Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Drama yn y Cyngor

Sut mae cael golwg wrthrychol a theg ar yr ymafael parhaol yngl_n r polisi drama? Gofynnodd theatr i JON GOWER fentro draw i Gyngor Celfyddydau Cymru ar ein rhan.

Maer ffordd y mae Cyngor Celfyddydau Cymru wedi llunio dyfodol newydd ar gyfer y theatr yng Nghymru wedi cythruddo nifer fawr o bobl. Fel y dywedodd swyddog Equity yng Nghymru, Chris Ryde, Maer bas sgiliau sydd wedi ei adeiladu dros y blynyddoedd diwethaf, yn enwedig yn Theatr Mewn Addysg a gwaith ar raddfa bach, yn cael ei golli. Gyda dim ond hanner y cwmnau ar l yng Nghymru ni fydd na swyddi ar l i geisio amdanynt.

Yn l y strategaeth bydd yr wyth cwmni Theatr mewn addysg presennol yn mynd ir wal ddiwedd y flwyddyn.

Mae Jeff Teare, cyfarwyddwr cwmni Made in Wales syn datblygu gwaith newydd yn Saesneg, yn gweld y diwydiant yn cael ei rwygon ddarnau. Does na ddim gwaith yng Nghymru, yn enwee. Mae ymrwymiad y Cyngor i greu swyddi yn nonsens.

Y bwriad yw dosbarthur rhan fwyaf or gyllideb theatr o ryw 3 miliwn rhwng Clwyd Theatr Cymru a chwmni newydd yn y Gymraeg, y Pwerdy. Mi es i draw i siarad Mike Baker, prif bensaer y strategaeth newydd, ym mhencadlys Cyngor Celfyddydau Cymru yng Nghaerdydd.

Jon Gower: Beth oedd bwriad y strategaeth newydd?

Mike Baker: Y bwriad oedd trio ffindo datrysiad i sawl peth. Yr un mwya pwysig, dwin meddwl, oedd y gostyngiad dros y blynyddoedd mewn arian ar gyfer y celfyddydau, a drama yn arbennig. Oherwydd drwyr wythdegau, a hyd at ganol y nawdegau, un on prif gymhellion fel Cyngor oedd denu arian oddi wrth awdurdodau lleol. Wrth gwrs, o ganol yr wythdegau ymlaen, dechreuodd arian o awdurdodau lleol ddiflannu ac roedd hyn wedi effeithio ar Theatr Mewn Addysg yn arbennig, a chyfraniadaun gyffredinol tuag at, nid yn unig drama, ond y celfyddydau eraill. Ynghyd hynny roedd grantiau ir Cyngor oddi wrth y Llywodraeth drwyr Swyddfa Gymreig bryd hynny yn lleihau ac fel canlyniad roedd y sail economaidd i ddrama broffesiynol ar draws Cymru yn cael ei effeithio. Problem arall ar gyfer y dyfodol oedd bod y llywodraeth yn tanlinellur ffaith na fyddair cyfraniad tuag at y celfyddydau yng Nghymru yn codi mwy na chwyddiant, ac, a dweud y gwir, byddai na nifer o flynyddoedd o 1995 ymlaen ble fyddair cyfraniad ddim yn cadw lan da chwyddiant hyd yn oed.

Tra bod Lloegr, ar y llaw arall, yn derbyn mwy?

Mewn datganiad ddwy flynedd yn l dywedodd Chris Smith ei fod yn bwriadu codir cymorth ir celfyddydau yn Lloegr gan ryw 15% a bron yr un peth yn yr Alban gyda chodiad o 7%, felly ryn nin bredu bod cymru o gymharu Lloegr ar Alban wedi codi allan. Pan glywsom am gynlluniau ariannol y Swyddfa Gymreig am y tair blynedd o 98 ymlaen roedd yn amlwg fod angen edrych ar draws pob rhan o wariant Cyngor Celfyddydau Cymru. Roedd rhaid i ni ailystyried blaenoriaethau, roedd egaud i ni edrych ar gyfartaledd ar draws y celfyddydau pam oedd daws a chrefft, er enghraifft, allan yn yr oerfel o gymharu ag opera a drama? Y rheswm dros y strategaeth ddrama oedd trio sefydlu darpariaeth mwy cynaladwy ar gyfer y pum neu ddeng mlynedd nesaf ac i drio gwneud hynny drwy ganolbwynitor cymorthdal ar lai o gwmnau yn hytrach na thrio ymestyn cefnogateh prin ar draws pawb oedd yn ceisio am arian.

Digwyddodd hyn er gwaethar ffaith bod y Cyngor wedi bod yn tanlinellu gwerth y celfyddydau ir economin gyffredinol yn creu 29,000 o swyddi yng Nghymru, er bod nifer or rheinin rhai dros dro ac yn werth cyfanswm o 1.1 biliwn.

Ar ba sail oeddech chin dewis y cwmnau fyddain parhau i dderbyn cefnogaeth ariannol?

Wel, drwy ddefnyddio rhesymau strategol yn gyntaf a wedyn gweithio i sicrhau bod na elfen o ddarpariaeth ar gyfer gwaith y prif lwyfan syn esbonior penderfyniad i gefnogi, er enghraiff, Clwyd Theatr Cymru, ac mi roedd na ddadl dros ddatblygu rhywbeth rhywbeth tebyg yn y Gymraeg. Roedd yn amlwg or dechrau na fyddain bosib parhau i gefnogi yr un nifer o gwmnau ac felly y boen. Yn anffodus iawn byddai llai o gwmnau yn derbyn cymorth.

Beth fydd y ddarpariaeth yn Gymraeg?

Wel, bydd hyn yn dechrau gyda phwysigrwydd ddwyieithrwydd yn rhaglenni cenedlaethol cwmnau Theatr Mewn Addysg i rai pobl mi fyddai hynnyn garreg filltir allweddol. Wythnos nesaf byddwn yn cwrdd i gynnal y brainstorm cyntaf yngl_n r Pwerdy rwyn gwybod bod nifer o bobl ddim yn licior enw ac rydym wedi gwahodd 25 o bobl yn cynrychioli sawl maes; ymarferwyr, pobl o fyd theatr amatur, awdurdodau lleol, pobl syn rhedeg canolfannau a phobl or cyfryngau syn gysylltiedig byd y ddrama. Pwrpas y cyfarfod fydd datblygu papur ymgynghorol felly nid y bobl syn bwysig ond ffrwyth eu llafur y ddogfen fydd yn cwmpasu dyheadau, gweledigaethau, rl, pwrpas a pholisau y Pwerdy er mwyn cynnig y rhain gerbron y cyhoedd i ddenu ein sylwadau nhw.

Ai cyfunor ddau gwmni Bara Caws a Theatr Gwynedd ywr nod?

Neu gyfuno adnoddaur cwmnau. Nhw ywr bobl, yn y lle cynta, sy wedi cynnig cymaint o ewyllys da ir fenter ir fath raddau bod o leiaf un, neu si_r o fod y ddau gwmni, yn gorfod peidio bod er mwyn i hyn ddigwydd. Dyma un or pethau mwya cyffrous o fewn y strategaeth a dwin falch bod na gymaint o gefnogaeth hyd yn hyn.

Ond mae cwmnau fel Bara Caws wedi llwyddo drwy blesio cynulleidfa yn y Gogledd, yn perfformio yn acenion y lle. Fydd angen rhyw gydraddoldeb iaith tebyg falle ir hyn syn digwydd yng Nghwmderi Pobol y Cwm?

Bydd y theatr yn adlewyrchu nid yn unig hunaniaeth y gogledd ond y nifer o hunaniaethau mae pobl yn cytuno syn bod ar hyd a lled Cymru.

Maer arian yn mynd ir Gogledd felly...

Ydy en wir bod arian yn mynd ir Gogledd? Mae na ddau gwmni yn mynd i fod yn y Gogledd. Gawn ni ystyried Clwyd Theatr Cymru. Flwyddyn nesaf bydd y cwmnin derbyn 1,100,000 sydd yn cynrychioli yn agos at 30% o gyllideb drama, tra ein bod nin anelu at godi arian tuag at y fenter Gymraeg o ryw hanner miliwn y flwyddyn nesaf. Barn y Gogleddwyr ydy bod cymaint o arian yn mynd ir De os ych chin ystyried lleoliad y Cwmni Opera, y Gerddorfa, cwmni dawns Diversions a llawer o sefydliadau eraill.

Ond maer rheinin feysydd ar wahn...

Maen nhwn feysydd ar wahn, ond dyna pam ein bod nin pwysleisio nad oes ots ble mae cwmni yn cael ei leoli maer ddarpariaeth yn genedlaethol yn gorfod bod.

Fydd disgwyl felly ir cwmnau yn y gogledd deithio llawer?

Bydd ehangu ar deithion genedlaethol, datblygu partneriaethau gyda theatrau a chanolfannau ar draws Cymru a sefydlu perthynas gydar awdurdodau lleol. Cofiwch mae hwn yn strategaeth hir dymor, felly fyddwn i ddim yn disgwyl ir partneriaeth ar dealltwriaethau ddigwydd dros nos.

Mi roedd na gyfnod pan oedd hin bosib ir cyhoedd a chyrff yng Nghymru ymateb ir strategaeth ac mi wnaeth nifer dda hynny. Dim ond nifer bach or rheini sgrifennodd at y Cyngor yn dymuno gweld Cwmni Celfyddydau Perfformio Cenedlaethol yn cael ei greu dan adain Terry Hands a Clwyd Theatr Cymru, er enghraifft. Wnaethoch chi dalu sylw go iawn ir sylwadau ddaeth i law?

Do. Cofiwch nad gwaith Terry Hands yn unig sydd yn cael ei ddarparu yn Saesneg. Ryn nin dal i gefnogi Theatr y Sherman yng Nghaerdydd sydd yn dal yn mynd i gynhyrchu gwaith yn Saesneg a mynd ag ef ar daith. Ryn nin dal i gefnogi Theatr y Torch yn Aberdaugleddau ac rydym yn mynd i roi arian ychwanegol iddyn nhw er mwyn gweld teithiau ou cynyrchiadau hwythau ac mi fydd cwmnau eraill yn y De. Felly nid Theatr Clwyd yn unig syn ganolbwynt ir strategaeth. Rydym yn ceisio lledaenu athroniaeth gymharol newydd bod yr holl ddarpariaeth yn un intergreddiedig yn y bn, sef y byddwn yn disgwyl ir cwmnau gydweithio a mwy na hynny yn gweld eu hunain fel rhan o ddarpariaeth genedlaethol sydd yn fwy a thu hwnt i waith un cwmni yn unig.

Beth am sgrifennu newydd a gweithiau newydd?

Dan nin cymryd gwaith newydd yn ganiataol yn Gymraeg oherwydd does dim gymaint o repetoire ar gael ir cwmnau. Mae na helynt ynghylch y sefyllfa yn Saesneg oherwydd bod rhai ponl yn dadlau ein bod ni wedi torri nl ar waith newydd a sgrifennu newydd. Mae ymarferwyr a phobl syn credu mewn lleisiau Cymreig yn credu bod sgrifennu newydd yn hollbwysig ond os ydyn nin edrych dros yr holl ddarpariaeth yn nin edrych dros yr holl ddarpariaeth yn ni wedi gorfod cymryd yn ganiataol ei fod yn amhosib cadw popeth yn yr un modd fel ag yr oedd. Ac felly ein hymateb ir bobl syn beirniadu ni yw y dylsen nhw edrych ar draws y ddarpariaeth. Byddwn yn sgrifennu yn y cytundebau cymhorthdal bod yn rhaid iddyn nhw gomisiynu awduron a sicrhau bod gwaith newydd, bod lleisiau newydd, yn cael eu clywed ar draws drama yng Nghymru.

Maer bwriad i sgrapo Theatr Mewn Addysg yn ei ffurf bresennol wedi denu ymateb ffyrnig, ar bwriad i dorri arian Theatr Powys er enghraifft fel slap ir awdurdod sir, sydd wedi bod yn hael iawn ei gefnogaeth...

Fel rych chin gwybod mae Cwmni Theatr Powys wedi datgan ei fwriad i apelio. Fe alla i ddim siarad yngl_n r cwmnin unigol, ond fe alla i siarad am yr egwyddor ein bod ni wedi ymdrechu ers blynyddoedd i gadw cefnogaeth awdurdodau lleol tuag at y rhwydwaith newydd hyd yn oed pan nad oedd yn eglur yn union beth oedd y rhwydwaith. Rydym wedi ymdrechu i ymgynghori yn aml iawn o leiaf ers Mehefin 98. Rydym yn trial cadw arian or awdurdodai lleol yn y pictiwr.

A beth am theatr arbrofol?

Bydd cronfa prosiect ar gael fydd yn hyblyg sydd yn mynd i ymateb i syniadau cyffrous ar yr amod y byddai canolfan neu hyrwyddwr yn rhan or cais. Rydym yn edrych mlaen at dderbyn llwyth o geisiadau amrywiol. Dyn ni ddim wedi dweud beth yw hyd y strategaeth drama ryn nin trial rhoi sail cadarn ir tair, pum a deng mlynedd nesa. Fydd e ddim yn bosib gwneud yr un peth ag y gwnaethpwyd dair blynedd yn l ond mae gennym ymrwymiad llwyr i waith newydd a gwaith arbrofol a dwin edrych mlaen at weld amrywiaeth o stwff yn cael ei gynhyrchu o nawr ymlaen.

Rych chin gwneud cymaint o bethau positif ar bob lefel ond eto mae na actorion sydd wedi penderfynu gadael Cymru...

Maen rhaid codi cwestiwn yngl_n ag ystadegau syn awgrymu bod mwy o actorion yn gadael Cymru nawr. Tybed a yw actorion yn gadael Cymru nawr oherwydd y strategaeth drama neu oherwydd tueddiadau eraill yn y byd drama proffesiynol a dwin cynnwys ffilm, teledu a radio ac ryn nin gwybod bod nifer o gyfresi drama ar S4C wedi lleihau, does dim llawer ymlaen yn Saesneg gan y BBC. Nid ywr strategaeth drama wedi dechrau to dyw e ddim yn dechrau yn ei gyfanrwydd tan dechraur flwyddyn nesaf.

Ond mae na dystiolaeth o diaspora y ddawnswraig Sioned Huws yn cael ei hariannu ym Mhortiwgal, cyn-aelodau o gwmni Brith Gof yn cael cynnig stiwdios yn yr Alban, Marc Rees yn symud i Berlin, y ddramodwraig Kate OReilly yn gweld ei drama newydd ar lwyfan yn yr Almaen, yn Lloegr ind nid yng Nghymru.

Maen rhaid i hyn achosi pryder, achos rych chi newydd eu henwi wedi gwneud cais i wneud peth ou gwaith yng Nghymru y flwyddyn nesaf. Dwin cofio diaspora bum mlynedd yn l ac un arall ddeng mlynedd yn l a phymtheg mlynedd yn l un or problemau yw ein bod ni ddim yn medru cynnal cynifer on hartistiaid ni yng Nghymru.

Oes na unrhyw siawns bod y strategaeth yn newid?

Does gan y Cyngor yr un bwriad i newid y strategaeth. Wedi dweud hynny yn llygad y Cynulliad maen rhaid i ni ddweud ein bod yn ystyried pob dadl yn ddifrifol iawn, iawn; yn arbennig, ond nid yn unig, y lleisiau dros theatr mewn addysg, neu theatr ar gyfer pobl ifanc. Rydan nin dal i wrando...

Ydy theatr yn gorfod dioddef oherwydd aneffeithiolrwydd y Cyngor yn y busnes o hawlio arian digonol ar gyfer y Celfyddydau?

Rydan ni i gyd wedi methu nid dim ond y cyngor - i leisio pwysigrwydd y celfyddydau au cyfraniad i fywyd ac ir economi. Maer gyfrifoldeb ar ein sgwyddau ni i gyd. Rydan nin byw mewn gobaith y bydd y Cynulliad yn sylweddoli gwerth y celfyddydau...

awdur:Jon Gower
cyfrol:443/444, Ionawr 2000

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk