Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Cyngor i Ddramodydd Ifanc

Yn l Gareth Miles maen rhaid i ysgrifenwyr ifainc drechu haniaeth a negyddiaeth os am lwyddo i greu llenyddiaeth gofiadwy.

Siomwyd llawer gan Drws Arall ir Coed, cynhyrchiad Cymraeg diweddaraf Sgript Cymru, a fu ar daith yn gynharach eleni. Y farn gyffredinol oedd fod y pum drama fer, gan bump o awduron gwahanol, yn rhy debyg iw gilydd; yn ddeialogau di-stori, di-hiwmor rhwng cymeriadau arwynebol ac anniddorol. Hawdd credu, meddid, mair un awdur canol oed a luniodd y cwbl.

Clywais nifer o awgrymiadau pam bod pump o bobl ifainc a chanddynt ddawn digamsyniol wrth drin geiriau wedi llunio dramodigau di-fflach a difywyd:

Tiwtoriaid y gweithdai lle hyfforddwyd y bobl ifainc yng nghrefft y theatr yn eu cymell i lunio dramu a gydymffurfiai house-style y cwmni. Naturiolaeth a dylanwad y teledu yn drwm arni.

Rhybudd un or tiwtoriaid: Wnewch chi ddim sgwennu drama o werth cyn byddwch chin ddeugain oed.

S.C. yn mynnu bod y dramodwyr oll yn sgrifennu ar yr un thema haniaethol. Hynnyn rhy debyg i ymarferiad ar gyfer llenwi ffolior arholiad Lefel A.

Dylanwad Gwenlyn Parry, Meic Povey ac Aled Jones-Williams, y dramodwyr Cymraeg y llwyfannir eu gweithiau amlaf yn llethu creadigrwydd cynhenid yr awduron.

Ni allaf warantu dilysrwydd y ddau bwynt cyntaf ond maer ddau arall yn teilyngu trafodaeth.

Mae gen innau ychydig o brofiad fel tiwtor yn ceisio annog myfyrwyr Cymraeg i sgwennun greadigol a thystiaf mai gwaith anodd yw. Maent mor fodlon ar eu byd, ar y wyneb o leia, ac nid oedd gen i nar tiwtoriaid eraill amser i dwrio i isymwybod a dirgel-fannau cof pob myfyriwr, fesul un, i brocio a chynhyrfur dyheadau ar ofnau a lechai yno. Ychydig iawn or ln a gynhyrchwyd a ddeilliai o brofiadau personol yr awduron. Nemor ddim am bobl or un oedran nhw ond tipyn go-lew am hen w_r a hen wragedd a phlant bach. Er bod crefydd ar drai, nid ywr genhedlaeth hon wedi ymryddhau o hualaur biwritaniaeth Anghydffurfiol i raddau a fuasain caniatu iddynt ymdrin rhywioldeb ac emosiynau dyfnar galon gydag aeddfedrwydd.

Sgwennwch am be ydach chin malio, meddai un o fy nghyd-diwtoriaid gan fynd yn ei flaen i holi Am be ydach chin malio?. Am fy ffrindia a nheulu oedd ateb llywaeth pawb ac ambell un yn ychwanegu, ar iaith Gymraeg.

Maer byd yn lle cysurus in petit-bourgeoisie genedlaethol ond a yw llewyrch materol y dosbarth wedi lobotomeiddior genhedlaeth bresennol fel nad ywn amgyffred cyffro a chythrwfl y byd oi hamgylch? Os bwriada Sgript Cymru gynnal rhagor o weithdai ar gyfer aelodau or un garfan gymdeithasol, awgrymaf bod yr hyfforddwyr yn eu hannog i ysgrifennu ou profiad eu hunain ar themu diriaethol fel y rhain:

Natur amrywiol y berthynas rhwng gwryw a benyw yn y Gymru sydd ohoni.

Yr anawsterau syn wynebu bechgyn hoyw a merched lesbaidd yn y Gymru Gymraeg.

Y swyddi diflas ac ansicr ar cyflogau isel a gynigir i bobl ifainc ddi-gymhwyster- academaidd yn yr ardalodd Cymraeg. Prinder tai fforddadwy.

Effeithiau alcoholiaeth a chyffuriau ar ddosbarthiadau difreintiedig yng nghefn gwlad ac mewn trefi fel Caernarfon a Llangefni.

Effeithiau alcoholiaeth a chyffuriau ar deuluoedd dosbarth canol, parchus mewn gwlad a thref.

Y pris maen rhaid i fenyw ei dalu os yw am ddringo ir brig yn ei gyrfa a bod yn fam dda iw theulu.

Effeithiau cadarnhaol a negyddol tor-priodas ac ysgariad ar deuluoedd.

Croestynnu a gwrthdaro rhwng rhieni a aeth i garchar dros yr Iaith yn y chwedegau ar saithdegau au plant syn Brydeinwyr Cymraeg.

Comedi am fechgyn a merched ddeallus, diwylliedig ac uchelgeisiol a gyflogir gan y BBC ac S4C i rwdlian ar y radio ar teledu.

Achos ac effaith y mewnlifiad Seisnig ir broydd Cymraeg.

Awgrymaf hefyd fod S.C. yn penodir Saesnes ifanc, Clare Duffy, yn un o diwtoriaid y gweithdy. Hi yw awdur Crossings, un o gynhyrchiadau mwyaf llwyddiannus S.C., yn fy marn i; drama ddirdynol am rent boy a lofruddiwydd ac ymdrechion ei ffrind, merch ysgol syn lesbiad, i ddarganfod beth a ddigwyddodd iddo. Efallai y buasai Clare yn gallu heintio ei chyfoedion o Gymry i hanniddigrwydd deifiol hi.

Cyn imi ddechrau trafod dramu Gwenlyn Parry, Meic Povey ac Aled Jones-Williams, maen briodol imi gyfaddef fod ideoleg yn ogystal ag ystyriaethau esthetig yn lliwio fy meirniadaeth. Rwyn fodlon cydnabod yn ogystal bod eu gweithiau yn darlunio bydolwg llawer o Gymry Cymraeg, gan gynnwys nifer dda o ddarlithwyr, athrawon, actorion a chyfarwyddwyr theatrig. Om rhan i, er cymaint a welais iw ganmol mewn cynyrchiadau diweddar o Yn debyg iawn i ti a fi, Meic Povey (Th.G.C.), Lysh, Aled Jones-Williams (Bara Caws) a T_ ar y Tywod, Gwenlyn Parry (Th.G.C.), dda gen i mo negyddiaeth a phesimistiaeth y gweithiau hyn ar geidwadaeth adweithiol syn eu hydreiddio.

Ystyriai Gwenlyn ei fod ar y chwith yn wleidyddol. Gallair un peth fod yn wir am Povey ac AJW, neu efallai y dywedent eu bod yn anwleidyddol. Ond maer datganiad Does gen i ddim diddordeb mewn politics yn un gwleidyddol gan fod y llefarydd yn derbyn y status quo. Beth bynnag am hynny, dehongliad Thatcheraidd or byd ai bobl a geir yn y tair drama a enwais: Nid oes y fath beth Chymdeithas. Dim ond unigolion a theuluoedd yn cystadlu i gilydd. Ofer pob ymdrech i newid y byd er gwell.

Elfen arall nad yw at fy nant ywr darlun diraddiol a dirmygus a geir or ddynol ryw. Edwinodd y ffydd ond deil y gred Galfinaidd, mai creadur gwael a phechadurus yw dyn, i gafael haearnaidd yn eneidiau llawer o Gymry. Tybiaf i fod yr hyn a ddywedodd R. Williams Parry amdano ef ei hun yn wir am y rhan fwyaf ohonom, Rwyn wych, rwyn wael, rwyn gymysg oll i gyd. Rwyf hefyd or farn mai nod pob celfyddyd, boed gn neu gerflun, soned, nofel neu baentiad, a hyd yn oed trasiedi, yw dangos fod bywyd yn werth ei fyw. Fel hyn, yn onest iawn, y traethodd Povey ei athrawiaeth wrthgyferbyniol ef mewn rhifyn diweddar o Golwg: Dydw i ddim yn licio pobol yn gyffredinol. Mae lot o bobol yn horibl. A dwin trio cyfleu hynny.

Povey y dramodydd syn siarad, wrth gwrs. Rwyn meddwl fod awdur Talcen Caled yn reit hoff o adar brith y gyfres deledu ragorol honno. Gellir dweud yr un peth am y Gwenlyn Parry a gyd-ysgrifennodd Fo a Fe. Ac yn Eisteddfod Genedlaethol 1994 gwobrwyais gomedi sglyfaethus ond doniol iawn gan Aled Jones-Williams. Beth sydd i gyfri am y paradocs? Argyhoeddiad llawer on cydwladwyr nad yw awdur digri o ddifri a bod gofyn iddo suddo i waelodion aflan cors anobaith cyn teilyngu parch?

Wn i ddim am unrhyw ddramodydd o unrhyw wlad arall syn mynd atin fwriadol i neud yn siwr y bydd y gynulleidfan teimlon ddiflas ar ddiwedd y perfformiad, nac am wlad arall lle mae cynulleidfaoedd yn mwynhaur teimlad. Ond ai drwy barhau r traddodiad digalon hwn y llwydda ein hawduron ifainc i adfywior ddrama Gymraeg ac i ddenu cynulleidfaoedd lluosog yn l in theatrau? Rwyn amau hynny.

awdur:Gareth Miles
cyfrol:510, Gorffenaf / Awst 2005

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk