Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Colofn Gareth Miles

Ymateb i: Cais gan Gyngor Celfyddydau Cymru ar gyfer Cwmni Theatr Teithiol Cymraeg Newydd Mae GARETH MILES yn feirniadol o gynlluniau Cyngor y Celfyddydau ar gyfer theatr yng Nghymru.

Nghymru.

Ni all hyd yn oed beirniad llymaf Adran Ddrama CCC wadu fod priodas berffaith rhwng cynnwys y ddogfen hon ai harddull. Llith ffuantus a disylwedd ydyw, arwynebol ac ystrydebol ei Saesneg, niwlog a chlogyrnaidd ei Chymraeg.

Y Saesneg a ddaeth gyntaf wrth gwrs ac maer fersiwn wreiddiol yn gymorth anhepgorol ir sawl a gais ddehongli ceinion megis:

Theatr gyffrous a chlodforus...

Mae hapddeiliaid eraill... yn diwallur angen tymor-byr am gynnyrch Cymraeg drwy gynnig cyfres fer o berfformiadau ar gyfer cynhyrchiadau yn yr _yl flynyddol...

Mae allbyniau cynhyrchun rhagdybio pedwar cynhyrchiad teithiol.

Rhaid iw steil artistig edrych y tu hwnt i raglen lenyddol y brif ffrwd tra, ar yr un pryd, yn ei pharchu...

Nid ywr darllenydd lawer callach, yn aml iawn, wedi troi ir Saesneg ond mae adran 2.5, Crynodeb or problemau yn ddilys ac yn ddealltadwy yn y ddwy iaith:

Ym syml, yr achos gerbron yw bod angen dirfawr i wellar canlynol:

Gofynion rheolwyr y canolfannau heb gael eu diwallu; maer gylchdaith genedlaethol yn cael ei gwasanaethun wael;

Dirywiad yng nghynnyrch ac effaith teithiau Cwmni Theatr Gwynedd;

Diffyg cydraddoldeb o ran darpariaeth rhwng theatr yn y Gymraeg oi chymharu theatr Saesneg;

Llai o gynhyrchiadau Cymraeg ar gael: llai o geisiadau am rantiau prosiect CCC;

Fawr o gynlluniau deinamig i ddal grwpiau newydd o siaradwyr Cymraeg a chynnal diddordeb yn yr ardaloedd traddodiadol;

Fawr o waith ar gael ar y prif lwyfannau ar gyfer llawer iawn o artistiaid Cymraeg hynod o dalentog.

Tran cyd-fynd r disgrifiad o gyflwr truenus y theatr Gymraeg gyfoes a hepgor y sylw am Theatr Gwynedd rhaid imi nodi fy mod i ynghyd phob dramodydd, actor a chyfarwyddwr y trafodais y sefyllfa gydag ef neu hi, or farn mai swyddogion Adran Drama CCC syn bennaf gyfrifol am y llanast ac mai Michael Baker, Sybil Crouch ac Anna Holmes ywr prif ddrwgweithredwyr.

Maer feirniadaeth ar Theatr Gwynedd yn annheg. Parlyswyd Theatr Gwynedd yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf gan grintachrwydd a diffyg gweledigaeth CCC ac weler Cyngor yn awr yn ei difro, er mwyn ennill cefnogaeth i newid polisi sylfaenol ynglyn Theatr Genedlaethol Gymraeg. Cyhoeddwyd strategaeth ddrama gan CCC ym mis Ionawr 1999 yn codi oi arolwg polisi ym 1998 dan y teitl Adeiladu Cymdeithas Greadigol:

Arwyddodd y Strategaeth Ddrama derfynol a gyhoeddwyd ym Mehefin 1999, fwriad CCC i weithio mewn partneriaeth i ddatblygu cwmni cynhyrchu cenedlaethol newydd wedii leoli yng ngogledd-orllewin Cymru: i atgyfnerthu ac adeiladu ar swyddogaethau Cwmni Theatr Gwynedd a Theatr Bara Caws.

Ymhlith y lleisiau a gefnogodd y cais hwn roedd y rheini a gredai y dylai fod cwmni ar waith yn y Gymraeg a chanddo adnoddau yr un mor ddigonol r rheini a oedd ar gael i Glwyd Theatr Cymru a oedd yn gweithredu yn Saesneg.

Maer ddau baragraff uchod yn grynodeb cywir o bolisi CCC ddwy flynedd yn l. Fis Mehefin 2001, er bod trafodaethau rhwng Theatr Gwynedd, Theatr Bara Caws a rhai awdurdodau lleol bron llwyddo i unor ddua gwmni, cefnodd CCC ar Y Pwerdy, gan gyfiawnhau hynny trwy enllibio Theatr Gwynedd a chyfeirio at newidiadau gwleidyddol a sosio-ddiwylliannol honedig yn y Gymru Gymraeg, a phenodiadau newydd i aelodaeth Cyngor Celfyddydau Cymrun cynnwys rhai a chanddynt ddiddordeb arbennig mewn materion yn ymwneud diwylliant Cymraeg?

Dyma seiliau athronyddol y penderfyniad i ymwrthod r hyn a elwir yn fodel theatr traddodiadol:

Mae hyn yn golygu cwmni cynhyrchu o dan arweinyddiaeth cyfarwyddwr artistig a fyddain arwain dewis a chyfeiriad y cynyrchiadau. Gellid dadlau bod hyn yn annhebygol i (sic) gyflwynon foddhaol anghenion rhyw gynllun newydd oherwydd y byddair steil ar ffurf mewn hinsawdd artistig ac economaidd yn newidiol yn cael eu llyffetheirio.

Ni fyddai newydd-deb artistig pellach yn cael ei uchafu; mae prinder arweinyddion artistig syn gallu ac yn fodlon ymrwymo yn y tymor-hir ir theatr. Model anaddas yw hwn ar gyfer y gymuned ddisberod Gymraeg, ac ni dderbyniodd ond cefnogaeth amodol yn nadansoddiad ymghynghorol y Pwerdy. Gellid dadlau y byddair model hwn yn anhyblyg wrth ddarparu, yn rhannol oherwydd y byddain cael ei ddominyddu gan ffigur artistig unigol.

Yn ller strwythur diffygiol hwn, dylid mabwysiadu model y Cynhyrchydd:

Golyga hyn gwmni cynhyrchu lle y byddai eu tymhorau cynhyrchun cael eu cynllunio gan arweinydd artistig gan dynnu or doniau proffesiynol sydd ar gael a fyddain cyfarwyddo ac yn gosod steil y cynyrchiadau. Byddair model hwn yn gofyn ir Prif Weithredwr fod yn gynhyrchydd, yn debyg i Reolwr Cyffredinol Opera Cenedlaethol Cymru, lle y penderfynir yn ddrallus ar bob cynhyrchiad er mwyn cyfrannu at gymysgfar tymor a chefnogir artistiaid gwadd gan staff perfformio creiddiol...

Er bod gan bob un or modelau eu rhinweddau, o bwyso a mesur, y model hwn a allai gyflwyno ystod a safon y cynhyrchiadau orau...

Diau y perthyn rhinweddau eraill ir model hwn yng ngolwg llunwyr y ddogfen. Divide et impera, er enghraifft. Rhannur Cymry er mwyn eu rheoli. Diogelur status quo. Byddair entrepreneur ar impresario o Gynhyrchydd neu Reolwr Cyffredinol yn dosbarthu nawdd ymhlith nifer o gwmnau bychain tlawd, gwasaidd, am y gorau iw blesio. Efelychai rl Cyfarwyddwr Drama CCC yn yr wythdegau ar nawdegau. A byddair Cynhyrchydd ai gwmnin dal o dan reolaeth CCC. Dyma fodel y Cwangocrat.

... byddai cyfraniad gan... Swyddogion Datblygur Celfyddydau CCC hefyd yn hanfodol ir cwmni dargedu anghenion lleol yn llwyddiannus.

Bydd arwain y rheolaeth er newid yman syrthio yn y lle cyntaf i CCC... efallai y byddain rhaid ir hysbysebion am Gadeirydd gael eu gosod ar broses benodi gael ei rheoli gan CCC ar y cyd ag eraill.

Tra bo angen i CCC fod yr asiant gweithredol yng nghynllun y cwmni newydd yma y bydd angen cryn dipyn o gymhorthdal ac fe ddichon y dawr rhan fwyaf o gronfeydd y Cynulliad weduu gweinyddu gan CCC. Ymhlith trefniadau eraill, ystyrir y cwmni newydd ar gyfer cytundeb cyllido a bydd yn cael ei fonitro yn erbyn targedau cytn

Roeddwn i ymhlith y rheini a gredai y dylai fod cwmni ar waith yn y Gymraeg a chanddo adnoddau yr un mor ddigonol r rheini a oedd ar gael i Glwyd Theatr Cymru. Cytunwn hefyd mai Theatr Gwynedd fyddai cartref naturiol sefydliad or fath.

Dyma ddyfyniad o bapur a anfonais at CCC ddechrau 1999, yn ymateb ir bwriad i sefydlu Y Pwerdy.

Yr hyn sydd arnom ei angen ar unwaith, beth bynnag foi deithl, yw cwmni theatr sefydlog, Cymraeg, mewn adeilad cymwys, gyda chnewyllyn da o actorion, ynghyd Chyfarwyddwr Artistig syn meddu ar ddiwylliant eang, gweledigaeth theatrig glir, a phrofiad helaeth o gyfarwyddo proffesiynol.

Beth fyddair rpetoire y cwmni hwnnw?

1. Dehongliadau cyfoes o ddramu goraur dengmlynedd-ar-hugain diwethaf.

(Rhai blynyddaun l, es at Michael Baker gyda dirprwyaeth o awduron a gynrychiolai Undeb yr Ysgrifenwyr ar Academi Gymreig yn unswydd i annog Adran Ddrama CCC i ystyried fod cyhoeddi dramu cyfoes yn ddyletswydd lawn mor bwysig noddi cynyrchiadau ohonynt. Heb destun cyhoeddedig, meddem, nid yw drama ond perfformiad byrhoedlog. Gwrandawodd Mr Baker yn gydymdeimladol a chydsynio n cais ar iw Adran gyhoeddi, ar ffurf cyfres o lyfrynnau, destunaur dramu yr ariannwyd cynyrchiadau ohonynt gan Gyngor y Celfyddydau yn ystod yr ugain mlynedd blaenorol. Ddigwyddodd hynny ddim ond mae sgriptiau gwerth eu llwyfannu eto ar gael.)

2. Dramu goraur dauddegau ar tridegau wedi eu rhyddhau o gaethiwed confensiynau dramatig a melodramatig y cyfnod.

Collodd Theatr Gwynedd gyfle bendigedig, yn ddiweddar, i gyfleun ddiymatal wrthryfel tanbaid, dyneiddiol Cwm Glo Kitchener Davies, trwy lacio staes anhyblyg strwythur y ddrama. Sgrifennodd J. O Francis, D. T. Davies a nifer ou cyfoedion weithiau diddorol y gellid eu hadfer au haddasun effeithiol.

3. Dramu clasurol o wledydd eraill.

Meddwn stoc o gyfieithiadau perfformiadwy erbyn hyn. Gellid cynnal Gwyliau Sbaenaidd, Ffrengig, Eidalaidd, Americanaidd a.y.y.b, o bryd iw gilydd.

4. Addasiadau a chyfieithiadau o ddramu cyfoes o wledydd hanes tebyg i Gymru: Qubec, Catalwnia, cenhedloedd yn Affrica a De America.

5. Dramu a chomedau newydd, yn cynnwys rhai canol-y-ffordd yn ogystal gweithiau mwy beiddgar.

6. Cyfaddasiadau o nofelau Cymraeg

Dymunwn weld rhai or gweithiau hyn yn cael eu cyflwyno mewn theatrau confensiynol ac eraill mewn canolfannau lleol, neuaddau ysgolion ac ati.

Trwy brofiad maith o gyd-chwarae mewn amrywiaeth helaeth o ddeunydd ac o arddulliau buasair cwmnin datblygu estheteg theatraidd gynhenid Gymraeg a Chymreig, a maes o law yn dod yn deilwng oi alwn Gwmni Theatr Genedlaethol Cymru.

Dengys dwy o ddadleuon Adran Ddrama CCC yn erbyn y model traddodiadol un ai anonestrwydd digywilydd neu anwybodaeth gywilyddus:

... byddain cael ei ddominyddu gan ffigur artistig unigol/... it would be dominated by a single artistic figure.

Arweinydd pob cwmni theatr o bwys or dechrau cyntaf gan unigolion dawnus, egnol, dychmygus yn meddu ar weledigaeth theatrig unigryw, ynghyd phenderfyniad diysgog i lwyfannur weledigaeth honno. Mae arwain ac ysbrydoli cwmni dram llwyddiannus, castion gywir, dehonglir drama ac ysgogi perfformiadau cofiadwy yn gymaint mynegiant o greadigrwydd unigolyddol ag yw actio neu sgrifennu drama, cerdd a nofel.

... mae prinder arweinyddion artistig syun gallu ac yn fodlon ymrwymo yn y tymor-hir ir theatr.

Rhaid fod llunwyr y ddogfen yn gwybod gystal mi fod y pedwar canlynol yn meddur cymwysterau y byddai eu hangen ar y sawl a benodid yn Gyfarwyddwr Artistig Cwmni Theatr Cenedlaethol Cymraeg ac na ellir amau eu hymroddiad: Bethan Jones, Gruffudd Jones, Menna Price ac Ian Rowlands.

Cefnogaf uniad Theatr Gwynedd a Theatr Bara caws o dan gyfarwyddyd artistig Ian Rowlands. Rwyn annog caredigion y ddrama Gymraeg oll i wneud yr un modd ac i ddatgan eu hanghymeradwyaeth or cynllun a gynigir gan y biwrocratiaid di-glem ai niweidiodd yn ddifrifol eisioes.

awdur:Gareth Miles
cyfrol:465, Hydref 2001

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk