Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Drama Cefn Gwlad

Bur ddrama Ysbryd Beca ar daith drwy Gymru ym mis Hydref. Mae ELINOR WYN REYNOLDS yn bwrw golwg ar yr hyn a ysgogodd y ddrama.

Yn l y dramodydd, Geraint Lewis, roedd yn rhaid iddo ysgrifennu ei ddrama ddiweddara, Ysbryd Beca, am ei bod hi wedi bod yn corddi oddi mewn iddo ers peth amser. Roedd dau achos wedi bod yn y papure yn lled ddiweddar, nath i fi ddechre meddwl. Un oedd achos ym Mhontrhydfendigaid pan nath bois lleol gymryd y gyfraith iw dwylo nhw eu hunain ac mi fuodd achos llys yn Abertawe, er bod y Cyngor Cymuned wediu cefnogi nhw. Yr ail achos oedd un Tony Martin, y dyn gafodd ei garcharu am ladd rhywun nath dresmasu ac ymosod arno fe ai eiddo. Y cwestiwn ddath i meddwl i oedd, beth yffach on nhw fod i neud?

Hanes tri dyn o wahanol genedlaethau syn cadw gwyliadwriaeth mewn ystafell uwchben siop er mwyn cadw llygad ar ddyn syn cael ei amau o werthu cyffuriau, ywr ddrama. Maer tri yn aelodau o glwb snwcer lleol ac yn ofni fod bywyd yn mynd i ben iddo yn eu patshyn bach nhw or byd. Does gan yr heddlu ddim diddordeb yn eu hachos, felly maen nhwn gwneud y gwaith plismona eu hunain. Mae tipyn o ysbryd gwrthryfelgar Merched Becan fyw yng nghefn gwlad Cymru, felly. Wrth gwrs, mae cryn drafod ar bob math o bethau yn ystod eu gwylio; a chaiff popeth dan haul ei wyntyllu. Dawr byd i gyd trwy ddrws yr ystafell ar y noson honno.

Maer argyfwng sydd yn nghefn gwlad wedi codi sawl cwestiwn ym meddwl Geraint Lewis, ac at bwrpas y ddrama hon mi oedd torcyfraith yn ffordd mewn ir stori. Dywn meini prawf moesol ni o fewn cymdeithas ddim mor glir ag oedden nhwn arfer bod. Yn ni bellach yn byw mewn cyfnod lle nad yw pethaun ddu a gwyn a dyna maen pobl ifanc nin gyfarwydd ag e nawr, yr ansicrwydd yma.

Mae Geraint wedi mynnu rhoi synnwyr lle pendant yn ei ddrama, gan ddefnyddio tua deugain o enwau llefydd ynddi. Ac er nad ywr ddrama yn symud or ystafell uwchben y siop, mae yna deimlad o bentref ac o gymuned ac o berthyn yma. Fel maen digwydd, un o deitlau cynnar y ddrama oedd Cymuned, gan fod y ddrama yn cyffwrdd phroblemau mewnfudo ac allfudo, syn gweddnewid a chwalu cymunedaun rhacs, fel y gwyddom nin rhy dda.

Dewisiodd Geraint ddefnyddio agweddau tair cenhedlaeth wahanol ar gyfer y ddrama, gan ddewis gosod tri chymeriad ar y llwyfan i leisior safbwyntiau gwahanol. Roedd her ymhlyg yn yr ysgrifennu, sef ysgrifennu o geg y tri chymeriad yn gredadwy. Mae cymeriad Dai yn teimlo fod y byd wedi symud mlan ac wedii adel e ar l, maen llawn rhwystredigaeth ac yn dipyn o gymeriad truenus. Cafodd ei ddifreinio gan y system wleidyddol ac maen teimlo ei fod yn iawn iddo weithio y tu allan ir system. Maen teimlo fod y ffactore syn dylanwadu ar ei fywyd yn rhai global, ac maen methu gwneud dim am y peth. Gweld pethaun ddu a gwyn mae Dai.

Cymeriad gwahanol yw Dilwyn, sydd ychydig bach yn iau. Mae en teimlo fod y gair gwleidyddiaeth wedi myhnd yn air brwnt. Bachan syn hoff o ishte ar y ffens yw Dilwyn, dyw e ddim ishe trafod dim, yn hytrach, maen well ganddo fe frwsho popeth dan y carped. Un syn dueddol o weld dwy ochr y stori ond syn methu gwneud penderfyniad ar sail hynny wedyn.

Rhys ywr ienga or tri. Boi ifanc syn aros ei gyfle i ddianc o gefn gwlad. Mae ei ganllawiau moesol en ddierth ir ddau arall. Dyw en gweld dim byd oi le ar gymryd cyffuriau ambell waith, maen rhan o fywyd. Mae ei olwg e ar y byd yn wahanol ir ddau arall.

Maen debyg fod elfennau o Geraint Lewis ymhob un or tri, ond gobeithiodd hefyd y byddai pobl yn gweld elfennau ohonyn nhw eu hunain yn y ddrama. Mi deithiodd y ddrama trwy Gymru ac i ardaloedd cefn gwlad. Codi cwestiynau yw pwrpas yr awdur yn y ddrama, Mae gymaint o gwestiyne iw gofyn, a wy ddim yn si_r os os da fir atebion chwaith. Pethe fel y syniad o gywirdeb gwleidyddol yn erbyn synnwyr cyffredin, odi hynny wedi mynd yn rhemp? Neu a yw pobl cefn gwlad jyst yn gul? Rhaid dal i holir cwestiynau, yn l yr awdur, gan obeithio, rhyw ddydd y down ni o hyd i atebion. Deimles i fod Ysbryd Beca yn amserol iawn o ystyried yr hyn syn digwydd yng nghefn gwlad maen bwysig sgrifennu am bethe syn corddi tu fewn. Odd hwn yn digwydd nawr, ac on in teimlo fod yr amser yn iawn. Fwynheuais i sgrifennur ddraman ofnadw. Wyn mwynhau sgrifennu beth wyn sgrifennu ar y pryd os nad wy in mwynhau, pwy ddishgwl ir gynulleidfa joio.

awdur:ELINOR WYN REYNOLDS
cyfrol:465, Hydref 2001

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk