Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Beckett a Bara Caws

Yn ystod yr Eisteddfod, aeth Gwenan Mared i weld Jac yn y Bocs Bara Caws ac Wrth Aros Beckett, dehongliad y Theatr Genedlaethol o ddylanwad Samuel Beckett ar ddramodwyr Cymraeg. Yma fe berfformiwyd hefyd dwy oi ddramu byrion mewn cyfieithiadau newydd o

Yn y dechreuad roedd gennym ni Llywarch Hen, Llywelyn Fawr a Llywelyn ein Llyw olaf. Gyda threigl amser, ymddangosodd Owain Glynd_r, Daniel Owen, Aneirin Bevan, Saunders Lewis ac, wrth gwrs, Gwynfor, a ymladdodd mor danbaid dros ein cenedl ac i gael sianel deledu Gymraeg. Ond, or diwedd, yn nyddiau crasboeth haf 2006, mi ymddangosodd arwr newydd ir mileniwm a hynny trwy gyfrwng y Cyfrwng. Wele y ganed Glyn ym Mlaenau Ffestiniog, y bachgen a fyddain taenur efengyl drwy Brydain benbaladr. Mae on Gymro ir carn ac mae on gallu berwi wy i gyfeiliant G_yr Harlech; mae on ddoeth (neun Wise, o leiaf), ac mae on hoff o fronnau mawr, rhechan, meddwi a, rhag ofn i ni anghofio, girls with big ones. Mewn geiriau eraill, dyma ymgorfforiad perffaith or gynulleidfa y mae Bara Caws yn ei thargedun flynyddol efou sioe glybiau. Ac yn union fel Glyn, maer sioe bob tro yn si_r och cael chi yn eich dyblaun morio chwerthin.

Mewn gwirionedd, petae nin cymysgu essence of Glyn efoi gyfaill Pete a gipiodd y goron Big Brother yna o ddwylo ein heilun perffaith (er gwaethar holl decstio ffrantig) mi fasa nin reit si_r o gael sioe glybiau newydd sbon ar ein dwylo. Ydi, fel ym mhob blwyddyn flaenorol, mae sioe glybiau Bara Caws yn dioddef o Tourettes. Os codwch chi i fynd ir toiled yn ystod y perfformiad mi fyddwch chi wedi bod yn glychur gyrlan. Mi fydd eich clustiau chin tincian o glywed ffyc a twat ach llygaid chin llifo dagrau wrth weld Maldwyn John yn chwarae efo coc plastig heb sn am orfod gweld pen l Eilir Jones fwy o weithiau na syn iach (a sawl tro yn union fyddain iach, dwin eich clywed chin gofyn?).

Mewn gwirionedd, does yna ddim llawer o waith adolygu ar y sioe glybiau. Mae pawb, bellach, yn gwybod sut maer cwbwl yn gweithio dymar cylchgrawn Dim Lol yn gig a gwaed o flaen ein llygaid, ac os ydach chin rhywun o gwbwl yng Nghymru mi ddylsech chi glywed eich enw yn ystod y sioe. A dweud y gwir, os na fydd eich enw chi yno mae hin amser gweithio ar eich proffeil. Flwyddyn ar l blwyddyn mae Cwmni Bara Caws yn llwyddo i werthu bron pob tocyn ir sioe, a flwyddyn ar l blwyddyn mi fydd adolygwyr yn cwyno am y diffyg sylwedd ar rhegfeydd diddiwedd. Doedd elenin ddim gwahanol, gydar cast ar awduron yn mentro mynd ar l yr anghenfil mawr yna syn eu bwydo nhw oll, S4C. Mi wneir hynny trwy gyfres o sgetsys deifiol yn gwatwar pob rhaglen o Planed Plant Bach i Dudley ar Clwb Garddio. Fyddair Jac sydd yn cuddio yn y bocs arbennig yma ddim yn dychryn fawr o neb chwaith twpsyn dibrofiad a apwyntir fel pennaeth S4C. A does dim angen adolygydd Barn i egluro arwyddocd hynny, debyg iawn!

Dydir sioe glybiau ddim yn gynnil nan soffistigedig, ond dydi hynny ddim yn golygu nad ydi hin llwyddo ar ei thelerau ei hun. Os da chin chwilio am faeth ir meddwl, chewch chi mohono fo yma, ond yng nghanol y rhegfeydd ar innuendos arferol mi geir ambell i wirionedd crafog y Seisnigrwydd sydd yn dylanwadu ar y sianel, y comisiynu sl ar gwastraffu arian. A siawns bod Gwynfor Evans yn chwyrlio yn ei fedd wrth glywed y sylwadau am y ffigurau gwylio (wedi eu paratoi gan gwmni Saesneg ym Milton Keynes wrth gwrs) maen nhw mor isel mi fyddai hin haws talu i bawb syn gwylior sianel fynd ir sinema. Dydw i byth yn gwylio S4C, meddai Jac wrth gael ei apwyntio ir swydd euraidd. Oh join the club, darling, daeth yr ateb; dydi hynnyn ddim handicap o gwbwl wrth ddringo i fyny ysgol llwyddiant Parc T_ Glas, maen ymddangos.

Mae pawb o dan y lach yn y sioe hon, yn cynnwys ambell i gyfeiriad at rai or awduron Bryn Fn, Tony Llywelyn a Dyfan Roberts. Does yna ddim trugaredd, wrth reswm, ac ymhlith y rhai fun gyff gwawd roedd Arfon Wyn, Gwyneth Glyn, Eleri Sin, Sara Elgan, Dai Jones Llanilar, a dwy golofn crap Golwg gan Lisa Reich a Hywel Gwynfryn. A dydw i ddim ond yn dal fy ngwynt mewn cyffro llwyr wrth ddisgwyl am yr Hello Cymraeg Su mai cont? ac yn dal i chwerthin wrth feddwl am harbwr diogel newydd Elin Fflur (neu Lisa Jn Brown yn yr achos yma) wrth iddi ganu am y rhywbeth syn fy handbag i, sef wig seimllyd yr hen Arfon Wyn!

Fel pob sioe glybiau a aeth oi blaen hi, doedd hon ddim yn sioe i bobol gul, ond mae yna fath arbennig o bleser mewn gwylio perfformiad byw a chael rhannu ymateb efo cynulleidfa, ac anaml maer sioe yn methu ar y lefel elfennol hon. Oeddwn, weithiau roeddwn in colli ambell i air o fy sedd yn y cefn (sedd ddiogel, bell oddi wrth y llwyfan dwi wedi bod mewn sioe glybiau or blaen wedir cwbwl), ac ar adegau roedd y cwbwl iw weld ychydig yn ddigyfeiriad a diderfyn, ond roedd hin noson allan hwyliog ac yn werth chweil gweld Maldwyn John ar ei orau yn gweithio cynulleidfa ir dim ac yn amlwg yn cael mr o hwyl wrth wneud hynny. Biti mawr bod yr hen gomisiynwr yna wedi cael gwared o John Albert yn y lle cyntaf ydir cwbwl ddyweda i!

Wrth gwrs, mae yna gosb sydd hyd yn oed yn waeth na colli comisiwn i ddyn, yn l awduron y sioe glybiau. Cael ei gloi mewn cwpwrdd efo Margaret Williams ar l cael ei orfodi i lyncu viagra yw hynny! Dyna ddiffiniad erchyll newydd o glawstroffobia. Ond os aiff popeth yn ormod i rywun, maer awduron hefyd yn cynnig y gallech chi fanteisio ar wasanaeth y dyn euthanasia, mae ganddo fo sawl cynnig arbennig, y gorau ohonynt yw eich dreifio chi mewn limousine at bont uchel er mwyn i chi gael gadael y byd hwn mewn steil.

A gyda hynny, y clawstroffobia dychrynllyd ar ymdrin swreal marwolaeth, mi ydw i (er mawr ryfeddod i mi fy hun) yn llwyddo i weld cyswllt rhwng sioe glybiau Bara Caws a dramu dirdynnol Samuel Beckett. Os oes yna begynau i theatr yr high brow ar low brow mi gawson ni flas ar y ddau yn Eisteddfod Abertawe. Yn Theatr y Maes, cyflwynwyd Wrth Aros Beckett gan Theatr Genedlaethol Cymru sef cynhyrchiad diddorol ac uchelgeisiol, lle aeth y cwmni ati i ddangos sut y dylanwadodd y pr trasi-gomig Vladimir ac Estragon o Wrth Aros Godot ar dri o ddramodwyr mawr Cymru Gwenlyn Parry, Wil Sam ac Aled Jones Williams. Wediu dewis yn ofalus, ac yn cael eu perfformio gan yr un actorion Carwyn Jones a Jonathan Nefydd dangosodd y pytiau o ddramu nid yn unig ddylanwad Beckett ond hefyd fel y mae ei ddylanwad yn ymestyn ac yn newid dros y degawdau. Roedd y pytiau yn llifon esmwyth iawn or naill ir llall gan ddechrau efo Y Ffin, Gwenlyn Parry cyn dangos y pwt o Wrth Aros Godot. Yna cafwyd Bobi a Sami gan Wil Sam, ac ymweliad gan Alji a Eddy o Wal, Aled JonesWilliams i gloi. Prawf o lwyddiant yr actorion i ymgorffori pob pr unigol oedd i mi feddwl am chwinciad fach mod i am weld wyth actor gwrywaidd gwahanol yn dod i dderbyn cymeradwyaeth ar ddiwedd y perfformiad, a hynny er nad oeddwn i wedi bod ar y pop noson cynt!

Mi glywais Wrth Aros Beckett yn cael ei disgrifio fel drama lle mae dynoliaeth wedi ei moeli iw helfennau mwyaf hanfodol expectation, companionship, abuse, hope. Dyma hefyd sydd yn y dramu Cymraeg y gwelwyd pytiau ohonynt er bod ymdriniaeth pob awdur or cyflwr yn wahanol, gyda Wil Sam yn cynnig mwy o hiwmor ac Aled Jones Williams yn cymysgu hiwmor efo rhywbeth llawer iawn mwy sinistr. Yr un modd, roedd hin weddol hawdd adnabod y themu oedd yn rhedeg trwyr gwahanol ddramu y cymeriadau syn byw ar ymylon cymdeithas, y ddibyniaeth ar hoffter sydd rhygnddynt ynghyd r atgasedd hefyd, crefydd a marwolaeth, anobaith, ar emosiwn mwyaf gwallgof or cwbwl gobaith y daw eto dro ar fyd. Ac er nad ydynt yn mynd r peth cyn belled Beckett roedd yma hefyd yr amheuaeth nad yw iaith yn gallu cyfleu dim mewn gwirionedd. Ceir hynny yn arbennig gan Aled Jones Williams mewn sawl un oi ddramu, ond eto dyma awdur sydd yn meddwi ar eiriau, yn gallu eu troi tu chwithig allan nes y maent yn ffiaidd fel y byd maen nhwn eu cynrychioli ond yn brydferth hefyd hyll o dlws fel y clwysom gan Eddy. Yn sicr, roedd y cyflwyniad yma yn ffordd llawer iawn mwy effeithiol o ddangos dylanwad Beckett nag y byddai erthygl neu ddarlith sych, ac un dyfyniad o Wal yn crynhoi yr elfen Fecketaidd yn ddoniol iawn Sut wyt tin gwbod bod chdin fyw? Guessio dwi!

Cyflwynwyd hefyd ddwy o ddramu byr byr Beckett wedi eu trosi yn arbennig ar gyfer yr Eisteddfod gan Gwyn Thomas sydd yn hen law ar gyfieithu ei waith erbyn hyn, gydar cyfieithiadau newydd, fel y rhai blaenorol, yn llifon effeithiol a naturiol yn y Gymraeg. Rhwng bob dim, felly, mi oedd yma dipyn o waith cnoi cil yn enwedig gan fod Beckett, y g_r a ystyriai ei waith fel staen ar dawelwch, yn mynnu ymrwymiad cryf gan actorion, cynhyrchwyr a chynulleidfa. Roedd hin dipyn o gatastroffi felly i berfformiad hollol wefreiddiol gan Valmai Jones fel Mai yn S_n Traed gael ei darfun llwyr gan s_n canu uchel a hwyliog rhyw gr_p pop oedd yn chwarae ar y maes. Roedd hin brawf o broffesiynoldeb y perfformwyr iddynt allu cadw safon yn wyneb yr holl darfu arnynt (gan gynnwys y stiward a waeddodd ar dop ei lais Mae na bobol yn ciwio tu allan mewn ffordd digon Becketaidd o swreal yng nghanol y ddrama!). Mewn gwirionedd, fe darfwyd ar graidd y ddrama sydd yn canolbwyntio ar dawelwch ar ailadrodd dirdynnol ar s_n traed. Mae camau diddiwedd Mai yn ymgorfforiad gweledol o diffyg pwrpas bywyd, yr artaith o fod yn gaeth mewn corff sydd yn mynd yn fusgrell ac yn colli cyneddfau, ar unigrwydd enbyd sydd yn wynebu pawb o bryd iw gilydd. Yn S_n Traed mae Beckett yn tynnu sylw at y broses greadigol o ysgrifennu, y metatheatr sydd yn thema gyson yn ei waith, a thrwy gydol ei yrfa fel dramodydd ac awdur roedd ei fynegiant yn lleihau a lleihau, ar tawelwch yn dod yn bwysicach nar dweud. Mae gwaith Beckett yn anodd ar y gorau, ond o dan yr amgylchiadau swnllyd yn Theatr y Maes collodd sawl un ddiddordeb yn llawer cynt nac y byddent wedi gwneud fel arall.

Yn yr ail ddrama fer, Dod a Mynd, dangoswyd yn fwy eglur eto fel yr oedd Beckett yn defnyddio darlun ar y llwyfan i gyfleu ei syniadaeth. Yn l y sn, roedd ei nodiadau llwyfan ar gyfer Dod a Mynd yn llawer iawn hwy nar ddeialog, a phob peth, or ffordd yr oeddynt i eistedd ir ffordd arwyddocaol yr oeddynt i afael yn nwyloi gilydd, wedii egluron ofalus. Dwi ddim yn meddwl y byddair cynhyrchiad hwn wedi siomi Beckett. Trwy gyfrwng cynhyrchu da a goleuo celfydd, roedd y tableau o Flo, Vi a Ru yn eu cotiau au hetiau lliwgar yn ymddangos fel llun 3D a ddi i fywyd bob hyn a hyn. Perfformiwyd y ddrama ir dim gan Valmai Jones, Christine Pritchard a Lisabeth Miles a dydw i ddim yn synnu ir Theatr Genedlaethol fynd ar l y big guns ar gyfer y cyfieithiadau newydd. Mae Dod a Mynd yn ddramodig y mae sawl un yn ei hystyried yn berffaith. Mae iddi symetri pur, ac maer arddull gylchol yn adlewyrchu themar gwaith, y modrwyau maer merched yn eu teimlo ond nad ydan ni yn y gynulleidfa yn ei gweld. Er bod arwyddocd y ddrama hon yr un mor niwlog ac astrus S_n Traed, roedd yna elfen o hiwmor ac eironi tawel ynddi oedd yn plethun dda efor elfennau gweledol cryf. Roedd yr hiwmor yma, fel yn Bobi a Sam, yn ysgafnhau rhywfaint ar yr awyrgylch ddwys, ac roedd gofyn am hynny mewn theatr boeth llawn at ei sennau.

Unwaith eto, felly, profwyd gyda rhai o ddramu yr Eisteddfod ei bod hin bosib denu cynulleidfa, a hynny trwy gyfrwng y dwys ar digrif. Gan Bara Caws cawsom fwrlwm o eiriau, a gan Beckett yr eithaf arall. Chwerthin, distawrwydd, rhegi a barddoni mae yna le i bopeth yn sbectrwm ein bywydau. Ac ir siwds yn eich plith chi mae hynny hyd yn oed yn cynnwys addoli wrth allor Glyn ar Brawd Mawr o dro i dro. Wedir cwbwl, lle fasa yr un ohonon ni heb adloniant y bocs bach sgwr na yn y gornel?

awdur:Gwenan Mared
cyfrol:525, Hydref 2006

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk