Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Gwyntoedd Croesion

Mae Gareth Miles yn cynnig dehongliad ar ddrama ar wleidyddiaeth Cymru a luniwyd yn y 1920au; drama syn dweud llawer am Sosialaeth a Chenedlaetholdeb yng Nghymru heddiw.

Y Cefndir

Drama ar Wleidyddiaeth Cymru yw is-deitl Gwyntoedd Croesion ac ers rhai blynyddoedd bu Wil Garn a minnau or farn fod hon ymhlith goreuon y genre. Edmygem dreiddgarwch y dadansoddiad or croestyniadau politicaidd a gythryblai ein gwlad ar adeg tyngedfennol yn ei hanes diweddar; eithr gan holi a yw hin ddrama a fyddain diddanu cynulleidfaoedd dros bedwar ugain o flynyddoedd er pan yi llwyfannwyd gyntaf. Diolch i hynawsedd Cefin Roberts a Judith Roberts, Cyfarwyddwr a Dirprwy-gyfarwyddwr Artistig Theatr Genedlaethol Cymru, a doniau actorion craidd y Cwmni cawsom ateb in cwestiwn.

Am bythefnos ym mis Mehefin eleni cynhaliodd Th.G.C. gyfres o ddarlleniadau o ddramu y tybiai Cefin a Judith y gellid ystyried eu llwyfannu yn ystod y blynyddoedd nesaf. Derbyniasant ein hawgrym fod Gwyntoedd Croesion yn haeddu sylw a fore dydd Mercher, Mehefin 29, aeth Wil a minnau draw i bencadlys dros dro y Cwmni i wrando ar actorion yn ei darllen am y tro cyntaf ers blynyddoedd maith.

Yn bresennol yn y darlleniad yr oedd: Cefin Roberts, Judith Roberts, Rhian Blythe, Carys Eleri Evans, Owen Arwyn, Dave Taylor, W.O. Roberts a Gareth Miles.

Yr Awdur

FRANCIS, JOHN OSWALD (1882-1956), dramodydd a anwyd ym Merthyr Tudful, Morg. Wedi ei addysgu yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, ymunodd r Gwasanaeth Sifil yn Llundain ond cadwodd gysylltiad clos Chymru lle y cyhoeddwyd ac y perfformiwyd ei waith. Llwyfanwyd ei ddrama Mrs Howells Intervenes (a ail-enwyd yn ddiweddarach The Bakehouse) yn Llundain yn 1912. Wedyn daeth Change, drama a seiliwyd ar streic gweithwyr rheilffordd yn Llanelli yn 1911, ac a enillodd iddo wobr a roddwyd gan yr Arglwydd Howard de Walden am ddrama addas i gwmni cenedlaethol. Cymerai J. O. Francis ddiddordeb mewn gwleidyddiaeth Ryddfrydol yn ei ddyddiau cynnar ac ysgrifennodd y ddrama Cross Currents: a play of Welsh politics (1923). Ond nid oherwydd yr elfen hon o realaeth gymdeithasol y cofir ei waith. Ei waith mwyaf adnabyddus yw ei gomedi wledig un-act, The Poacher (1914)...

(Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru gol. Meic Stephens)

Y Cyfieithydd

Troswyd Cross Currents ir Gymraeg gan R. Silyn Roberts (1871-1930) yn fuan iawn wedi i Francis ei hysgrifennu.

Cefndir Hanesyddol y Ddrama

Roedd y cyfnod rhwng diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf yn 1918 a dechraur Dirwasgiad yn 1929 yn un cythryblus ledled Ewrop ar Unol Daleithiau. Roedd Chwyldro Bolsieficaidd 1917 yn ysbrydoliaeth i werinoedd ac yn fraw i gyflogwyr, tirfeddianwyr a cheidwaid y drefn. Roedd esiampl gwledydd dwyrain Ewrop a ymryddhaodd o ormes ymerodraethaur Almaen, Awstria, Rwsia a Thwrci yn ennyn dyheadau am annibyniaeth ymhlith cenhedloedd di-wladwriaeth Ewrop. Yn Neheudir Cymru, roedd y glowyr a gweithwyr diwydiannol eraill dan arweiniad Sosialwyr a Chomiwnyddion fel A.J. Cooke ac Arthur Horner yn galw am ddisodlir drefn gyfalafol gan Sofiet Brydeinig a Chenedlaetholwyr a daniwyd gan Wrthryfel y Pasg ar Rhyfel Annibyniaeth yn Iwerddon yn meddwl am ffurfio Sinn Fein Cymreig. Yn etholaethau cymoedd y De, disodlwyd y Blaid Ryddfrydol gan y Blaid Lafur ac roedd y Rhyddfrydwyr yn rhanedig drwy Brydain, y naill garfan yn dilyn y Prif Weinidog, David Lloyd George ar llall, a wrthwynebair Llywodraeth, yn derbyn arweiniad H.H. Asquith.

Y Cymeriadau

Gareth Parri, 38, darlithydd mewn Economeg yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd a mab ir diweddar Gwilym Parri, A.S., a fu farwn ifanc ar l cymryd rhan flaenllaw yn ymgyrchoedd y mudiad Cymru Fydd, yn ystod chwarter olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu hefyd yn lladmerydd grymus dros hawliaur tenantiaid yn erbyn landlordiaeth. (cf. T.E. Ellis, 1859-99).

Y Parchedig Trefnant Jones, gweinidog wedi ymddeol ar l gwasanaethu ei enwad yn Lerpwl am flynyddoedd.

Gomer Davies, mab i was ffarm tlawd sydd wedi mudo i Donypandy.

Mrs Parri, mam Gareth.

Evan Parri, ewythr Gareth ai wraig Ann; Yr Hen Domos (gwas ym Mronawel ers dyddiau Gwilym Parri M.P.); Letisia, morwyn Bronawel; John Morgan, Manchester House; John Davies-Hughes, Benjamin Rees, Amos Roberts, Richard Owen, John Williams, Tan y Graig, Thomas Peters, Bryn Coch, Robert Jones, Glanrafon (ffermwyr a siopwyr, ceffylau blaen cymdeithas, Rhyddfrydwyr ac Anghydffurfwyr cadarn, bob un).

Ymwelwyr.

Golygfa

Stydi Bronawel, ffermdy yn agos i bentref Dinas yng ngogledd Cymru; yr un ywr olygfa trwyr ddrama.

Amser

ACT I. Bore Mercher yn wythnos olaf Gorffennaf, 1921. ACT II. Golygfa I. Prynhawn Iau oddeutu dau or gloch. Golygfa II. Oddeutu hanner awr wedi tri yr un prynhawn. ACT III. Oddeutu saith or gloch yn hwyr yr un dydd.

Y Chwedl

Ar ddechraur ddrama mae Gareth Parri yn disgwyl yn eiddgar am ymweliad y postmon gyda llythyr fydd yn rhoi gwybod iddo a benodwyd ef yn Athro Economeg yng Ngholeg y Brifysgol, Abertawe (sydd newydd ei sefydlu). Yn ystod sgwrs rhwng Gareth, ei fam, ei ewythr ai fodryb ar hen was ffyddlon, Tomos, ategir drwgdybiaeth Mrs Parri o ddylanwad y De ar ei mab pan glyw ef yn siarad yn edmygus am ei gyfaill, Gomer Davies, bachgen lleol llai breintiedig sydd wedi ymgartrefu yno:

GARETH: Bolshefic chwilboeth ... adref ar ei wyliau o Donypandy; ac roedd on siarad Moscow pur wrthyf gydag acen Gymreig gref. Ac am Lewis Edwards y Bala nid oedd mwy o ystyr yn yr enw iddo fo na phe buasai yn Grand Lama Tibet!

Clywn fod Gareth wedi traddodi araith deilwng oi dad mewn eisteddfod leol y noson gynt ac wedi iddo adael y stafell deallwn y byddain well gan Mrs Parri ar lleill weld Gareth yn aelod seneddol nag yn broffeswr.

Yn ystod absenoldeb Gareth clywn am farwolaeth Ffoulkes-Jenkins, yr A.S. Rhyddfrydol diddrwg-didda a fun cynrychiolir etholaeth oddi ar farwolaeth Gwilym Parri a bod y newydd hwnnw wedi ysgogir Parch. Trefnant Jones i ddychwelyd iw fro enedigol ar frys gydar bwriad o ymweld Bron Awel. Yn ddiweddar iawn, etifeddodd Trefnant ffortiwn o 200,000 ar l ei fasnachwr llwyddiannus o frawd a phan gyrhaedda maen datgan y bwriada ddefnyddioi hylltod o arian i hyrwyddor amcanion ar delfrydau y bu ef a Gwilym Parri yn ymgyrchu trostynt:

TREFNANT: Ar holl arian yma welwch chi! Gallu mawr ydi o. Yr ydw i wedi gwasanaethu fy nghenedl am flynyddoedd meithion do, ac yn nesaf at y Duw Anfeidrol! Ac yn awr hefor holl arian yma yn fy llaw mi gwasanaethaf hi eto ... Mi wyddoch sut y mae hi yng ngwleidyddiaeth Cymru. Pan ddaw ein gw_r ieuainc ymlaen i sefyll etholiad rhaid iddynt gael help ariannol gan un or pleidiau mawr yn Lloegr ... Rydw i am roi cyfle i rai on Cymry ieuainc i ymladd nid fel Rhyddfrydwyr ond fel Cymry cenedlaethol yn rhwym i neb na dim ond eu cenedl eu hunain.

Pan glyw Gomer Davies fod is-etholiad ar y gorwel, daw yntau draw i Fronawel i ofyn i Gareth Parri gefnogi ei ymgeisyddiaeth ef dros y Blaid Lafur, neu, yn well fyth, iddo ef ei hun sefyll dros Lafur. Nid yw geiriau Gomer yn llai huawdl nai weledigaeth yn llai eirias nag eiddo Trefnant:

GOMER: ... Rydwin cofior llu fu farw cyn i hamsar wedi gwisgo allan a thorri. Rydwin meddwl am y rhai sydd eto heb i geni. Ac mi dyngis i Dduw, pwy bynnag alla hwnnw fod, y rhown i mywyd i newid pethau i nosbarth fy hun...

... Gareth, Gareth, rhaid i chi beidio bod yn chwit chwat r_an. Mae hin d_ad popeth y breuddwidiais amdano, yr ymdrechais erddo, ie, ac y newynais er i fwyn. Dyma nin carior frwydr y tu allan ir rhanbarthau diwydiannol r_an. Maer gwas ffarm yn deffro yn dechra teimlo i bwy mae on perthyn.

GARETH: Dyna chi, Gomer; dosbarth, dosbarth, dosbarth!

GOMER: Yn sicir i chi, Gareth, nid oes iechydwriaeth ir gweithwyr ond trwy ymuno i gilydd tros bob cyffiniau, a thrwy bob gwrthgloddiau iaith ... nid oes ffordd arall. Un air Labour International neu fod dan draed.

Yn y drydedd act, clywir Trefnant a Gomer am y gorau i argyhoeddi Gareth a gwrandawyr eraill o ddilysrwydd eu daliadau:

TREFNANT: Gyfeillion, nid wyf yn ffwl ddigon dall a chul i siarad yn ddifriol am genedl y Saeson. Pobl nerthol ydynt hwy, a rhywbeth anorchfygol yn eu gwareiddiad. Ac y mae Lloegr yn gadael llonydd i ni. Yn ei ffordd ddifater y maen garedig ac hyd yn oed yn haelionus tuag atom. A rydw in dweud wrthych gyda phob difrifwch fod Lloegr o achos hyn yn fwy peryglus nag erioed. Mae ei grym yn treiddio i bobman ac yn lefeinio popeth. Nid bygwth ein gorthrymu y mae Lloegr, ond bygwth ein llyncu...

Beth yw dalennau ardderchocaf hanes? Y rheiny syn traethu am y cenhedloedd bychain yn ymladd i gadw eu heneidiaun fyw. Mae lluoedd o ddynion, rhai enwog a llawer anenwog wedi carur tir hwn a garwn ni, wedi gweithio trosto, ymladd trosto a marw trosto yn y diwedd ... (Pwyntia i law trwyr drysau gwydr) Bum cant o flynyddoedd yn l ar ael y bryn acw cerddai Cymro mawr, ysgolhaig, gwladweinydd, milwr. Yr oedd yn wahanol iawn i ni mewn llawer peth. Ond yn ei gariad at Gymru yr oedd Glynd_r yn un ohonom. Yn y nwyd hwn gallwn ei ddeall. Ac yn y nwyd hwn y dylid ein deall ninnau. Efe yw ein harwr an hysbrydoliaeth. Efe yw arwyddlun gweledig breuddwydion ac ymdrechion mil o flynyddoedd. A ywr enw hwn i golli ei ystyr? Ai yn ofer y bur holl obeithio hwnnw, y goddef ar dioddef poen? Na, nid yn ofer. Ni chaiff fyned yn ofer. Gydwladwyr, maer _ys ir gad wedi cyrraedd eto. Mae s_n yn y dyffryn, ecor anfarwol lef. Gwrandewch! Glywch chi? Utgorn Glynd_r? (Am foment saif yn ystum un yn gwrando. Dan ei gyfaredd try ei wrandawyr yn reddfol i wrando hefyd.)

LLEISIAU (yn murmur) Glynd_r! Glynd_r!

Dyma Gomer yn herio apl Trefnant ar i Gareth ymwrthod r fateroliaeth sosialaidd:

GOMER: Ar credo cenedlaethol yma rydach chi mor awyddus iw bregethu o beth yw ffrwyth hwnnw? Beth sydd wedi mwydo Iwrob mewn gwaed am bum can mlynadd? A phwy gafodd y proffid? Brenhinoedd, tywysogion a chyfoethogion, ar bobol yn i gofid au dagrau yn talu am y cwbwl. Ma hin bryd i roi gorau i sentimentaleiddio yng nghylch cenhedloedd...

TREFNANT ... Proffid, cyflogau! Ai tybed na cheir byth derfyn ar y siarad yma am gyflogau a phroffid? Gareth, nid er mwyn cyflog a phrofid yr ydw in galw arnoch chi i weithio, ond er mwyn rhywbeth uwch, rhywbeth a adwaenom yn ein heneidiau yn unig ein cariad at ein gwlad, brawdoliaeth y Cymry, tlawd a chyfoethog yr un fath...

GOMER: Gareth, os ydan ni am wynebu ffeithia, rhaid i ni eu hwynebu, hyd yn oed y ffeithia yng nghylch eich tad. (Yn troi yn siarp at EVAN) Aflonyddwr ydw i, meddwch? Gwir! Rydw in ennyn fflam rhyfal rhwng dosbarthiada cymdeithas yn y sir yma? Or gora! Pwy gychwynodd beth felly yn y sir? Pwy ddeffrodd y ffermwyr au harwain yn erbyn yr ysweiniaid? Gwilym Parri.

GARETH (yn syn): Beth?

EVAN: Dydi hynna ddim yn deg. Saeson oedd yr ysweiniaid.

TREFNANT: Neu waeth byth Cymry wedi troi eu cefnau ar eu pobl eu hunain. Arwain protest gyfiawn yn erbyn gormes a wnaeth Gwilym Parri.

GOMER: Ia, mi wn. Pan gododd ffermwyr y dosbarth canol yn erbyn yr arglwyddi tir protest gyfiawn oedd hynny. Ond pan feiddiar gweision druain ddadleu ei hiawnderau yn erbyn y ffermwyr rhaid galw hynny yn rhyfal dosbarth. Mab i was ffarm ydw i. Beth gawson ni allan or fuddugoliaeth enwog honno? Dim, llai na dim! Defnyddiasoch enwr genedl i gau yn safna ni tra y byddech chin sicrhaur gallu ar awdurdod yn ych dwyloch hunain.

Ond yn ofer y rhethrega y cenedlaetholwr ar sosialydd. Ar ddiwedd y ddrama deil pen-l Gareth Parri, y mab darogan manqu, yn sownd ar dop y clawdd ai lygaid ar y broffeswriaeth yn Abertawe.

GARETH: Foneddigion, diolch yn fawr i chi am eich holl garedigrwydd. Ond rydw in gweld fy ffordd ac wedi setlo beth i wneud. Gomer, Trefnant, nid y fi ydir dyn ir naill nar llall ohonoch chi. Dyma ni yng nghanol gwyntoedd croesion ein hoes, a fy nheimlad i yw y rhaid i rai ohonom geisio aros y tu allan ir rhyferthwy. Rhaid i rywrai ymysgwyd oddi wrth eich holl raglenni ach gwleidyddiaeth ymarferol. A phwy _yr nad y rheiny yn y pen draw a wnar peth mwyaf angenrheidiol i rwystro dinistr y cwbl a adeiladodd dyn.

MORGAN: Beth ydi hynny?

GARETH: Meddwl meddwl meddwl!

Y Drafodaeth

Cytunwyd bod ir ddrama ei rhinweddau ai diffygion. Ei rhagoriaethau pennaf yw ei hymdriniaeth ddeallus o gyfnod allweddol yn hanes diweddar Cymru ar ddeialog, yn enwedig areithiau Gomer a Trefnant, syn hynod o effeithiol.

Buasai drama ac iddi gast un-ar-bymtheg (o leiaf!), heb fod y rhan fwyaf or rheinyn llefaru mwy na dwy neu dair linell, yn ormod o dreth ar adnoddau ein Theatr Genedlaethol, oni bai ei bod yn gampwaith celfyddydol. Mae hynny ymhell o fod yn wir am Gwyntoedd Croesion, gwaethar modd. Disylwedd-dod ei phrif gymeriad, Gareth Parri, ywr gwendid pennaf. Maen 38 mlwydd oed ond nid oes sn fod ganddo na gwraig na chariad. Cyfeiria sawl cymeriad arall at ddawn areithyddol Gareth ond ni chawn brawf o hynny. Dywedir ei fod yn feddyliwr praff ond encilio yw ei ymateb i her ideolegol Gomer ar y naill law a Trefnant ar y llall. A beth fu ei hanes yn ystod y Rhyfel Mawr? Ai oherwydd ei gysylltiadau r Taffia Rhyddfrydol, a oedd mor ddylanwadol tua San Steffan a Whitehall yn y blynyddoedd hynny, nas anfonwyd ef ir ffosydd? Mae dylanwad ei rienin drwm ar Gareth Parri ond ni archwiliwyd dyfnderoedd emosiynol y berthynas honno fel y buasai Ibsen wedi gwneud. Maen debyg fod J.O. Francis yn ystyried ei hun yn ddisgybl ir dramodydd Norwyaidd ond ni cheir yn ei weithiau ef y cyfuniad o naturiolaeth, symbolaeth, a threiddgarwch seicolegol syn nodweddu gweithiaur meistr.

Gwas sifil oedd Francis. Dyn wedi arfer bwrw golwg gytbwys ar broblemau cymdeithas a chloriannur ddadl o blaid ac yn erbyn unrhyw gynnig yn bwyllog cyn llunio memorandwm cymrodeddus. Un tebyg i Gareth Parri. Dyna pam na ellir cymharu Francis hyd yn oed George Bernard Shaw. Er na feddai gweithiau ffraeth y Gwyddel rymuster a dyfnder emosiynol rhai y Norwyad, llwyddant i ddiddanu cynulleidfaoedd hyd heddiw wrth danseilio rhagrith a rhagfarnau cymdeithas.

Tanlinellodd ein darlleniad y gwirionedd sylfaenol mai dirgelion y galon ddynol, ei dyheadau, ei serchiadau ai hofnau, yw cynhwysyn creiddiol, hanfodol pob drama, hyd yn oed drama syniadau. Prin ywr elfen honno yn Gwyntoedd Croesion.

Tybiai W.O.R. y gellid llwyfannur ddrama eto petai hin cael ei hailwampio gan wneud Gomer yn ferch a hithau a Gareth yn gariadon. Posibilrwydd arall fyddai gwneud Gareth a Gomer yn gariadon heb newid rhyw y Bolshefic. Byddai honnon ddrama ddiddorol iawn pe ceid dramodydd hoyw, dawnus i gymryd at y swydd.

Y dyfodol

Argyhoeddwyd pawb a gymerodd ran yn y darlleniadau hyn ou gwerth ymarferol ac addysgol au bod yn teilyngu eu lle yng nghalendr y Theatr Genedlaethol. Maen bosib y caiff aelodau or cyhoedd eu gwahodd i rai or darlleniadau yn y dyfodol ac y cynhelir hwy yn rhywle mwy hygyrch na chartref dros dro Th.G.C..

l-nodiadau

(Eiddo awdur yr awdur hwn a neb arall ywr farn a draethir yn y paragraffau isod)

Maen arfer ar ddiwedd ffilm neu ddrama deledu ac iddi thema hanesyddol i nodi beth fu tynged y prif gymeriadau wedi ir chwarae ddod i ben. Dyma ddamcaniaethu yngl_n r hyn a ddigwyddodd i Gareth Parri, Gomer Davies, y Parch. Trefnant Jones a Chymru yn dilyn y noswaith annhyngedfennol honno yn wythnos olaf Gorffennaf, 1921.

Gareth Parri

Ddeng mlynedd wedi ei benodin Athro Economeg Coleg Brifysgol Abertawe, fei dyrchafwyd yn Brifathror Coleg a rhoddodd arweiniad pwyllog a chydwybodol ir sefydliad hwnnw hyd ei ymddeoliad yn 1948. O hynny hyd ei farwolaeth yn 1956 parhaodd i wasanaethu ei genedl fel aelod o gyrff dylanwadol megis Llys a Chyngor Prifysgol Cymru, Cyngor Cymreig y BBC a Chyngor Celfyddydau Cymru. Cydnabyddwyd ei gyfraniad gwerthfawr i fywyd Cymru yn 1950 pan urddwyd ef yn farchog. Priododd yn 1923 ag Elizabeth Jane Caruthers or Bontfaen, myfyrwraig yn Adran Economeg Coleg Abertawe ar ferch gyntaf i raddio yno yn y pwnc. Ganwyd dau o blant i Syr Gareth Parry a Lady Elizabeth, Gwilym a ddaeth yn Athro Cemeg ym Mhrifysgol Rhydychen a Dorothy, gweddw y diweddar Air Vice Marshal Sir Godfrey Loudon.

Y Parch. Trefnant Jones

Bu farw Mr Jones yn 1922, gan adael ei arian iw ddosbarthu ymhlith achosion ei enwad yn Lerpwl. Maer rheini bellach wedi hen ddiflannu ar capeli au cartrefai yn glybiau yfed, siopau carpedi, neun addoldai a fynychir gan fewnfudwyr diweddarach nar Cymry ac syn arddel credoau pur wahanol iddynt. Petair Parch. Trefnant Jones wedi cael byw ychydig flynyddoedd yn hwy dichon y buasair Blaid Genedlaethol, a sefydlwyd yn 1925, wedi elwa. Cofier mai yn Lerpwl y ganwyd ac y magwyd Llywydd cyntaf y Blaid, Saunders Lewis.

Gomer Davies

Wedi ymgyrch etholiadol aflwyddiannus ond anrhydeddus yn yr is-etholiad dychwelodd Gomer ir De ac ail-gydio yn ei weithgareddau gwleidyddol ac undebol. Carcharwyd ef am chwe mis yn 1926, blwyddyn y Streic Gyffredinol, am ei ran mewn ymrafael rhwng aelodau or Fed a phlismyn oedd yn gwarchod cynffonwyr, ac am fis yn 1936 am ei ran mewn gwrthdaro rhwng plismyn ar rhai a wrthwynebai ymweliadau Oswald Mosley, arweinydd y British Union of Fascists, chymoedd y De. Cyrhaeddodd Gomer Davies San Steffan yn 1945, fel Aelod Seneddol Llafur dros etholaeth lofaol. Bun Weinidog Gwladol yn y Swyddfa Gymreig am gyfnod yn ystod Llywodraeth Lafur Harold Wilson (1964-70). Ni safodd yn etholiad cyffredinol 1974 ond cyfnewidiodd ei sedd yn Nh_r Cyffredin am un yn Nh_r Arglwyddi gan arddel y teitl Lord Gomer of Dinas.

Petai Gomer wedi ymuno r Blaid Gomiwnyddol yn hytrach nar Blaid Lafur ei wobrau am oes o wasanaeth ir werin weithiol fuasai sedd ar Gyngor Sir Morgannwg a gwyliau rhad yn yr Undeb Sofietaidd ar gwledydd Sosialaidd.

Cymru

Yn Gwyntoedd Croesion mae J.O. Francis yn portreadu gyda chraffter anghyffredin ffurfiadaur Blaid Lafur Gymreig ar Blaid Genedlaethol, gan ddadlennu diffygion hanfodol yn y ddwy blaid sydd wedi cystadlu am y bleidlais flaengar yng Nghymru yn ystod y pedwar ugain mlynedd diwethaf. Nid yw Gomer Davies yn deall na ellir chwyldro cymdeithasol heb blaid chwyldroadol. Er tanbeitied ei argyhoeddiad, ideoleg philistaidd-faterol ac unoliaethol-Brydeinig yw ei Sosialaeth ef. Nid oes ganddor amcan lleiaf o botensial blaengar y dimensiwn cenedlaethol Cymreig; yn wahanol iawn i James Connolly yn Iwerddon, John Maclean yn yr Alban ac Antonio Gramcsi, y Sardwr a arweiniai Blaid Gomiwnyddol yr Eidal yn y dauddegau ar tridegau.

Crwsd ysbrydol yw Cenedlaetholdeb y Parch. Trefnant Jones heb nemor ddim cynnwys cymdeithasol a apeliai at werin weithiol anghenus y blynyddoedd rhwng y ddau ryfel byd. Buasai wedi teimlon gartrefol yn y Blaid Genedlaethol ac mae hynnyn esbonio pam na fu ir Blaid Bach apelio at nemor neb ond prygethwrs a titsiars tan y chwedegau.

Erbyn hyn maer Blaid Lafur wedi cefnu ar Sosialaeth a Phlaid Cymru-The Party of Wales wedi cefnu ar Genedlaetholdeb; y naill yn cael ei harwain gan yrfawyr, bradwyr a throseddwyr rhyfel ar llall gan ddynion neis, di-glem. Eithr mae gennym ni ein Cynulliad Cenedlaethol. Mid-Glamorgan County Council on stilts oedd darogan aelod or WAG presennol wrthyf yn 1997. Gwireddwyd ei phroffwydoliaeth.

Biti garw nad ellir llwyfannu Gwyntoedd Croesion yn ei ffurf bresennol gan ei bod yn cynnig esboniad dilys, yn fy marn i, o gyflwr truenus gwleidyddiaeth y Gymru sydd ohoni. Cytuno hynny ai peidio, pwy a wad gywirdeb disgrifiad Trefnant or berthynas oesol rhwng Cymru a Lloegr?

Ac y mae Lloegr yn gadael llonydd i ni. Yn ei ffordd ddifater y maen garedig ac hyd yn oed yn haelionus tuag atom. A rydw in dweud wrthych gyda phob difrifwch fod Lloegr o achos hyn yn fwy peryglus nag erioed. Mae ei grym yn treiddio i bobman ac yn lefeinio popeth. Nid bygwth ein gorthrymu y mae Lloegr, ond bygwth ein llyncu...

awdur:Gareth Miles
cyfrol:513, Hydref 2005

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk