Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Mentro i Gae Drama

Yn y gwanwyn, llwyfanwyd gwaith pump o ddramodwyr ifanc gan Sgript Cymru yn y cywaith Drws arall ir Coed. Tri or dramodwyr hynny oedd Gwyneth Glyn, Dyfrig Jones a Manon Wyn. Y ddau arall oedd Caryl Lewis ac Eurgain Haf syn ymateb iw phrofiadau gyda Sg

Yn ogystal derbyn cynnig Sgript Cymru i gyfrannu i Drws arall ir Coed, fe gafodd y nofelydd ifanc Caryl Lewis wahoddiad hefyd gan Arad Goch i lunio drama. Yma maen cyferbynnu dull gweithior ddau gwmni o hyfforddi dramodwyr newydd.

Os yw bysus yn dod mewn trioedd, mae dramu yn dod mewn parau, wel dyna fy mhrofiad i beth bynnag. Un galwad ffn ar l y llall yn gofyn imi sgwennu ar gyfer y llwyfan ac er nad ydw i ddim yn newydd i ysgrifennu, mi rown in hollol newydd ir byd annelwig hwnnw a elwir yn ddrama. Arad Goch ddaeth yn gyntaf yn chwilio am ddarn Theatr Mewn Addysg ar gyfer eu rhaglen nhw ac yna Sgript Cymru yn gofyn imi gyfrannu tuag at gywaith Drws arall ir Coed. Dau gwmni hollol wahanol. Dau brofiad hollol wahanol.

Fel un sydd i bryd ar ryddiaith, roedd mentro i fyd drama yn gam mawr. Roeddwn yn teimlo fy mod in camu fel tresmaswr i mewn i gae preifat gan hanner disgwyl llawr cipar ar fy ysgwydd ar unrhyw funud. Er fy mod i wedi astudio a sgwennu am ddramu droeon, mae creu un yn hollol wahanol.

Beth bynnag, or dechrau, roedd y gwahaniaethau yn hollol amlwg. Cefais lyfrau iw benthyg gan Arad Goch er mwyn darllen gweithiau gwych ac arweiniad gofalus gan Jeremy Turner o ran canllawiau ysgrifennu ar gyfer cynulleidfa ifanc. Yna, cefais ddyddiad cau ar gyfer y ddrafft gyntaf ac addewid bod help ar gael bob tro yr ochr arall ir ffn. Roedd dull Sgript Cymru yn hollol wahanol. Cwrs ysgrifennu i ddechrau ac yna cyfarfodydd ar bob cam or daith yn arwain at y perfformiad cyntaf. Efallai mai rhywbeth sydd ynddo i yw hyn, ond mwynheais y rhyddid ar ffydd a roddwyd ynddo i gan y cwmni cyntaf a oedd yn fy ngalluogi i arbrofi gydar gwaith yn fy amser fy hun.

Wedi dechrau ar yr ysgrifennu (ar yr un pryd!), fe ddaeth hin amlwg bod yna bob math o bethau iw dysgu. Daeth y pwysigrwydd o beidio gor-sgwennu yn amlwg (rhywbeth maen hawdd i nofelydd ei wneud) ar angen i fod yn gynnil gyda deialog. Wrth weithio gydag actorion y ddau gwmni, daeth pwer y gair llafar yn glir i mi. Efallai fod hyn yn rhywbeth amlwg, ond nes i chi eistedd a gwrando ar eich geiriau eich hunain yn cael eu hynganu, nid yw realiti y peth yn eich bwrw rywsut. Er ei bod hin arferiad gennyf i ddweud fy neialog yn uchel pan dwin sgwennu nofel, fe fyddaf yn sicr yn myfyrio dros hyn fwy yn y dyfodol.

Roedd rhaid cyfaddawdu hefyd yn y ddwy ddrama am wahanol resymau. Roedd angen cofio oedran y plant fyddain gwylior darn Theatr Mewn Addysg gan mai ymdrin phwnc sensitif marwolaeth oeddwn ni yn ei wneud yn Yr Ysbryd. Roedd angen bod yn onest ond gofalu hefyd i beidio u cythryblu. Roedd angen meddwl yn galed cyn dewis geiriau fel marwolaeth a chreu cydbwysedd gyda darnau hapus ysgafn er mwyn osgoi gwneud y cwbl yn llethol o drwm a cholli diddordeb y plant. Yn yr un modd, byddai rhaid ir darn fod yn agored i bob plentyn, beth bynnag eu gallu a beth bynnag eu cred. Yn dechnegol hefyd, roedd angen cofio na fyddai goleuadau ffansi na set gymhleth yn bosib. Roedd hin amhosib felly dibynnu ar unrhyw effeithiau, a byddai rhaid ir actorion greur byd arall yma yng nghanol neuadd ysgol, yn aml gyda chogyddion yn edrych ar y cloc yn ysu am iddynt orffen a gwers chwaraeon yn digwydd y tu allan ir ffenestr!

Yn darn Sgript Cymru fe ddaeth y cyfaddawdu mewn ffurfiau eraill. Roedd angen ir gwaith hongian ynghyd gyda phedwar darn arall ac roedd cyfyngder amser iw ystyried a chyfanwaith iw drefnu. Teimlais efallai bod fy nghymeriadau yn cael eu polareiddio er mwyn gwerthgyferbynnu gyda darnau eraill. Roedd hyn yn anochel i raddau er mwyn mynd r gwylwyr ar daith emosiynol o dyndra i fyfyrio tawel, i wrthdaro chwyrn ac yn l. Oherwydd cyfyngder amser hefyd fe dorrwyd llinellau ac yn fy nhyb i fe gollwyd dipyn ar gymhlethdod emosiynol y cymeriadau. Dysgais i anelu at sgwennu drama o hyd benodol yn lle ceisio ail-sgwennu or dechrau gyda phob ymdrech, a hynny gan ei bod hin anodd iawn ymestyn syniad drama deg munud i hanner awr ac yn annoeth ceisio cywasgu syniad am ddrama hanner awr i ddeg munud. Mae hacio llinellau yn iawn ond mae modd hacio i farwolaeth.

Beth bynnag, fe ddaeth y ddwy ddrama o flaen eu gwahanol gynulleidfaoedd ac fe gefais ddau brofiad arbennig wrth eu gwylio. Mae gweld eich gwaith ar lwyfan yn wefreiddiol. Rhyw ffordd, mae hin hynod o hawdd pan yn sgwennu nofelau i esgus nad oes cynulleidfa yn bodoli o gwbl. Mae hin anodd gwneud hynny mewn theatr neu mewn neuadd ysgol gydach gwaith yn eich herio o flaen eich llygaid. Rwyn diolch yn fawr am y cyfleoedd a dderbyniais gan y ddau gwmni. Er eu bod yn ddau brosiect hollol wahanol gan ddau gwmni gwahanol roedd y ddau yr un mor addysgiadol i gilydd. Gwell imi orffen cyn imi dorri un o brif reolau Sgript Cymru paid gor-sgwennu!

awdur:Caryl Lewis ac Eurgain Haf
cyfrol:507 ebrill 2005

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk