Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Amrywiaeth mewn Steddfod

Er gwaetha diffyg drama gomisiwn, roedd digonedd o weithgarwch theatrig yn Eisteddfod Eryri ar Cyffiniau. Gwenan Mared aeth i weld dramur Steddfod ar ran Barn.

Fel y dywedai pobol ardal Eryri, dwin sgut am list. Byddain gwneud fy ngorau i gael un at bob achlysur, ac mae rhoi tic newydd taclus ar y rhestr yn fy ngwneud in fodlon fy myd bach! Roedd rhestr Steddfod Eryri wedi ei sgwennu ar gefn fy nghopi o Galwad:

papur a beiro ?

rhaglen Theatr y Maes a llond llaw o docynnau theatr ?

digon o golur i wneud i fi edrych fel taswn in aelod or ddynol ryw ?

clamp o ambarl/sbectol haul i guddio o dani pan dwin gweld hen athrawon/ cariadon a ffrindiau fy rhieni ?

eli haul ?

welingtons X

babi newydd sbon iw wthio o gwmpas y maes mewn pram ai arddangos i bawb oedd yn y coleg efo fi X

Ac roeddwn in gwneud yn lled dda nes cyrraedd gwaelod y rhestr. Beryg ei bod hi braidd yn hwyr i gael gafael ar yr eitem olaf erbyn dydd Llun cyntaf y Steddfod, ond buan iawn y dysgais, fel sawl un arall, mair welingtons oedd yr eitem anhepgor go iawn eleni. Ac roedd cael gafael ar br o rheiny mewn seis 8 ar fyr-rybudd, bron mor amhosib chael y Steddfod i gydnabod bod drama a theatr yn rhan cyn bwysiced or _yl phrifeirdd mewn cobanau.

Wel, os dan nin onest, mae pawb yn gwybod y drefn ddwyfol eisteddfodol. Ar y llwyfan: canu, adrodd, dawnsio, gydar dawnswyr druan prin yn cael cyfle i gnesu eu clocsiau eleni. Ac o ran y pethe, maer drefn yn eglurach fyth: barddoniaeth yn gyntaf, ail a thrydydd, rhyddiaith yn bedwerydd, ac wedyn, os da chin lwcus iawn, drama. Ond, wrth gwrs, maen gorfod ymladd am ei lle efor gweddill anffodus: y dysgwr, y cerddor ar celf a chrefftwyr. Ac, wrth gwrs, ni ddylid anghofior hollbresennol: y bradwyr ar wasgar, yr ivy league gymhleth o falu awyr dyddiol yn y babell ln, ar gystadleuaeth flynyddol i roir Wil fythol flinedig yn ei wely.

Maen amlwg hefyd bod yn well gan S4C ddangos Tara Bethan yn holi dau lembo sut flwmars Pishyn maen nhwn i licio na thrafod unrhyw ddramu syn ennill gwobr neun ymddangos yn y brifwyl. Does ryfedd fod yna ddim llawer o fynd ar gystadlaethau cyfansoddir adran ddrama. Os enillwch chi, beryg iawn na chewch chi fawr mwy nach enw yn y Daily Post (ac mi gewch chir fraint honno pan da chin marw beth bynnag!). Yn sicr does yna ddim greal sanctaidd i ddarpar-ddramodwyr weithio tuag ato fel sydd i feirdd a llenorion. Maen rhan or cylch dieflig hwnnw lle diddymwyd Tlws y Ddrama (oherwydd diffyg safon) ac, o ganlyniad, statws cystadleuaeth y ddrama. Un cam tuag at adfer y sefyllfa eleni oedd cyflwynor Fedal Ddrama ar lwyfan y brifwyl i awdur goraur cystadlaethau cyfansoddi. Yn anffodus ir Eisteddfod (ond nid ir enillydd maen si_r gen i), roedd Manon Steffan yn brysur yn cael babi a bun rhaid iddi anfon ei g_r i nl y fedal yn ei lle. Ta waeth, ychydig iawn o sylw a dderbyniodd y seremoni ac ynghyd hepgor y ddrama gomisiwn eleni doedd pethau ddim yn edrych yn addawol.

A r_an mod i wedi cael chwydu nghwyn o mherfedd, (yr unig chwydu dwi wedi ei wneud mewn steddfod ers tro byd, gyda llaw) maen si_r bod rhywun yn disgwyl i weddill yr erthygl yma fod yn litani o fethiannau a diffygion arlwy theatrig yr Eisteddfod eleni. Ond nid felly roedd hi. Er mod in hoff iawn or theatr, roeddwn in lled amau mod in cael cam, yn rhoi fy nosweithiau i wylio dramu tra oedd pobl eraill yn cael mynd i gigs, nosweithiau comedi a stomp yn y castell. Ond mewn gwirionedd, fe ges i wythnos wrth fy modd. Hwyrach mod in fwy o culture vulture nag on in sylweddoli. Neu hwyrach bod yr arlwy eleni yn cynnig llai or uchel-ael a mwy o adloniant agos atoch chi, y math o dumbing down, chwadal y Sais, fydd ddim at ddant pawb, maen sicr, ond sydd o leiaf yn gwerthu tocynnau ac yn rhoi pen l ar bob sedd.

Fy stop cyntaf i oedd bar Theatr Gwynedd, nos Sul, ar gyfer noson elusen Cofio Graham Laker. Roeddwn in tybio wrth gyrraedd mod i wedi amharu ar ryw fath o love in ir lyfis. Ond dyna oedd y fformat rhai o actorion enwocaf Cymru yn perfformio uchafbwyntiau o wahanol gynyrchiadau Graham. Amrywiair rheiny o Enoc Huws i Godspell. Ac er bod fy ffrind di-flewyn ar dafod yn meddwl ei bod hin amlwg bod yna ormod o bobl o lawer eisiau talu teyrnged i Graham, mi ges i dipyn o flas ar y noson. Oedd, roedd hin amlwg bod ambell un heb ymarfer y vocal chords ers tro, ac eraill yn ansicr, ar y cychwyn, o gamu i esgidiau hen gymeriad. Ond er gwaethar ffaith eu bod yn perfformio mewn gwagle peth digon anodd maen rhaid gen i roedd hin noson gynnes, safonol, gyda rhai perfformiadau yn creu ias o fwynhad gan godir cwbl uwchlaw sentiment anhepgor noson deyrnged. Ac er bod y cr bach poenus yn edrych fel bod rhywun yn eu harteithio, o gau eich llygaid a gwrando, mi allech yn hawdd glywed llais angylion yn y requiem o waith Mozart oedd yn cloir noson. Hoelwyd y sylw ar Graham Laker ei hun, g_r a wnaeth gymaint yn y blynyddoedd rhwng cyrraedd Bangor yn ei siwt denim binc ai farwolaeth yn 2001. Maen amlwg bod yna hiraeth mawr ar ei l.

Roedd hin addas iawn edrych yn l ar Sul cyntaf y Steddfod fel hyn gan mai edrych ymlaen yn sicr oedd thema gweddill yr wythnos. Roedd yno wynebau ifanc yn perfformio, a chynulleidfa ifanc yn gwylio. Er gwaetha diffyg drama gomisiwn, roedd yno hefyd ysgrifennu newydd, ac asiad o berfformio a chanu yn cyflwyno theatr gyfoes, broffesiynol.

Cwmni Bara Caws oedd sr yr _yl, yn gorfod cael perfformiadau ychwanegol er mwyn boddior galw am docynnau, ond mi fues i hefyd yn ciwio tu allan i Theatr y Maes, yn cyfrir pennau o mlaen i weld os baswn in cael mynediad. Os nad yw hyn yn dangos bod yna ddyfodol ir theatr yng Nghymru, dwn i ddim be wnaiff, a does na ddim byd brafiach nag eistedd mewn theatr llawn dop yn blasur awyrgylch unigryw honno a gewch chi mewn theatr fyw.

O un arch ir llall, roedd yna ddau begwn i adloniant yr _yl. Or arch/bath y mae Owen Arwyn yn ymddangos ohoni yn Sundance, ir arch y mae Defi yn atgyfodi ohoni er mwyn cael gafael ar ei ir yn Sioe Lwyfan, Porc Peis Bach (wir yr r_an peidiwch gofyn pam)! Dymar ddau eithaf dramatig, drama gymhleth, ingol, gythryblus Aled Jones Williams, a ffars wallgof Wynford Ellis Owen. Os ydi un yn high brow, wel maer llall yn sicr yn low brow.

Yn Theatr y Maes y perfformiwyd Sundance (Theatr Genedlaethol Cymru), monolog un act a ymddangosodd gyntaf yn 1999. Ac, er gwaetha lleoliad difeddwl y babell a phroblemau sain eithriadol wrth i ribidirs o loris swnllyd rifersio tu allan, fe gododd perfformiad Owen Arwyn uwchlaw popeth. Roedd on ddoniol, yn iasol, yn byw pob cameo ond hynny heb golli gafael ar y cymeriad trist, cymhleth yr oedd yn ei bortreadu. Ac nid camp fach yw rhoi ystyr i eiriaur awdur hwn. Mae barddoniaeth arbennig ir dramu lle mae pob brawddeg, pob symudiad a phob cefnlun yn hollbwysig. Or herwydd mae perfformior gwaith yn sialens eithriadol, rhywbeth a adlewyrchwyd, efallai, wrth i nifer or rhai a ddaeth ir brig yng nghystadleuaeth Richard Burton eleni ddewis monologau oi waith. Y sialens yw cadwr ymennydd ar emosiwn ar y cyd i gilydd, rhag ir cwbl chwalun nonsens amhosib iw ddilyn. Fe lwyddodd Owen Arwyn gydag arddeliad. Chwaraewyd Sundance fel breuddwyd neu lif ymwybod gan lithro rhwng atgofion a realiti swreal y presennol, ar cyfan ar gefnlun o ffilmiau cowboi syn rhan annatod o hunaniaeth y prif gymeriad. Ymhlith y themu dirdynnol mae natur byw a marw, natur Duw, a natur geiriau, ond ceir yno hefyd lawer o hiwmor ynghyd defnydd arbennig o wagler llwyfan a phrops annisgwyl. Llwyddwyd i hoelio sylwr gynulleidfa, gan ddod drama astrus yn rhywbeth byw o gig a gwaed o flaen ein llygaid.

Dipyn yn llai dirdynnol oedd cynyrchiadau Bara Caws eleni. Os oedd rhywun yn gyfarwydd r rhaglen deledu Porc Peis byddent yn weddol si_r beth iw ddisgwyl yn y sioe lwyfan. Maen rhaglen boblogaidd ymhlith plant a phobl ifanc ac roedd hynnyn amlwg iawn yn y gynulleidfa. Ai dyma cult viewing yng Nghymru? Ein Little Wales ni efallai yn cystadlu chreadigaeth Matt Lucas a David Walliams? Os hynny, maen sicr mai Wynford Ellis Owen ywr Dennis Waterman syn write the theme tune, sing the theme tune ...! Wedir cwbl, sioe yw hon wedi ei seilio ar blentyndod Wynford, wedi ei sgwennu gan Wynford, a gyda Wynford yn actio ynddi, ai ddychymyg bywiog ef sydd yn caniatu i holl ferched pentref Llanllewyn syrthio mewn cariad i gymeriad ef! Heb os mae hon wedi bod yn gyfres lwyddiannus a chafwyd cynhyrchiad llwyfan teilwng iawn (er mod in cael trafferth clywed rhai pethau yn y rhes gefn y Kenneth Parry bach na wedi arfer cael camera dan ei drwyn ac nid llond gwlad o gynulleidfa, debyg iawn). Ac maen si_r bod clywed llond theatr o Gymry ifanc rhugl yn chwerthin yn eli ar glwyfaur rhai ohonom ni oedd yn teimlo ein bod ni uwchlawr fath nonsens!

Os gwyddai rhywun beth iw ddisgwyl gan un sioe Bara Caws, roedd lle i fod ychydig yn fwy nerfus or llall. Sioe yn cael ei pherfformio ar fws oedd Y Wibdaith Wirion gan Daniel a Mathew Glyn, a doedd hynnyn golygu dim ond un peth audience participation Duw an gwaredo! Gan mod in cuddio dan fy sedd rhag ofn cael fy newis i fynd ar lwyfan pantomeim Theatr Gwynedd slawer dydd, doeddwn i ddim yn llawn brwdfrydedd. Ond eto roeddwn in ddigon chwilfrydig i fentro. Ac er bod gofyn ir gynulleidfa ganu a gweiddi rhyw ychydig, roeddwn i mor brysur yn chwerthin doedd gen i ddim amser i deimlon swil. Ar ben hynny, roedd brwdfrydedd yr actorion yn heintus. Fel maer teitl yn awgrymu, roedd y cynnwys yn hollol wirion ond yn gyfuniad dyfeisgar o daith, sgript a stori. Rhyw fath o sioe glybiau ar olwynion oedd hi gyda digon o hiwmor coch ac mae meddwl am berfformiadau Rhodri Meilir a Tudur Owen yn dal i dynnu gwn. Pe byddai gan Derfel, y dreifar, beiriant air conditioning ar ei fws byddai wedi bod yn brynhawn perffaith. Ac unwaith eto, roedd trwch y gynulleidfa yn blant a phobl ifanc, rhyw fath o Iwtopia Gymreig lle mae dyfodol yr iaith (ar theatr) yn ddiogel ar fws syn cylchun ddiddiwedd rhwng Y Felinheli a Phlas Menai.

Ac o un ganolfan hwylio ir llall ar nos Iaur Eisteddfod roedd s_n hwyliaun codi yn y pafiliwn, a hynny gydar fath ddawn ei fod bron chodir to. Ymhlith perfformwyr Sgidie Bach i Ddawnsio roedd Ysgol Glanaethwy, Cr CF1, Dawnswyr Nantgarw, Gr_p Jazz Gwynedd a Mn ac actorion craidd Theatr Genedlaethol Cymru. Cafwyd medli gerddorol or hen ar newydd gyda dramu a chaneuon cyfarwydd yn gymysg barddoniaeth, alawon gwerin, hwiangerddi a cherdd dant jazzy. Er bod y llinyn storol a glymair cwbwl braidd yn llipa, ac ambell dro gellid amau mai hysbyseb Bwrdd Croeso Gwynedd oedd y cwbwl (come and see the BIG country!) roedd safon y canu ar gerddoriaeth yn arbennig iawn, iawn ac roedd hin noson werth chweil.

Dyma ddylanwad Cefin Roberts, a bydd Theatr Genedlaethol Cymru yn perfformior ddrama gerdd Hen Rebel yn yr Hydref. Fel un syn grediniol, heb fawr o eironi, mai The Sound of Music ywr ffilm orau erioed, mi ydw in falch o weld yr elfen sioe gerdd hon yn cael lle ar ein llwyfan cenedlaethol, er bod puryddion theatr yn debygol o anghytuno. A dim ond bod yna amrywiaeth, i gynnwys clasuron a dramu newydd, dwi ddim yn rhagweld problemau.

Defnyddiwyd cerddoriaeth fyw eto yng nghynhyrchiad Arad Goch o Confetti. Llwyddodd y cwmni bywiog o dri i dynnu cynulleidfa fechan anghysurus ar eu pennau i mewn ir chwarae, a hynny ar fyr-rybudd; (methwyd pherfformio Crash, drama newydd Sarah Moore Williams, oherwydd clwyr pennau, melltith yr Eisteddfod hon, yn l y sn.)

Ond, diolch byth, roedd arlwy theatr y maes yn ddigon iach. Cafwyd darpariaeth gref gan y cwmnau amatur gyda Chwmni Bro Cernyw yn mynd hi gydau perfformiad o Leni. Yn ystod yr wythnos hefyd, roedd Sgript Cymru yn dathlu pumed pen-blwydd a chynhaliwyd gweithdy sgriptio, sgwrs heriol gydar hen ben, Meic Povey, a detholiad o waith gwreiddiol y cwmni. Er bod y diymhongar Mr Povey yn honni na all neb ysgrifennu drama gwerth ei halen nes cyrraedd ei ddeugain oed, roedd hin amlwg or pytiau a berfformiwyd bod y cwmnin credun gryf mewn talent ifanc. Er ei bod hin anodd mynd ir afael r pytiau byr, roedd o leiaf yn dangos addewid.

Syniad tebyg oedd gan Llwyfan Gogledd Cymru wrth gyflwyno darlleniadau dramatig o waith dan ddatblygiad. Bu Dewi Rhys yn trafod Maes Breuddwydion, drama y maen ei hysgrifennu am hynt a helynt criw o gefnogwyr Man U. Ar l gweld pwt difyr or ddrama lle ymddengys y bydd gm bl-droed go iawn yn cael ei dangos ar sgrn gydol y perfformiad, cafwyd trafodaeth fywiog. Rhan or drafodaeth oedd sut i wneud yn si_r bod y ddraman addas i fechgyn ifanc, gan fod y testun yn si_r o apelio. Cwestiwn arall oedd sut argraff wnaiff iaith y Cofi pan ddawr cynhyrchiad i Gaerdydd flwyddyn nesaf. Pwy a _yr, ond mi fydd hin gm werth ei gwylio, si_r gen i!

Os oes yna unrhyw gwmni maen werth cadw llygaid ar ei ddatblygiad, Llwyfan Gogledd Cymru yw hwnnw, gan ei fod yn ymddangos yn eang a heriol iawn ei ystod. Un cynhyrchiad gan y cwmni na lwyddais iw weld oedd Caerdroia, perfformiad a osodwyd mewn labyrinth yng Nghoedwig Gwydyr ger Llanrwst. Yno, aiff pob aelod or gynulleidfa ar daith unigol i wneud pethau rhyfedd fel gwisgo mwgwd am ei lygaid, golchi ei draed, rhannu hanesion a derbyn cerdd gan brifardd! Er ei fod yn swnion brofiad hollol unigryw, dim ond hanner difaru ydw i nad oedd gen i noson rydd ar l i brofi Caerdroia, hunllef yr hen audience participation yn dod yn l im dychryn unwaith eto debyg iawn!

Does yna ddim byd cystal chael amrywiaeth dewis, ac i mi, o leiaf, mi oedd yna ddigon o hwnnw yn Eisteddfod Eryri. Rhywbeth iw weld ai flasu ai deimlo yn y pen draw yw theatr ac maen rhaid gallu denu pobl yno. Yn sicr, fe wnaed hynny yn yr Eisteddfod hon, ac maen braf gwybod nad fi ydir unig un syn sgut am noson ddiwylliannol!

awdur:Gwenan Mared
cyfrol:513, Hydref 2005

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk