Sra Moore Williams ac yn cynnwys cerddoriaeth fyw. Roedd neges amlwg ir ddau; y cyntaf yn ymdrin hanes erchyll y saethu yn Columbine, UDA, ar llall yn archwilio effeithiau yfed a lladrata ceir. I mi, roedd Crash yn rhagori tipyn ar Riff, ac yn llwyddo i drosglwyddor neges mewn mantell o hiwmor (yn bennaf trwy berfformiad gwych Rhys ap Trefor ai one-liners tu hwnt o ddoniol), gydar actorion eraill hefyd yn cyfrannu perfformiadau grymus a chredadwy, ac yn llithro yn ddiymdrech or llon ir lleddf.

Yr hyn am trawodd am y perfformiadau i gyd oedd eu didwylledd au gonestrwydd. Heb setiau astrus ag effeithiau technegol rhwysgfawr, rhoddwyd y perfformiwr ar gwyliwr wrth wraidd y perfformiadau, ac roedd y perfformwyr dawnus yn medru tywys y plant ar deithiau dychmygol a swreal i fydoedd gwych a gwallgof heb unrhyw adnoddau yn y byd heblaw am stori dda ac ambell brop syml. Yn ystod yr _yl, cyhoeddodd Peter Tyndall, Prif Weithredwr Cyngor Celfyddydau Cymru, fod Cwmni Theatr Arad Goch wedi derbyn cymhorthdal o 1.8 miliwn o bunnoedd ganddyn nhw er mwyn addasu ac ehangu eu pencadlys yn Aberystwyth. Hir fur aros am y math yma o fuddsoddiad, a braf yw gweld cyfoeth artistig y theatr hanesyddol dlawd hon yn cael ei gydnabod.

awdur:kate woodward
cyfrol:507 ebrill 2005

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk