Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Chwarae Gm

Cafodd Gwenan Mared gryn hwyl wrth fynd i weld Dominos cynhyrchiad diweddaraf y Theatr Genedlaethol ond nid oedd yno, gwaethar modd, yr x ffactor.

Un o hoff arferion fy nith dair oed yw gosod ei bys ai bawd ar ffurf L ger ei thalcen fach angylaidd a fy ngalw in Loser! Mae hi wedi meistrolir grefft ac er nad ydi hi eton deall rheolau go iawn y gemau fyddwn nin ei chwarae, mae hin gwybod pa dafliad or dis sydd fwyaf llwyddiannus. Hwyrach bod hynnyn brawf, fel y dywedair bonwr mwstashiog Dr Robert (Child of our Time) Winston, mai hap chwarae yw un or sgiliau cyntaf mae plant yn ei dysgu. Ac mae hin sgil mae rhywun yn gorfod ei hogi gydol oes. Dydi hin fawr o syndod felly bod dramodwyr ac athronwyr, o Saunders Lewis ai antur enbyd i gemau iaith Wittgenstein, o T_ Dol Ibsen i gm wyddbwyll Hamn a Clov yn Diweddgan, Samuel Beckett, wedi gweld bywyd a chwarae gm yn annatod glwm yn ei gilydd. A gyda dyfodiad technoleg fel y Playstation syn cyfuno adloniant gweledol a chwarae gm, lle mae nofel yn cael ei throin ffilm, a ffilm yn cael ei throin gm, maer cwestiwn pwy yn hollol syn rheolir naratif yn mynd yn fwyfwy annelwig.

Daw Dominos, gydai gwefan fyw (syn mynnu mynd trwyi phethau hyd yn oed pan da chin trio ei thewi!) o graidd y meddylfryd yma lle mae ffawd a hap yn gymeriadau pwysig ym mhob drama. Nid oes rhaid edrych yn bell i weld y domino effect sydd ar waith ynddi, gydar saith cymeriad yn bwrw iw gilydd, yn llythrennol weithiau, gan greur gadwyn o achos ac effaith syn gyrrur chwarae yn ei flaen. Maer ddrama yn rhoi cipolwg ar fywyd saith cymeriad dros bedair awr ar hugain yn y ddinas fawr ddrwg. Yr elfen gyntaf o hap yw bod y trenau wedi peidio rhedeg, ac mae gorfod disgwyl am y trn nesaf yn cychwyn y gadwyn syn dod r cymeriadau at ei gilydd. Dymar ddomino gyntaf, ac fe atgoffir rhywun or ffilm Sliding Doors lle mae un eiliad yn newid popeth sydd yn dilyn. Maer cwestiwn yma o beth petai yn elfen gref yn y ddrama ac maer ymdeimlad o hap a siawns bywyd yn cael ei adlewyrchu yn yr adeiladwaith amrywiol syn ei gwneud hin amhosib ir gwyliwr wybod beth yn union fydd yn digwydd nesaf.

Efallai hefyd bod effaith domino y teitl yn cyfeirio at y broses ysgrifennu wreiddiol sydd yn gefndir ir ddrama. Fel yr eglurar gyfarwyddwraig Judith Roberts yn y rhaglen, cychwynnodd y gwaith fel gweithdy sgriptio. Gofynnwyd ir actorion eu hunain greu eu cymeriad ac roeddynt i ddewis fel man cychwyn un ai yr enw y byddent wedi mopio ei gael fel plentyn neur eithaf arall. Or crisalys yma y tyfodd Ann, Sin, Ceinwen, Robat, Nigel, Mati a Frances a rhoddwyd mr yn esgyrn y saith drwy broses hir o greu cefndir a nodweddion manwl i bob un. Dim ond wedyn y gwahoddwyd y sgriptwyr i ysgrifennu ar eu cyfer ac yn hyn o beth, byddwn in tybio bod y broses yn ymdebygu i sgriptio ar gyfer rhaglen deledu neu opera sebon lle maer cymeriadau yn bodoli eisoes. Ar ddiwedd y cwrs dewiswyd pedair sgriptwraig or gweithdy, Manon Wyn, Mared Swain, Angharad Llwyd a Branwen Davies, i fynd ymlaen i ysgrifennur ddrama.

Dyma ddwy elfen, felly, o blith llawer fyddain sicr o effeithio ar y ddrama derfynol, y dewis eithafol o hoffter neu gasineb oedd yn fan cychwyn ir cymeriadau, ar broses greadigol gymhleth lle roedd rhaid i bedair awdur gael hyd i un llais. Maer dull a ddewiswyd i adrodd hanes y saith cymeriad yn adlewyrchur broses hon. Llwyfannwyd y ddrama ar ffurf theatr y Traverse, (neu, i chi a fi, llwyfan tebyg iawn i catwalk gydar gynulleidfa o boptu iddo) ac roedd yna ymdeimlad o fod yn wylwyr pry ar y wal oedd yn gallu llithro i mewn ac allan or digwydd efo clamp o chwyddwydr fusneslyd. Nid damwain chwaith oedd y ffaith bod y goleuo yn gwneud ir llwyfan hir cul ymddangos fel cledrau trn, gan bod y syniad o fod ar daith neu o fod yn chwilio am rywbeth neu rywun yn thema bwysig. Mewn lleoedd cyhoeddus y gosodwyd pob golygfa ond un caffi, bar, bwyty, ysbyty, gorsaf trenau a ffefryn fy ng_r (oedd ddim wedi disgwyl y fath hwyl mewn drama Gymraeg) y clwb lap dancing! Roedd hynny yn galluogir cymeriadau i ddod ar draws ei gilydd ac i blethu ei storau gwahanol. Wrth gwrs, maen anarferol cael cymaint o brif gymeriadau mewn drama ac yn hynny o beth roedd Dominos yn ffition daclus iawn efo genre rhaglenni fel Lost. I ryw raddau maer gwyliwr cyfoes wedi dysgu ffordd newydd o ddarllen drama ac mae disgwyliadau confensiynol eisoes wedi cael eu gwyrdroi.

Er gwaethaf hynny, mae hin rhyfedd weithiau sut y mae mn argraffiadau a syniadau sydd wedi taro rhywun yn ystod perfformiad yn tyfu a newid wrth gael eu dadansoddi. Gyda Dominos rydw in dod yn l dro ar l tro at y tebygrwydd rhyngddi a rhaglenni theledu, a hynnyn bennaf am fod yr olygfa ar cymeriadau syn ymddangos ynddi yn newid mor gyson. Er mwyn cadw llif y ddrama a sylwr gynulleidfa roedd newid golygfa yn rhan or chwarae gydar dynion propiau yn perfformio dawns o fath wrth symud y dodrefn. Bron iawn nad ydw i wedi disgrifior ddrama erbyn hyn fel rhyw gymysgedd o Billy Elliot, Rownd a Rownd a Hollyoaks after Dark! Efallai bod hynnyn adlewyrchu yr amrywiol leisiau, yr actorion, y sgriptwyr ar gyfarwyddwraig, oedd i gyd rhannau allweddol wedi ei chreu. Gellid gweld ar adegau sut yr oedd modd rhannur gwaith ysgrifennu, gydag un awdur yn cael canolbwyntio ar olygfeydd unigol ac efallai hefyd ar hanes un cymeriad unigol. Ond roedd hi bron yn anorfod, o gyfunor cwbwl, y di rhai or cymeriadau yn bwysicach nai gilydd gyda stori Mati, er enghraifft, yn cael ei gwthio i un ochr o blaid cymeriad llawn hiwmor a pathos Ceinwen. Roedd yna duedd hefyd ir cymeriadau ymylu ar yr ystrydebol; roedd Ann yn sicr yn ymddangos felly ar y cychwyn ond fe wnaeth Rhian Blythe hin gymeriad real a hoffus er gwaethaf ei hymddangosiad chwyrn ai hoffter anarferol o pizza madarch a phinafal! Or pedwar actor craidd Rhian Blythe ywr chameleon gorau; er fy mod i wedi ei gwylio ar y llwyfan sawl tro, mae hi bob amser yn llwyddo i argyhoeddi fel cymeriad gwahanol. Dyma gynhyrchiad olaf yr actorion craidd, ac yn yr un modd ag y mae hin braf weithiau cael pr o esgidiau newydd er bod na ddim byd oi le ar yr hen rai, mi fydd hin braf gweld wynebau newydd ar y llwyfan.

Un wyneb gweddol newydd o safbwynt y Theatr Genedlaethol yw Angharad Lee, a hi yn sicr oedd seren Dominos i mi, nid yn unig oherwydd yr actio, ond hefyd am fod sgript Ceinwen yn argyhoeddi, a mod in teimlo mod in adnabod ac yn cydymdeimlo efor cymeriad er nad oeddwn yn gwybod fawr ddim oi hanes. Roedd y cydbwysedd hwnnw yn beth digon anodd cael hyd iddo, cawsom wybod holl hanes bywyd Sin Sbanar er enghraifft, ond fen gadawyd yn reit ddryslyd am gefndir Robat a Frances, er mai eu golygfeydd nhw oedd rhai or rhai mwyaf amlwg. Yn sicr roedd Robat yn ddomino bwysig iawn yn y chwarae, yn cynrychiolir elfen o chwarae gm efo teimladau, efo rhywioldeb ac efo bywyd yn gyffredinol, ond digon od oedd diweddglo swtar ddrama pan eglurir yr hunan dwyll sydd wrth wraidd ei broblemau. Fel pob un or cymeriadau mae yna rywbeth yn y gorffennol syn clymu Robat wrth ei dynged, ond mae ambell un or saith cymeriad yn fwy llwyddiannus nai gilydd wrth chwalur patrwm a theg edrych tuag at ddyfodol mwy disglair. Dyma, am wn i, yw craidd y ddrama ond eto i gyd, wrth eistedd i lawr a ceisio rhesymolir digwydd ar diweddglo mae yna deimlad bod rhywbeth ar goll. Efallai yn wir y ceid wythfed cymeriad ir ddrama mewn gwirionedd, pryfyn o adolygydd Theatr, fel Rita Skeeter JK Rowling, yn hedfan fel rhywbeth gwallgof rhwng llinellaur ddrama, yn chwilio am undod ond ddim cweit yn llwyddo i gael hyd iddo!

Ond pe byddain rhaid rhoi pen ar y mwdwl a chrynhoi, beth fyddai fy argraffiadau i o Dominos? Wel, yn sicr roedd yma ddrama ddifyr, hawdd iw gwylio gyda sgript dda a digon o chwerthin a thyndra hefyd. Roedd yma drawsdoriad ddiddorol o gymdeithas Gymreig, a chymeriadau difyr er ein bod nin malio mwy am hanes ambell un nar llall. A beth am yr elfennau anweddus a gafodd sylw ar Radio Cymru? Wel oedd, ar adegau roedd y digwydd yn risqu, ond ddim mwy felly na mewn sawl drama arall anaddas i blant. Roedd yr elfennau rheiny yn cydfynd ag ymdeimlad cyfoes y digwydd, gyda symbol y degawd hwn y ffn symudol, yn gymeriad bron mor bwysig r bobl. Yn sicr roedd hin braf gweld rhywbeth gwahanol gan awduron newydd yn dod o stabl y Theatr Genedlaethol. Ond yn y pen draw roedd hin anodd cael hyd ir ffactor x hwnnw syn codi drama lwyfan uwchlaw y cyffredin. Efallai bod Dominos yn debyg i raglen deledu dda, yn llenwi bryd rhywun yn llwyr am funud ac yna yn cael ei anghofio. Ond hwyrach mai dyna yw tynged pob gm yn y pen draw, daw llaw o gardiau newydd i gymryd ller llall, a hynny hyd ddifancoll. Y peth pwysig, fel y dywed Clov wrth Hamn yn Diweddgan, Samuel Beckett, drama y bydd Theatr Genedlaethol Cymru yn ei pherfformio yn yr Hydref, yw ein bod ni byth yn rhoi gorau i chwarae!

awdur:Gwenan Mared
cyfrol:519, Ebrill 2006

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk