Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

GWREIDDYN Y DRWG

Mae ymdriniaeth Aled Jones-Williams o gam-drin plant yn codi cwestiynau pwysig yn MEG ELIS

Roeddwn i wedi anghofio drama mor ddoniol ydi Wal, er fy mod in cofio llawer or chwarae-tenis geiriol rhwng Alji ac Eddie, yr unig gymeriadau. Mi ddaeth hynnyn l atai yn syth y tro hwn yn Theatr Gwynedd, a Maldwyn John oedd bennaf gyfrifol am hynny. Mae on medru cyfleu doniolwch gydag edrychiad, yn meddu ar synnwyr amseru a gwir gomedwr, ac - yn wahanol i lawer drama heddiw - maer geiriau yn ei helpu.

Maer rhegfeydd yn helpu, hefyd. Nid fel ieithwedd gyffredin heddiw, nac ychwaith fel un gair syfrdan o annisgwyl in siocio neu ein deffro. Mae defnydd Aled Jones-Williams o iaith yn fwy cymhleth na hynny, ac yn Wal, maer rhegfeydd yn diffinior cyd-destun ar cymeriadau: maer byd yn frwnt ac yn arw, felly hefyd y bobl. Ynan sydyn o ddiflastod a gerwinder y geiriau aflan, daw fflach o ddealltwriaeth, neu o dynerwch, a ninnaun sylweddoli arwyddocd y geiriau, ac ystyr ysbeidiau o dawelwch.

Os ydir dramodydd yn glyfar gydai regfeydd, maer un peth yn wir hefyd, ar ei ganfed, am ei ddefnydd o eiriau eraill. Gan mod in cofio amser pan na fuasai dweud fod dramodydd yn gelfydd efo geiriau mor abs_rd o amlwg fel na fyddai angen dweud y ffasiwn beth, gwell manylu mwy am y geiriau. Heb i mi wneud hynny, hawdd fuasai ir diddeall neur rhai syn gosod safonau chwaeth boblogaidd - oes na wahaniaeth? - fy nghyhuddo o fynnu y dylai dramodwyr ddefnyddio geiriau mawr neu iaith anodd. Purydd? Plismon iaith? Gwarchod pawb. Mae digon o eiriau dethol yn y naill ddrama neur llall fuasain ateb cyhuddiadau felly, ond ir rhai a swcrwyd i gredu mai deialogi merfaidd a dieneiniad Pobl y Cwm yw iaith drama, carwn dynnu eu sylw at ymateb Alji wrth Eddie pan for ddau wedi gosod lluniau ar y wal.

Gweld dwi. Sbio wyt ti

Mae yma ddramodydd syn gweld geiriau, ac yn medru cyfeirion l ar Dduw sydd yn bresennol ym mhob man gan ddweud yr eiliad nesaf Haws bod ym mhob man nac mewn lle. Ac yn y diwedd, Alji, ai gefn yn erbyn y wal ym mhob ystyr, syn gorfod wynebu distawrwydd, ond mudandod.

Oes ofn i ni gael ein suo i gredu am eiliad, felly, fod tn Tiwlips yn ysgafnach? Cymerwch yr olwg gyntaf ar y set. Nid hen wal fudur mewn t_ wedi mynd i ben iddo, ond soffa, dillad ar y lein, llenni les, a blodau yn yr ardd. Rhes neis o diwlips, ar adeilad diniwed hwnnw sydd mewn miloedd o erddi ac yn ddihangfa i lawer - cwt.

Ond buan iawn y gwelwn y pydredd yng nghalon y blodyn, ac y datgelir byd fyddai bron yn gwneud i chwi grefu am ddianc i fyd y Wal. A tydir byw yma ddim yn ddigri, chwaith.

Pan mae Patric yn sn yn syth bin, bron, am fathau o ladd ac yn tyrchu iw fag am ei arfau, rydach chin gwybod yn syth fod pethau rhyfedd iawn yn tyfu yn yr ardd hon. Does yna ddim datgelu, torri i mewn yn raddol ir stori hon o gam-drin: cawn wybod yn syth beth yw rhan Yncl Jo yn y stori, hefyd, ar hyn mae Patric yn gorfod ei ddioddef. Taith hir trwy hunllef sydd yma, ar unig bethau iw datgelu yw graddfeydd yr erchyllter, anobaith Patric ar camau maen cymryd i bellhau oddi wrth y cam-drin. Os ydi on ffigwr fymryn yn amheus, brawychus, hyd-yn-oed, ar y dechrau, cawn weld yn ddigon clir y camau ai gwnaeth fel y mae - y camau llithrig, i lawr y llwybr sglefriog at y cwt yn yr ardd sydd ar ogwydd. Dyma chin gweld r_an pam fod y darn hwn or set yn gam - a phob clod i Merfyn Pierce Jones, fel Patric, am wneud defnydd ardderchog o bosibiliadaur set.

Mae yna ran arall or set sydd heb fod yn llythrennol ar ogwydd. Maer soffa ar llenni les a Mam ar y lefal - ta ydyn nhw?

Rhaid i mi ddweud dymar elfen yn Tiwlips sydd yn fy annifyrru. Na, tydan ni ddim yn cael ein hannifyrru bellach gan sn am gam-drin plant, ganfod y peth yn hyll o gyfarwydd. Rydan ni yn oes l-Waterhouse, ar hyn mae pobl yn wneud bellach yw chwilio am yr achosion, mynd yn l ir gwreiddiau. Rown in stopio yn fan hyn, ac yn ystyried. Hanes un bachgen bach, hanes un achos o gam-drin - iawn. Ond mae dramodydd o raid yn cyffredinoli. Ac a ydir dramodydd hwn yn taflur bai yn rhy solet ar un achos, un person? Yncl Jo syn cyflawnir drygioni, reit i wala - ond mae Mam yno yn gyson ai dwylo dros ei chlustiau, yn ail-adrodd dwim isio gwybod, dwim isio gwybod, dwim isio gwybod, ac yn pendilio rhwng ei chariad afiach o agos at ei hogyn bach, ai hatyniad at y rhesi dynion syn aros gyda hi - Wedi collir bys. A faint o ddifrod mae hi wedi ei beri i Patric?

Un achos, efallai, a dramodydd yn cyffredinoli. Ac ydi, maer fam ei hun yn destun camdrin. Ond onid oes yma berygl fod y bai yn cael ei daflun rhy rwydd ac yn cael ei daflu, syndod y byd, ar ferch? Hwyrach fy mod innaun annheg, ac ni fuaswn yn mynnu bod y dramodydd yn cyffredinoli ond maen hawdd iawn i eraill wneud hynny, ac iddyn nhw wedyn deimlo Wel, wrth gwrs, tydi pethau fel yna ddim yn digwydd yn fy nghymuned/teulu/pentref/sefydliad i a bair merched ydi o, beth bynnag.

Yn y diwedd, rydan ni efallai yn cael ein swcro i gredu fod Patric druan adra ar home visit yn medru mewn rhyw ffordd wynebu ei ddiafol, ac yn dod wyneb yn wyneb ag Yncl Jon yn y cwt. Er mor doredig ydi o, ac er na fuasem yn ewyllysior math hwn o ddial, dyna, wrth gwrs syn mynd i ddigwydd. Maer diweddglo ymysg y mwyaf syfrdanol welais i mewn theatr, ac yn cadarnhau, os oedd angen hynny, statws Aled Jones-Williams fel ein prif annifyrrydd yn y theatr heddiw. Dyma wirioneddol dyrchu at wreithiau tiwlips ac at sylfeinir wal.

awdur:Aled Jones Williams
cyfrol:458, Mawrth 2001

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk