Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

O Gelloedd Walton

Mae drama gyntaf Dewi Prysor DW2416 yn adrodd ei brofiadau fel carcharor gwleidyddol syn disgwyl sefyll ei brawf. Ym marn Gareth Evans maen fonolog pwerus ac effeithiol.

Mae hanes achos llys Dewi Prysor Williams, Sin Aubrey Roberts a David Gareth Davies ar gyhuddiadau o gynllwynio i achosi ffrwydriadau yn adnabyddus, yn rhan annatod o hanes cenedlaetholdeb Cymreig. Er gwaethaf hynny, nid yw hanes y flwyddyn o garchar a ddioddefodd y tri rhwng cael eu harestio a chynnal yr achos llys, o bosib, yr un mor gyfarwydd. Monolog gan Dewi Prysor dan gyfarwyddyd Ian Rowlands o Lwyfan Gogledd Cymru yw DW2416. Fei perfformiwyd gyda Dyfrig Evans yn chwarae rhan yr awdur, yn adrodd ei brofiadau yn ystod ei bedwar mis ar ddeg o garchar.

Gan ystyried mai drama yn adrodd profiadau hynod bersonol yr awdur yw DW2416, fe fuasai beirniadu haeddiannaur sgript yn l llinynnau mesur drama yn annheg ac efallai yn ansensitif. Rwyn dychmygu bod y byd a ddisgrifir yn y sgript yn gwbl estron ir rhan fwyaf or gynulleidfa, ac nid oes lle i leisio barn ar effeithiolrwydd y naratif fel y gellir ei wneud gyda chynhyrchiad llwyfan mwy confensiynol. Serch hynny, ni ellir gwadu fod yma sgript arbennig o dda. Trwy lithron l ac ymlaen rhwng iaith dafodieithol Sir Feirionnydd ac un fwy ffurfiol a barddonol, fe geir nid yn unig hanes un sefyllfa unigryw, ond hefyd plethiad ohono yng nghyd-destun iaith a thraddodiad Cymreig gan bwysleisio a chryfhau meddylfryd gwleidyddol a gwladgarol yr awdur. Er gwaethar ffaith fod yna rai elfennau eithaf hyll yma, yn aml roedd yna brydferthwch barddonol yn disgleirio hefyd. Un o ddelweddau mwyaf effeithiol y ddrama oedd y disgrifiad o bapurau newydd ar dn yn cael eu taflu o ffenestri celloedd i ddathlur flwyddyn newydd.

Maer sgript yn cael ei chyfannun berffaith gan Dyfrig Evans yn ei berfformiad or awdur. Yn aml iawn mewn sioeau un dyn, waeth pa mor gryf ydir sgript, maer cyfan yn llwyr ddibynnol ar y perfformiwr. Yma maer ddwy elfen cyn gryfed i gilydd gan fod ei ddehongliad yn un medrus a dewr, ac un oedd yn llawn argyhoeddiad. Maer elfen yman bwysig mewn cynhyrchiad sydd o natur gyffesol fel DW2416. Mewn dwylo llai medrus roedd hin hawdd gweld sut y gallair noson fod wedi troi i fod yn arbrawf narsisaidd heb unrhyw ddiben. Er mwyn ir ddrama lwyddo, roedd angen ir gynulleidfa gydymdeimlo, ddeall, ac uniaethu Dewi Prysor. Rwyn amau mai ychydig iawn a fyddain methu gwneud hynny ar l gwylior perfformiad campus hwn.

Gwnaethpwyd defnydd trawiadol or gofod, gydar set gywrain yn arbennig o effeithiol gan gyfleu nid yn unig fflat yn Llan Ffestiniog ond hefyd gell yng ngharchar Walton, gwely heb fatres, cist, ffrm ffenestr, a bylb golau. Roedd y fonolog yn cael ei hadrodd i gamera fideo, er mwyn recordioi brofiadau ar gyfer ei fab sydd ar fin cael ei eni, ac ynan cael ei gyfleun gydamserol i ddeuddeg sgrn deledu oedd wediu trefnu yng nghefn y gofod.

Roedd cynildeb ac esthetig syml y cynhyrchiad hefyd iw weld yn y cyfarwyddo. Nid oedd yma unrhyw gampiau na gimics dianghenraid yn y llwyfannu er mwyn syfrdanur gynulleidfa, er gwaethar ffaith bod yna sawl cyfle yn y naratif i wneud hynny. O ganlyniad, nid oedd yna ddim yn tarfu ar ddau brif elfen DW2416: y sgript gelfydd gan Dewi Prysor, a pherfformiad trawiadol Dyfrig Evans.

Cryfder mwyaf y llwyfannu oedd y ddyfais ganolog o adrodd y stori i gamera fideo ar gyfer y plentyn. Heb orfod annerch y gynulleidfan uniongyrchol fel yr arferir mewn dramu un dyn, roedd y ddeialog yn cael cyfle i lifon rhwydd ac yn gwbl naturiol. Hefyd, gan fod yna natur gyfaddefol ir noson, roedd cwlwm y berthynas rhwng tad ai blentyn, o reidrwydd yn gwneud y gyffes yn un fwy gonest a chignoeth. Yn wir, un o lwyddiannau dewraf y ddrama oedd parodrwydd Dewi Prysor i rannu hanesion oedd efallain mynd yn erbyn y darlun disgwyliedig ohono fel arwr di-fai. Er ei fod yn brofiad anghysurus, roedd ei ddisgrifiad or tro lle y bu iddo ef a carcharor arall guro troseddwr rhyw batri PP9 mewn hosan, yn un o uchafbwyntiau dramatig y cynhyrchiad.

Roedd y camera ar delweddau ar y sgriniau teledu hefyd yn galluogir ddrama i gyfleu mwy nag y gellir ei wneud gyda geiriau yn unig. Trwy wneud dim ond ailchwarae y stori uchod, datblygwyd rhyw is-destun o alar, gofid, a chywilydd; emosiynau a allain hawdd iawn fod wedi troin felodramatig wrth eu cyfleu ar lafar. Drwy beidio gwneud hynny, roedd DW2416 yn cyrraedd uchelfannau gwefreiddiol, gan greu theatr hynod soffistigedig. Yn yr un modd, trwy ddefnyddior camera i nesu a phellhau yn ystod yr holi gan yr heddlu, ac hefyd manylu ar ffrm y gwely er mwyn troir ddelwedd i gyfleur bariau mewn sweat box, roedd yma gelfyddyd oedd yn mynd uwchlawr llwyfannu syml. Dyma theatr ar ei gorau; yn awgrymu digon er mwyn galluogir gynulleidfa i gwblhau eu darlun eu hunain.

Gan redeg ond ychydig dros awr, fe derfynodd DW2416 braidd yn sydyn, yn enwedig o ystyried manylder y sylw a roddwyd gan yr awdur ir disgrifiadau oi gefndir ai ddyheadau gwleidyddol; yr arestio; ai gyfnod yn y carchar. Roeddwn yn disgwyl i hanes yr achos llys gael ei adrodd ir un graddfa, ac oi anwybyddu roedd y diweddglo ar y pryd yn teimlo ychydig yn anfoddhaol. Yn y rhaglen fe esbonnir gan y dramodydd pam y gwnaed hynny, ac ar l cael cyfle i feddwl fe ellir gweld mai yn ei habsenoldeb y ceir calon y ddrama. Trwy ddatgelur hyn roedd yn rhaid ei ddioddef er mwyn cyrraedd y diweddglo adnabyddedig, roedd DW2416 fel petai yn anelu at yr isymwybod, yn dangos iw gynulleidfa os gallai un dyn oresgyn profiad or fath er mwyn ei genedl, siawns na allwn ninnau rannu ychydig or baich hwnnw hefyd. Mi ddarur Meibion gynna mwy na tai ha meddai Dewi Prysor. Da yw cael dweud bod ei ddrama gyntaf yn gwneud yr un peth.

awdur:Gareth Evans
cyfrol:519, Ebrill 2006

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk