Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Y Ffair ar Ty

Ar gyfer ei Doethuriaeth astudiodd Gwenan Mared waith Gwenlyn Parry. Ond taith ddiweddar Theatr Genedlaethol Cymru gydag un oi ddramu enwocaf oedd ei chyfle cyntaf i weld Ty ar y Tywod ar y llwyfan Cymraeg.

Roedd na fwrlwm diwrnod Ffair Borth yng nghyntedd Theatr y Sherman nos Iau. Roedd y celebs yno, roedd crach Caerdydd yno, roedd yno fyfyrwyr ifanc, a hen stagers profiadol. Yn eu canol roeddwn i yn ciwio ia, ciwio i weld drama Gymraeg goeliwch chi am ein tocynnau, ac yn paratoi i weld drama dwin ei nabod fel cefn fy llaw, ond na welais i erioed mohonin cael ei pherfformio. Naw oed oeddwn in 1983, y tro diwethaf i Ty ar y Tywod weld golau dydd ar y llwyfan proffesiynol. A finnau wedi dringo dros y bryncyn tri deg y llynedd, roedd hin hen bryd, felly, i rywun roi mr yn ei hesgyrn or newydd (yn esgyrn y ddrama, nid y fi dach chin dallt, er y gallwn i wneud efo rhyw hwb adnewyddol hefyd!) Oedd wir, roedd disgwyliadau yn drwch yn yr aer a Gwenlyn Parry, yn amlwg, yn dal i fedru denur dorf.

Wrth wylio drama newydd sbon, mae pawb yn yr un cwch, neb yn gwybod sut fydd pethaun datblygu. Ond mae na bwyslais gwahanol wrth berfformio drama fel hon sydd bellach yn perthyn ar silff y clasur. Mae i ddrama fel Ty ar y Tywod haenau, a daw sawl aelod or gynulleidfa ati gyda bag carped o brofiadau blaenorol. Mae hin dipyn o gontract plesio pawb, ar hyn y dewisodd Theatr Genedlaethol Cymru ei wneud oedd chwaraer ddrama gan lynu mor union driw ir gwreiddiol bo modd, perfformior clasur fel clasur per se. Roedd y set weddol syml yn cyd-fynd r naws yma, gan gryfhaur digwydd ond heb ddwyn sylw oddi wrth yr actorion. Gosodwyd dodrefn y t_ ar ongl i gyfleu seiliaur t_ yn suddo ir tywod. Yn fy meddwl i roedd y ddyfais hon hefyd yn atgyfnerthur naws forwrol gyffredinol gan roir argraff bod y dodrefn yn cael eu taflu gan donnaur mr, neur naws swreal, efallai, gydar bydolwg groes-gongl yn adlewyrchu troeon dychymyg rhyfedd G_r y T_. Defnyddiwyd triciau goleuo a phersbectif i ddangos y ffair yn y pellter, ac fel yr oedd y ddraman mynd rhagddi roedd y goleuo yn cyfleur syniad bod y ffair yn dod yn nes ac yn nes at ormesu G_r y T_.

Dyma yw cynsail digon syml y ddrama. Ceir G_r y Ffair sydd eisiau prynu cwt G_r y T_ er mwyn ymestyn ei ffair ar hyd y traeth. Ond mae G_r y T_ eisiau aros yn ei gartref lle caiff heddwch i siarad efor ddelw gwyr y mae o wedi ei dwyn ac syn dod yn fyw yn ei ddychymyg ef, ac on blaen nir gynulleidfa. Erbyn diwedd y ddrama, maer safleoedd grym wedi eu gwyrdroi a G_r y T_ a G_r y Ffair wedi cyfnewid safleoedd. Y frwydr seicolegol ac emosiynol syn arwain at hyn yw craidd y ddrama.

Maen rhaid cyfaddef bod T_ ar y Tywod wedi goroesin syndod o dda (ac nid yn unig am fod y llances wedi benthyg steil Cilla, Coronation Street!) Mae tranc y gwan ar draul y cryf yn thema oesol, yn enwedig felly yng Nghymru lle rydym bob amser yn brwydro i gadwn hunaniaeth. Maen debyg iawn mair thema hon o genedlaetholdeb sydd yn neidio amlycaf or llwyfan erbyn heddiw, a hawdd y gallem ddychmygu arwydd Cymuned Dal dy Dir yn addurno cwt G_r y T_. Fem trawodd hefyd bod rhagfarn, erbyn hyn efallai, wedi symud o blaid G_r y Ffair, unigolyn heb fawr ddim sydd yn codi or domen i lwyddo ym myd busnes. Entrepreneur or iawn ryw, felly, un y byddai Sir Alan Sugar yn falch ohono. Yn fwy nag yn unrhyw ddegawd blaenorol, dymar cyfnod lle y byddem yn fwyaf tebygol o gydymdeimlo G_r y Ffair. Ond ni chawn ryddid i wneud hynny gan mai cryfder y ddrama yw bod Gwenlyn Parry yn gallu darlunior cyflwr dynol yn ei holl wendid barus, ac yn codi cywilydd arnom am y dyheadau bas sydd weithiaun ein meddiannu. Maen condemnior bwli syn sathru ar bobl eraill er mwyn llwyddo, tran dangos mor fregus yw ein daliadau an credoau mewn gwirionedd, ac mor rhwydd y gellir ein troi. Maer da ar drwg yn ymladd o fewn pob un ohonom, fel yn amryw o ddramu Gwenlyn, a hwyrach mair gwrthdaro sylfaenol yma sydd yn gwneud y dramu yn rhai oesol.

Mae T_ ar y Tywod yn enghraifft berffaith o hoff themu a phatrymau theatrig Gwenlyn. Ceir yma ddigonedd o elfennaur Abswrd, y mudiad y cysylltir Gwenlyn ag ef gan amlaf, ac mae naws Pinteraidd iawn ir digwydd. Benthycir rhai or cysyniadau yn uniongyrchol o ddramu fel A Slight Ache lle, erbyn diwedd y ddrama, mae cymeriad y g_r ar gwerthwr matsys wedi newid safle. Mae dawns G_r y Ffair yn adleisio dawns Lucky yn Waiting for Godot ac maer syniad o weld a methu gweld, y defnydd o sbectol a sbienddrych, ar awgrym cyffredinol o gyneddfaun methu, yn ymddangos mewn dramu fel End Game, The Birthday Party a sawl enghraifft arall. Eto i gyd mae Gwenlyn yn cadw naws llawer mwy agosatoch, a llai astrus yn ei ddramu ef. Gellwch eu gwylio heb boeni am athroniaeth gan fod yno fel arfer awgrym o reswm tu l ir digwydd, er bod y digwydd hwnnwn ddigon od. Yn T_ ar y Tywod mae dryswch G_r y T_ yn amlwg yn deillio oi blentyndod cythryblus pan oedd ei dad yn curoi fam. Nid ywn gallu ffurfio perthynas normal neb, yn enwedig merched, ac mae rhywbeth yn wyrdrodig ac yn druenus yn ei obsesiwn r ddelw. Tra mae odrwydd cymeriadaur Abswrd yn aml heb na rheswm na gwreiddiau, yn y cynhyrchiad hwn, o leiaf, mi ges ir argraff bod Jonathan Nefydd yn chwarae rhan rhywun oedd yn dioddef o afiechyd meddwl yn deillio oi orffennol anodd. Fe wna hynnyn fedrus iawn ac roedd y munudau ingol bersonol yma yn cyffwrdd. Llwyddodd yr actor hefyd i ennyn ein tosturi; nid peth hawdd o ystyried ei olwg pervy mewn mac hen ddyn budur! Roedd Dafydd Dafis (G_r y Ffair) yn ddrych teilwng iawn iddo hefyd a safon y perfformion uchel. Yn arbennig o effeithiol oedd y gofal a roddwyd ir llinellau ar golygfeydd sydd yn cael eu hail-adrodd o fewn ffurf gylchol y ddrama, gan sicrhau bod y gwylwyr yn gallu blasu rhythmau a llanw a thrai naturiol y ddeialog.

Does yna fawr o syndod bod y cynhyrchiad hwn yn un caboledig, mewn gwirionedd, gan ei bod yn amlwg or rhaglen (difyr iawn, gyda llaw, bargen am 2) bod CVs y rhai oedd yn gweithio arno yn nodedig iawn. Maent wedi gweithio ar hyd a lled y byd, ond maent yr un mor hapus yn gweithio efo cwmni yng Nghymru. Dynar math o broffesiynoldeb yr oedd Wilbert Lloyd Roberts yn gweithio tuag ato flynyddoedd yn l pan sefydlwyd y Cwmni Theatr Cymru gwreiddiol, y cwmni bychan hwnnw y bu Gwenlyn Parry yn rhan mor hanfodol oi lwyddiant. Hwyrach mai peth fel hyn yw karma, dwn i ddim.

Dim ond un g_yn sydd gen i am y cynhyrchiad hwn, (heblaw bod y llanc ar llances yn cael trafferth efou hacenion ar adegau), a dewis hollol bersonol ydyw mewn gwirionedd. Yn y ddrama wreiddiol mae cymaint o gysyniadau a awgrymir yn y testun ond sydd heb eu datblygu, fel fy mod wedi gobeithio am ddehongliad ychydig yn fwy newydd a gwahanol. Ymysg y themu maer cymhlethdod Oedipus, rl y ferch fel symbol eiconaidd bron, y rhywioldeb sydd ynghudd o fewn yr iaith, ffaligrwydd G_r y T_ ai wn (er y cafwyd chwarae cynnil ar hynny) ar gyfeiriadaeth at grefydd y mae cenhedlaeth heb ei magu yn s_n y capel yn prysur golli adnabod arni. Dwin meddwl y byddwn i wedi hoffi gweld dychymyg gwyllt yn chwilio a chwalu o fewn symbolaur ddrama ac yn ei chyflwyno ar ei newydd wedd. Wrth gwrs, fe gafwyd cynyrchiadau mwy arbrofol o waith Gwenlyn yn y gorffennol a dyna pam, efallai, y dewiswyd perfformio fersiwn mwy traddodiadol y tro hwn. Fyddai ddim tamaid o ots gan Gwenlyn beth bynnag, fyddai on teimlo dim ond direidi ein bod nin dal i drafod a ffraeo ymysg ein gilydd, a boddhad o wybod bod ei waith yn dal i allu cyfathrebu chynulleidfa. Fu yno erioed gwestiynu ar hynny mewn gwirionedd; yn y theatr gallech yn hawdd fod wedi clywed y bin ystrydebol yn syrthio trwy gydol y perfformiad. Ydi, fel meistr ei stondin adloniant, mae Gwenlyn yn parhau i allun dal yng nghylch ei hwp-l an cyffroi gydai helter sgelter unigryw ei hun.

awdur:Gwenan Mared
cyfrol:510, Gorffenaf / Awst 2005

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk