Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Diwrnod Dwynwen

Chwech o ddramu byr gan chwe dramodydd ifanc fu cynhyrchiad diweddaraf Sgript Cymru. LLINOS NELSON syn bwrw golwg ar eu gwaith.

Cymerwch griw o ddramodwyr ifanc a brwdfrydig. Rhowch deitl iddyn nhw; sodrwch nhw yng nghanolfan ysgrifennu T_ Newydd yn Llanystumdwy am wythnos; anfonwch nhw i lawr at y traeth yng Nghricieth am ysbrydoliaeth a be dach chin gael? Cynhyrchiad diweddaraf Sgript Cymru, Diwrnod Dwynwen.

Y maen ffordd arbrofol a dewr iawn o greu drama. Bwriad Sgript Cymru oedd creu cywaith o chwe drama fer, pob un ohonynt o dan y deitl Dwynwen a phob un wedi ei gosod ger y mr. Y canlyniad yw collage lliwgar ac amrywiol o ddramu gwreiddiol ar cyfan wedi eu hasio au plethu gan nodwydd gelfydd y gyfarwyddwraig, Elen Bowman.

Rhaid tynnu het i gwmni Sgript Cymru am ei waith diflino ai agwedd agored ac anelitaidd tuag at awduron a dramodwyr. Maen cynnal gweithdai a chyrsiau ledled Cymru yn gyson ac mae croeso i unrhyw un eu mynychu or dramodydd profiadol ir amatur llwyr. Yn sicr, fe fyddair theatr yng Nghymru yn lle tipyn tlotach heb Sgript Cymru, a theimlaf nad ywn derbyn y gydnabyddiaeth nar gwerthfawrogiad haeddianol.

Yr hyn am trawodd wrth gnoi cil dros y dramu oedd mai criw digon sinigaidd a negatif oedd y chwe dramodydd a ddewiswyd sef Fflur Dafydd, Angharad Elen, Angharad Devoland, Nia Wyn Roberts, Dafydd Llewelyn a Meleri Wyn James. I nir Cymry, mae Dwynwen i fod i gyffroi emosiynau cariadus a rhamantus mynd am dro law yn llaw ar y traeth wrth ir haul fachlud yn fendigedig ar y gorwel, llythyrau caru sydd iw trysori am weddill oes, rhosod o liw coch tanbaid a swigod hyfryd o champagne yn nofio ir wyneb. Fodd bynnag, nid oes yna unrhyw arwydd o galonnau, cardiau na chusanau yn y dramu hyn.

Er bod pob drama yn dra gwahanol o ran naws ac arddull, mae yna un nodwedd gyffredin yn bresenol ym mhob un ohonynt. Maer prif gymeriadau i gyd wedi creu byd ffantasol iddynt eu hunain, gan adeiladu wal ddychmygol iw hamddiffyn rhag realiti caled y byd. Mae pob un hefyd yn gorfod wynebur realiti hwnnw wyneb yn wyneb yn ystod y dramu.

Er mawr ryddhad, mae yna hefyd fflachiadau o hiwmor mewn ambell ddrama a diolch ir drefn am hynny. Hebddynt, fe fuaswn yn sicr wedi gadael y theatr o dan gwmwl du y felan.

Y mae perfformio casgliad o ddramu byrion yn her i unrhyw actor, ond mae pob un or cast Gwion Huw, Arwel Gruffydd, Rhian Green a Lisa Jn Brown yn llwyddo i lithron rhwydd a didrafferth i mewn ac allan ou cymeriadau toreithiog. Fodd bynnag, Arwel Gruffydd yw seren y sioe i mi wrth iddo arddangos ei ddawn fel actor comig gydai amseru perffaith cyn plymio i grombil cymeriad trasig a thrist.

Egyr y gyfres gyda Hugo gan Flur Dafydd. Y mae enw Fflur yn gyfarwydd o fewn y byd llenyddol a cherddorol ac i ddarllenwyr ffyddlon Barn wrth gwrs. Fodd bynnag, dymar tro cyntaf iddi droi ei llaw at y ddrama.

Tri chymeriad sydd yn y ddrama, sef y pysgotwr Cerrynt (Gwion Huw), Huw (Arwel Gruffydd) a Lisa (Rhian Green) y newyddiadurwraig. Y mae Huw wedi darganfod llyfr a ysgrifennwyd gan fardd di-fflach or ddeunawfed ganrif syn telynegu am gymeriad chwedlonol or enw Hugo. Credir mai ef oedd y cyntaf i ymgartrefu ar yr ynys. Y mae Huw, mewn ymgais i lenwi ei fywyd gwag, wedi gadael i Hugo feddiannu ei fywyd. Yn wir, y maen ymbellhau oddi wrth realiti ir fath raddau hyd nes ei fod yn hollol grediniol nad Huw mohono bellach, ond Hugo ei hunan. Ond, fel y crybwyllwyd yn gynharach, gorfodir pob cymeriad i wynebu realiti caled y byd go-iawn ac mae Lisa, fel pob newyddiadurwraig werth ei halen, yn chwalu byd ffuglennol a diogel Huw.

Mae cymeriad Huw (neu Hugo!) wedi ei lunion grefftus. Wrth i mi chwerthin am ben ei ymdrechion pathetig i brofir stori, roeddwn hefyd yn ei bito bwrth iddo lynun ffyddlon at ei chwedl denau a di-brawf. Y mae Fflur Dafydd wedi ymateb ir teitl gyda dychymyg a gweledigaeth arbennig. Wrth fentro i fyd y ddrama, y mae hi wedi profi ei bod yn ysgrifenwraig amryddawn dros ben i greu drama unigryw a chofiadwy.

Fel yn Hugo, maer cymeriadau yn y ddrama ddilynol, Gwesty, gan Angharad Elen hefyd yn gwrthod wynebu eu realiti personol hwythau. Y mae Sera (Lisa Jn Brown) ai merch Bambi (Rhian Green) yn rhedeg gwesty bychan mewn tref glan mr. Or eiliad y camodd Lisa Jn Brown ar y llwyfan yn ei dillad di-sip ai spectol fawr drwsgwl gan ddatgan yn ddramatig ei nbod am wneud treiffl roeddwn yn gwybod fy mod am fwynhaur ddrama hon. Mae yna rhywbeth doniol iawn am ei dull gorfanwl a gofalus o baratoi treiffl iw g_r. Ond y tu l ir cyfuniad melus a meddal o gwstard, spwng, ffrwythau, hufen ar anfarwol glac cherry, y mae byd chwerw a chaled yn llechu. Yn y byd didostur hwn, ni fydd ei g_r byth yn dychwelyd. Y mae Bambi, yn ei gwylltineb, yn chwalur treiffl. Trwy wneud hyn mae hi hefyd yn chwalu breuddwydion ei mam ac yn ei gorfodi i dderbyn y gwirionedd llym. Fodd bynnag, nid Sera ywr unig un syn byw mewn byd ffantasol. Y mae Bambi hefyd wedi creu byd dychmygol iddi hi ei hunan. O fewn muriaur byd hwn, y mae hin arwres ramantus syn byw bywyd cyffroes, ac nid merch unig syn byw mewn gwesty llwm gydai mam. Mewn cwta ddeng munud mae Angharad Elen wedi llwyddo i greu portread gwych o ddwy ferch, ill dwyn byw bywydau trist a gwag, an harwain drwy ddrysfa cymhleth eu gobeithion au dyheadau. Perl o ddrama.

Chwelir mwy o freuddwydion yn nrama Angharad Devoland, Y Dadebru. Y maer plot yn un cryf. Yr ydym ar draeth ac y mae Meilyr, sydd newydd gael ei ryddhau or carchar, yn aros am Delyth, y ferch sydd wedi bod yn ysgrifennu ato drwy gydol ei gyfnod o dan glo. Y maen cydion dynn mewn tusw o flodau a hefyd yn cydion dynn yn y gobaith y bydd Delyth yn fodlon ei briodi, er mai dymar tro cyntaf iddynt gyfarfod wyneb yn wyneb. Maent yn rhannur llwyfan gyda chwpwl arall, sef y Meilyr ifanc a merch or enw Dyddgu.Wrth i bethau boethi rhwng y ddau y mae Dyddgun cael traed oer ac nid yw am fynd ymhellach. Yna, fe ddatgelir beth oedd y drosedd erchyll a gyflawnodd Meilyr a pham yi hanfonwyd i garchar. Yn l yn y presennol, y mae ei freuddwydion yn disgyn yn ddeilchion oi gwmpas wrth i Delyth wrthod y fodrwy a gyflwynir iddi. Y maen ceisio ei gwthio ar ei bys yn erbyn ei hewyllys mewn un ymdrech olaf i wireddur freuddwyd, ond methiant ydyw.

Er gwaethaf cryfderaur plot, nid oes digon o ddyfnder i gymeriadau Angharad Devoland. Maent yn fflat ac yn llwyd ac roeddwn ar dn eisiau gwybod mwy amdanynt. Beth yw cefndir Meilyr? Pam bod Delyth wedi llythyru gyda Meilyr mor ffyddlon ar hyd y blynyddoedd? Ydi hin unig? Yn drist? Gadewir nifer fawr o gwestiynau heb eu hateb. Petawn yn bwyta pryd o fwyd, dim ond y cwrs cyntaf fyddair ddrama hon, rhyw prawn cocktail neu felon dyfrllyd ac ni fuaswn yn teimlon llawn nac yn fodlon ar l ei fwyta.

Tro Rhian Green i ddisgleirio ywr ddrama nesaf sef Chwara Plant gan Nia Wyn Roberts. Mae gan nifer o actorion arferiad anffodus o oractio wrth chwarae y rhan meddwyn ar plentyn. Ond mae portread cynnil Rhian Green o Rebecca, merch wyth oed sydd mewn galar am ei thaid, yn wych. Plentyn unig yw Rebecca ac mae ei rhienin rhy brysyr yn dadlau i sylweddoli fod eu merch fach nhwn boddi mewn mr o alar am ei hannwyl daid. Er mwyn ddianc rhag y byd didostur hwn, y mae Rebeccan mynd ir traeth ac yn creu byd arall, ffantisol iddi hi eu hunan. Yma, mae hin ferch fach ddedwydd ac mae ganddi ffrindiau hoffus yn gwmni. Pan mae Rebeccan darganfo llysywen farw ar y traeth mae hin ei gweld fel cyfrwng i gysylltu i thaid yn y nefoedd ac yn mynd ati i drefnu angladd iddi. Ceir golygfa swreal sydd ar un llaw yn ddigrif iawn, ac ar y llaw arall yn drist iawn wrth iddi weld ei thaid (Arwel Gruffydd) yn dawnsio yn y nefoedd gydai ffrindiau ac yn cynnig hufen i iddynt. Wrth ir ffantisi dyfu y tu hwnt i bob rheolaeth y mae Rebecca druan yn llithro ym mhellach oddi wrth realiti. Ond a yw hi wedi mynd yn rhy bell y tro hwn? Yn rhy bell i ddod yn ei hl? Y mae Chwara Plant yn ddrama unigryw a chelfydd iawn ac y maer ddeialog gyfoethog a chynnil yn brawf o dalent ddiamheuaeth Nia Wyn Roberts.

Os mai cwrs cyntaf yn unig yw Y Dadebru, yna ny mae Dwy Wylan gan Dafydd Llywelyn yn bryd tri chwrs gyda choffi a mint i orffen. Mae yna bob dim yn hon. Llinellau cofiadwy, tristwch dirdynnol a chymeriadau cryfion. Dyma, heb os nac oni bai, uchafbwynt y gyfres. Gwelwn _r (Arwel Gruffydd) a Gwraig (Lisa Jn Brown) yn mwynhau picnic hamddenol ar draeth, gan edrych yn l ar y bywyd y maent wedi ei rannu gydai gilydd. Y maen swnion fywyd digon dedwydd. Ond, yn araf bach, y maer craciau anochel yn dechrau ymddangos. Datgelir nad oedd y g_r yn gallu cael plant ac yr oedd hefyd byw bywyd meudwy. Y maer ddaun llithro i fyd ffantasi am ennyd wrth ddychmygu sut y buasai bywyd wedi bod petai natur wedi caniatu iddynt fod yn rhieni. ’r G_r r ffantasi ymhellach gan ddweud ei fod yn deall pam y cafodd ei wraig berthynas gyda dyn arall. Y mae hithaun ei ysgwyd allan or ffantasi gan ddweud mai yn ei ddychymyg yn unig y digwyddodd hyn ac ni fu hi erioed yn anffyddlon iddo. Ceir tro annisgwyl ar ddiwedd y ddrama pan datgelir mai ffantisi ywr picnic cyfan ac mai ail-fywr gorffenol maer G_r. Wrth iddo estyn i mewn iw fag, nid brechdanau tomato neu fflasg o de syn ymddangos, ond llwch ei wraig. Dymar realiti eithaf ar un anoddaf iw derbyn. Wedi blynyddoedd o gyd-fyw fel g_r a gwraig prin y maer ddau yn adnabod ei gilydd mewn gwirionedd a bellach mae hin rhy hwyr i newid pethau. Drama wedi ei llunion gelfydd yw Dwy Wylan ac mae Dafydd Llewelyn wedi llwyddo i grisialu bywyd by G_r ar Wraig mewn deng munud byr, gan lithro or digrif ir dwys yn slic ac yn ddiymdrech.

Cyfrinach dramu byrion yw eu cadwn syml. Wedir cyfan, mae hin amhosib ysgrifennu nofel gyfan mewn un bennod ac y maer un peth yn wir am ddrama. Wrth geisio dweud gormod, ni lwyddir i ddweud dim mewn gwirionedd gan fod neges a phwrpas y ddraman mynd ar goll. Efallai mai dyma felly yw gwendid Ar Ben Dibyn gan Meleri Wyn James. Portread o ddau frawd a geir yma, sef Paul a Kevin. Nid ydynt wedi gweld ei gilydd ers angladd eu mam flwyddyn ynghynt ond, drwy hap a damwain, maent yn taro ei gilydd ar ochr dibyn unig. Sylweddolwn fod Paul wedi dod ir llecyn hwn er mwyn gwneud amdanoi hun. Mae Kevin yn awyddus i helpu ei frawd. Ond a oes yna ormod o dd_r wedi mynd dan yr hen bont na erbyn hyn? Unwaith yn rhagor maen rhaid ir ddau chwalur ffantasau diogel a grwyd ganddynt a chydnabod y cyfrinachau ar celwyddau sydd wedi ffurfio rhwng y ddau.

Y mae hin bosib nad ywr dull hwn o greu drama yn gweddu i ffordd Meleri Wyn James o ysgrifennu. Y mae hi wedi dweud ei hunan ei bod hin hoff o adael i syniad fudlosgi. Ond, fel rhan or prosiect hwn, maen bur debyg nad oedd amser yn caniatu iddi wneud hyn. Mewn ffordd, y maen drueni fod y gyfres wedi dod i ben gydar ddrama wannaf. Ond fe allaf deall beth oedd y rhesymeg dros orffen gydag Ar Ben Dibyn. Yn wahanol ir pum drama arall, y mae hin diweddu gyda thinc o obaith. Gobaith y bydd brodyr yn llwyddo i ollwng gafael ar y gorffenol a wynebur dyfodol.

Beth bynnag fy marn am y dramu unigol, rhaid cofio mai cywaith yw Diwrnod Dwynwen. Fe ddawr chwe drama ynghyd i greu bwffe theatrig. Ac er fod rhai seigiaun dipyn mwy blasus nai gilydd, fe lwyddir i greu gwledd amrywiol a chyfoethog syn gadael y gloddestwr yn llawn dop. Gyda blas Diwrnod Dwynwen yn dal i bara ar fy nhafod, edrychaf ymlaen yn eiddgar at weld beth fydd ar fwydlen Sgript Cymru y tro nesaf.

awdur:Llinos Nelson
cyfrol:483, Ebrill 2003

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk