Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Trasiedi a Chomedi

Sut mae ysgrifennu drama syn seiliedig ar bobl y mae rhai yn y gynulleidfa yn eu hadnabod yn bersonol? Dyna, i Gwenan Mared Jones, y cwestiwn canolog y mae Life of Ryan... and Ronnie Meic Povey yn ei godi.

Dwin ofni bod y g_r a finnan ffansion hunain fel dipyn o Hywel a Blodwen, mi ydan ni wedi bod yn canu Myfanwy drwyr penwythnos! Maer gn ar loop yn y cof ar l gweld Life of Ryan... and Ronnie yn Theatr Weston, Canolfan y Mileniwm, nos Wener, a rydan nin ddeuawd digon swynol, maen rhaid cyfaddef! Pwy a _yr, r_an mod in ystyried y peth, hwyrach yr awn ni am y clyweliadau tro nesaf mae Simon Cowell yn dod i X Factor i Gaerdydd? Dyna ydi conglfaen adloniant y degawd presennol, wedir cwbwl, ond gyda Ryan a Ronnie mi daflwyd ni ar ein pennau yn l ir saithdegau. Dyma oedd cychwyn oes aur y ddeuawd gomedi Morecombe and Wise, The Two Ronnies, Little and Large a phan oeddwn in blentyn rhain oedd y prif adloniant nos Sadwrn ar y teledu. Ac roedd y peth yn hollol anorfod, fel Ant a Dec heddiw, na fyddech chi byth yn gweld un hanner or ddeuawd heb weld y llall.

A dyma sydd wrth graidd drama Meic Povey am Ryan a Ronnie, y berthynas symbiotig yma oedd rhyngddynt, y tensiynau ar dyheadau oedd yn eu clymu ynghyd ac yn y pen draw a chwalodd eu perthynas. Mewn cyfweliad yn y Western Mail mi ddywed Povey bod y ddrama hon yn benllanw pum mlynedd o waith ymchwil. Ar un adeg, ymchwilio deunydd ar gyfer rhaglen ir teledu oedd o, ond pan aeth hynny ir gwellt, mi benderfynodd droir deunydd yn ddrama. Edrychodd ar y berthynas rhwng y ddau gomedwr bron fel priodas a phenderfynodd ganolbwyntio ar ddim ond y ddau gymeriad yma. Maen cyfaddef mai un or prif broblemau wrth ysgrifennu oedd gwneud yn si_r bod y ddraman apelio at y rhai oedd yn adnabod ac yn cofior ddau gomedwr, yn ogystal phobl iau nad ydynt yn gwybod fawr ddim amdanynt. Ac er bod hynnyn swnion ddigon ffwrdd--hi, mewn gwirionedd roedd on dipyn o gontract. Dyma ddrama am bobl go iawn, a rheinyn rhai byw ac annwyl iawn yn y cof. Ond eto i gyd maen rhaid ir ddrama weithredu fel darn o theatr, ac nid fel pastiche arwynebol o brif ddigwyddiadau bywydau Ryan a Ronnie neu o brif nodweddion y ddau gymeriad. Ac mae gwaith yr actorion or herwydd yn anoddach fyth, sut mae cyflwyno pobl go iawn y mae dros hanner y gynulleidfa yn eu cofio ond gan ddal i arddangos gweledigaeth oddrychol yr awdur? Dipyn o gontract fel y dywedais i, ond os oedd rhywun a allai wynebur sialens, Meic Povey gyda chefnogaeth Sgript Cymru oedd hwnnw.

Maer ddrama yn canolbwyntio ar y saith mlynedd rhwng 1967 a 1974 pan fur pr yn teithio i bob cwr o Gymru a thu draw gydau sioe lwyfan. Heblaw am eu perfformiadau byw roeddynt hefyd yn gweithio ar dair cyfres ar rwydwaith y BBC ac ychydig cyn iddynt benderfynu gwahanu roeddynt wedi cael cynnig cyfres o sioeau 50 munud ar BBC2 a fyddai wedi eu gwneud cyn enwoced, hwyrach, r Two Ronnies oedd slot tebyg. Maen rhyfedd felly iddynt benderfynu gwahanu bryd hynny, ac mae llawer or ddrama yn olrhain y rhesymau posibl tu l ir noson dyngedfennol honno yn y Double Diamond Club, Caerffili, pan ddaeth eu perthynas broffesiynol i ben. Ymhen tair blynedd wedi hynny, bu Ryan farw o wendid ar y galon ac asthma, clefyd y bun ymladd yn ei erbyn gydol ei oes. O ddarllen rhwng llinellaur ddrama, gellir dysgur ffeithiau hyn i gyd a llawer mwy, ond nid drama fywgraffyddol yw hi o bell ffordd. Maer adeiladwaith ar un llaw yn ddigon syml; ceir set clwb nos traddodiadol ac fe ddefnyddir y gofod fel llwyfan, ystafell wisgo a bar. Maer ddeialog felly yn gymysgfa o cabaret a chomedi blaen llwyfan, a monologau a deialog llawn tyndra gefn llwyfan, ond yn aml mae un elfen yn llifo ir llall heb doriad amlwg, ac yn neidio o gyfnod i gyfnod hefyd.

Er mai enw Ronnie syn ymddangos fel after thought, chwadal y Sais, yn nheitl y ddrama, arno ef y maer sylw pennaf yn y ddrama. Mae cylch y ddrama wedi ei chanoli arno ef, ai ofn ai unigrwydd ef o fod heb ei bartner. Or cychwyn un, maen chwilion wyllt amdano, nes y daw Ryan, fel rhyw rith nefol, neu chwa o awyr iach llawn digrifwch, iw achub. Maen ymddangos bod Ronnie, yn llythrennol, yng nghysgod ei bartner, ond roedd yna gysgod arall, llawer gwaeth, yn ei fygu hefyd. Fe frwydrodd gydag alcoholiaeth gydol ei oes a phen draw hynny oedd ei hunanladdiad ym 1997. Unwaith eto, maer ffeithiau hyn iw canfod ymhlith golygfeydd a chyfeiriadau amrywiol y ddrama, ynghyd nifer o bwyntiau eraill lle mae dadansoddiad yr awdur yn lliwior digwydd. Ymhlith rhain, maer awgrym bod Ryan, maen debyg, yn ofni ac yn methu plesio ei fam, bod y syniad o enwogrwydd byd-eang bron fel cyffur iddo a bod ofn methiant yn ei sigo. Roedd Ronnie, yn l yr awdur, yn dioddef o nerfusrwydd enbyd cyn ymddangos ar y llwyfan ac yn casu bod yng nghysgod llwyddiant Ryan ac yntaun teimlo iddo ddod o stabl well. Yn groes iw bartner, ei ddymuniad ef oedd aros yng Nghymru a bod yn llwyddiant yn ei wlad ei hun yn hytrach na mentro mewn gwlad ddieithr. Prif themar gwaith i mi, fodd bynnag, oedd y syniad iw berthynas Ryan liwio ei fywyd i gyd, ac iddo fethu dygymod i alar ar l i Ryan farw.

Dynar argraffiadau sydd wedi aros efo mi ar l gwylior ddrama, pigion o ffeithiau a syniadau am y ddau gomedwr, a rhyw ymdeimlad cyffredinol o dristwch a methiant. Ai dyna fwriad yr awdur? Dwn i ddim, ond yn sicr maer syniad or clown trist yn thema gref yma. Maen sicr bod canran helaeth or gynulleidfa y noson y bm in gweld Life of Ryan... and Ronnie yn cofior ddau yn iawn, a byddain ddiddorol gwybod a oeddynt hwy yn gweld elfennau gwahanol yn y ddrama. Am ryw reswm roedd rhediad cyson cyflym y ddrama, ar ffurf lle roedd y digwydd yn neidio ymlaen ond eto i ryw raddau yn troi mewn cylchoedd, yn gwneud i mi deimlo ychydig fel mod i ar y donfedd anghywir doeddwn i ddim cweit yn gallu tiwnio i mewn ir digwydd, ac roedd yn brofiad digon od.

Efallai, o edrych yn l ar y profiad, bod cael adnabyddiaeth or cymeriadau a gwybod rhyw ychydig mwy ou cefndir yn bwysicach ir gwyliwr nag oedd yr awdur yn tybio. Yn sicr, roedd ymateb rhai or gynulleidfa, pan ymddangosodd Aled Pugh (gydai wig talcen uchel) ar y llwyfan am y tro cyntaf, yn dangos ir actor fedru dal ystum ac ysbryd Ryan, ac roedd yna ymdeimlad cryf o hoffter a hiraeth ar ei l yn yr awyrgylch. Ond os oedd pobl yn disgwyl gweld comedi gwallgof Ryan a fawr ddim arall roeddynt yn si_r o gael eu siomi. Trwy ganolbwyntio mwy ar Ryan Davies citizen, fel yi gelwir ef gan Ronnier ddrama, yn hytrach nar perfformiwr, maer ddrama yn symud oddi wrth yr elfen anorfod o ddynwared ac yn edrych mwy ar y wyneb tu l ir persona cyhoeddus. Bron na fyddwn in dweud ir ddrama symud yn rhy bell oddi wrth y doniol gan i mi deimlo y byddwn wedi hoffi gweld mwy o adloniant enwog y ddau. Gan nad wyf yn cofio fawr ddim amdanynt ond yn gwybod am eu henw da roeddwn i wedi cymryd yn ganiataol y byddai yno ddigon o chwerthin yn y ddrama. Yn hytrach yr hyn am trawodd oedd sut y mae comedi slapstic or math yna wedi dyddio, a sut y mae ffasiwn wedi newid. Mae yna fyd o wahaniaeth rhwng golygfeydd The Two Ronnies au cyfoedion er enghraifft, a golygfeydd rhaglen fel Extras Ricky Gervais, sydd ar flaen y gad o ran comedi heddiw.

Un peth oedd yn amlwg iawn yn y ddrama oedd y modd unigryw roedd Ryan a Ronnie yn cymysgur Gymraeg ar Saesneg yn eu comedi. Fe ddywed Povey eu bod yn siarad Cymraeg trwy gyfrwng y Saesneg, cysyniad digon od, ond un y gellid ei ddeall rhyw ychydig yn well o wylior ddrama. Ar adeg pan oedd Cymru yn enwog am ei thm rygbi, fe lwyddodd Ryan a Ronnie i ddefnyddio Cymreictod fel sail iw hiwmor, ond mewn ffordd annwyl, reddfol bron. Maen si_r bod rhai yn amau cymhellion Meic Povey wrth ddewis ysgrifennun Saesneg, ond doedd yna ddim ansicrwydd yn y chwarae, roedd y ddraman siarad yn rhwydd mewn Saesneg na allai neb ond Cymro fod wedi ei ysgrifennu. Eto i gyd, rhaid cyfaddef bod llawer or gynulleidfan Gymry Cymraeg a bod eu profiad yn si_r o liwio eu hymateb au dealltwriaeth or jcs.

Yn anffodus, dim ond hanner llawn oedd y theatr y noson y bm i yno, ac roedd hynnyn ei gwneud hin anoddach cadwr egni angenrheidiol yn y perfformio. Er gwaethaf hynny, fe lwyddodd Aled Pugh a Kai Owen i gyflawnir dasg ddigon anodd o fod yn Ryan a Ronnie y comediwyr, ac yn gymeriadau mewn drama ddychmygol ar yr un pryd. Roeddynt ar y llwyfan gydol y perfformiad gan ysgwyddor baich yn gyfan gwbwl, yn gorfod cyflwyno drama eiriol iawn, bod yn gyfrifol am dempor chwarae ac am y newid cywair rhwng y doniol ar lleddf. Er bod y set yn cyfleu cyfnod yn effeithiol iawn (gydar bonws annisgwyl o glywed Tony ac Aloma yn canu yng Nghanolfan y Mileniwm!), gallair ddrama fod wedi cael ei pherfformio mewn gwagle. Ar yr actorion roedd y pwyslais, ac roedd y goleuo, y set ar cynhyrchu wedi ei gynllunio i fframior digwydd yn gynnil ac effeithiol.

Mi glywais gynhyrchydd unwaith yn dweud mai un or pethau anoddaf i awdur ei wneud yw ysgrifennu drama am bobl go iawn. Mi fyddwn in tybio bod hynnyn fwyfwy gwir pan maer cymeriadau rheiny yn rhai y mae cymaint o bobl, gan gynnwys yr awdur ei hun, yn eu cofio mor glir. Mae yna gynifer o haenau o ddisgwyliadau yn yr ysgrifennu, y perfformio ar derbyniad. Ai sioe deyrnged sydd yma? Ai drama ddychmygol ynteu hanes ffeithiol? Ydan nin gwybod mwy am y gwir Ryan a Ronnie ar l gweld y ddrama, ynteu dim ond am argraffiadau Meical Povey ohonynt? Yn sicr rydan nin gwerthfawrogin well gymhlethdod y math yma o berthynas, ar anwyldeb na ellid ei guddio rhwng y pr doniol. Meistres go galed yw adloniant yn y pen draw a hwyrach ein bod nin gweld, o wylior ddrama, fod yna bris go ddrud iw dalu am chwerthin. Comedy is a very serious business fel y mae Ryan y ddrama yn hoff on hatgoffa. Ond eto mae hud a lledrith showbiz yn dal i ddenu pobl yn eu miloedd, y wannabes syn fodlon ymdrechu hyd dragwyddoldeb i gyrraedd rhyw nod neui gilydd. Be fyddai cyngor Ryan a Ronnie ir rhai syn mentro i fyd adloniant heddiw tybed? Fydden nhwn dewis newid y blynyddoedd tyngedfennol rheiny y maer ddraman eu portreadu? Mae fy ngreddf in dweud, fel un yr awdur dwin amau, os oes yna nefoedd lle mae Ryan a Ronnie yn canu Myfanwy o gysur y cymylau, na fyddent yn dewis newid eiliad or bartneriaeth gymhleth, ddisglair hon a wnaeth yr enwau Ryan... a Ronnie yn rhai hollol anfarwol.

awdur:Gwenan Mared
cyfrol:515-516 Rhag 2005/Ion 2006

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk