Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Y Wenallt a段 Swyn

Gwelodd GWENAN MARED gynhyrchiad Cwmni Theatr Gwynedd o Dan y Wenallt, cyfieithiad T. James Jones o Under Milk Wood Dylan Thomas, yn y gwanwyn, a段 gael yn brofiad gwefreiddiol.

Fel rhan o池 fenter newydd sy地 creu Theatr Genedlaethol yn yr Iaith Gymraeg, mae Cyngor y Celfyddydau wedi rhoi grant arbennig i池 haul dywynnu trwy gydol taith Dan y Wenallt! Neu gallech gredu hynny, o leiaf, gan fod yna deimlad cyfriniol bron yn ystod y perfformiad o fod wedi cael eich llyncu地 llwyr i ddiwrnod gwanwynol pentrefwyr Llaregyb, a phan aiff rhywun ati i geisio adolygu池 ddrama a gweld ei bod hi unwaith eto yn ddiwrnod o haul braf ym mis Mawrth, choeliech chi byth, mae yna ryw amheuaeth yng nghefn y meddwl nad breuddwyd oedd y cyfan; llais melodaidd Rhys Parry yn ein swyno mewn Cymraeg sydd bron fel cerddoriaeth yn taro池 glust cyn y synnwyr, y set lesmeiriol o池 mr yn ymestyn i池 gorwel pell, cerddoriaeth swynol, hiraethus rhyw eneidiau ar ymylon bywyd, a池 gwres llethol yn y theatr yn pwyso ar amrannau rhywun. Dyna oedd y profiad o fod Dan y Wenallt ac roedd hi地 anodd, ar adegau, gorfodi池 rheswm i aros ar ei draed a gwrando, a gwrando, a dal i wrando, mewn byd sydd bron wedi anghofio sut i wneud hynny. Ac i ninnau, y genhedlaeth a fagwyd ar deledu, wedi hen arfer dehongli efo地 llygaid, a chael storau wedi eu bwydo i ni yn rhwydd, doedd gwylio Dan y Wenallt ddim bob amser yn hawdd, ond eto roedd yn werth pob ymdrech. Yn wir, po fwyaf yr oedd rhywun yn cynefino efo池 arddell swreal, y dafodiaith fywiog a池 naratif gyhyrog, mwyaf yr oedd un yn dechrau gwerthfawrogi yr hyn oedd yno mewn gwirionedd. 羨thrylith, meddai池 ddynes siaradus wrth f弛chr am y cyfieithiad, 疎 Dylan Thomas, yn naturiol, meddai wedyn, 惣n athrylith hefyd. Dau athrylith felly yn cyfarfod ar y llwyfan, cast mawr profiadol efo cefnogaeth ariannol (o池 diwedd) a rhywbeth go arbennig yn ymagor o flaen ein llygaid.

Rydw i地 swnio rhyw ychydig yn ddiniwed, mae地 siwr gen i, i池 nifer fawr o池 gynulleidfa oedd yn disgwyl dim llai. Roeddynt yn dod at y cynhyrchiad gyda thoreth o brofiadau blaenorol o池 ddrama yn Saesneg, yn Gymraeg, ar y radio, mewn ffilm, cart_n, testun yn yr ysgol, neu un o池 nifer o gynyrchiadau eraill sydd wedi bod o glasur Dylan Thomas. Er bod gen i ryw frith gof o fod wedi gweld cynhyrchiad Saesneg o池 ddrama, dros ddeng mlynedd yn l bellach, rhaid cyfaddef imi ddod i池 Sherman yn ymwybodol iawn o fy niffyg gwybodaeth am ddrama sydd, wedi池 cwbwl, yn enwog fyd-eang. Doedd yna fawr o angen poeni, fel mae地 digwydd, gan bod y rhaglen a池 wefan sydd yn cefnogi池 cynhyrchiad hwn yn llawn gwybodaeth ddiddorol a deallus am y ddrama, yn cyfoethogi池 profiad heb ein llethu, yn codi blys heb ddweud gormod. A dyna, wrth gwrs, rinwedd pob adolygiad da yn ogystal, - sut i ddweud digon heb ddweud gormod!

Fydd hi ddim yn bechod mawr gobeithio, hanner can mlynedd wedi池 perfformiad cyntaf yn Efrog Newydd, datgelu mai drama yn ymh駘 ag un diwrnod, annodweddiadol mewn sawl ffordd, ym mywyd pentref Cymreig dychmygol a geir yn Dan y Wenallt. Drama radio yn wreiddiol, gydag amrywiaeth o gymeriadau yn rhannu eu profiadau, digon disylw yn aml, ond o置 rhoi ynghyd yn llwyddo i lunio tapestri sy地 ddarlun deifiol, doniol a theimladwy o gymdeithas fechan yng nghefn gwlad. Mae池 hen deipiau anterliwtaidd yn llechu yma y duwiol, y rhywiol, y meddw; cariad, casineb, tlodi, - maent oll yn gwau trwy段 gilydd yng nghymeriadau Capten Cat, Poli Gardis, Eli Jenkins, Dai Di-ddim a池 gweddill. Yn ei sylwadau yn y rhaglen ar 羨dfer Cymreictod Llaregyb mae T. James Jones yn rhoi池 ddrama hon yn nhraddodiad Cyfarwydd y Mabinogi, nid yn unig yn ei defnydd o ffurf naratif, deialog a mydr ond yn ei chymeriadau 鼠arger than life fel y dywed.

Roedd y sylwadau hyn yn arbennig o ddiddorol wrth ystyried y modd y dewisodd y cyfarwyddwr, Ian Rowlands, gyflwyno池 ddrama. Yn hytrach na cheisio clymu池 digwydd i amser a lle y cyfnod yn dilyn yr Ail Ryfel Byd oedd testun naturiol Dylan Thomas penderfynodd fynd ar l hanfod y ddrama fel drama radio. Mae池 cynhyrchiad yn dechrau ar lwyfan gwag, heblaw am gasgliad o actorion mewn gwisg gyfoes yn cario sgriptiau amrywiol. Fe地 hysbysir y bydd y 喪ecordiad yn parhau am ddwy awr, goleuir yr arwydd 羨r Awyr, cyfyd Rhys Parry at un meicroffon ac mae池 naratif yn dechrau. Siom oedd f馳mateb cyntaf deuthum i wylio drama, nid casgliad o bobl yn sefyll a darllen, ond wrth gwrs roedd llawer mwy iddi na hynny a sawl ff_l fel fi yn cael ei blesio ar yr ochr orau. O池 dechrau, felly, ychwanegwyd persbectif newydd i池 chwarae trwy gyflwyno drama, a池 canlyniad oedd priodas berffaith rhwng y real a池 swreal. Fel y codai actor at y meicroffon roedd yn cael ei drawsnewid mewn ystum o段 gorun i蜘 sawdl a deuai Mr Mog Edwards neu Mrs Ogmore Pritchard yn fyw o flaen ein llygaid. Fel y symudai 塑 Llais yn ymddangosiadol hamddenol o amgylch y llwyfan roedd presenoldeb cawraidd, bron, Rhys Parry yn ymgorffori ysbryd y naratif sydd yn gweld a rheoli pob peth. Pan gyfyd y wawr ar drigolion Llaregyb mae池 llwyfan yn ymestyn i ddangos golygfa lan mr drawiadol a phrydferth iawn gyda池 gorwel fel pe bai地 mynnu diflannu hyd dragwyddoldeb. Crir y patrymau cynnil ar y llwyfan trwy ystun corff, trwy greu adleisiau a thrwy gyfrwng goleuo celfydd. Llithra池 naws o池 doniol i池 prudd yn ymddangosiadol ddiymdrech ac oherwydd y pwyslais ychwanegol ar s_n y ddrama tynnir ein sylw at gyfoeth o seiniau gwahanol nes ein bod ninnau fel Capten Cat yn gallu gwrando ar bob smic. Ni ellid bod wedi llwyddo, fodd bynnag, oni bai am actorion gwirioneddol broffesiynol gyda hiwmor Meilyr Sin yn gwneud cymeriadau llai amlwg y ddrama yr un mor gofiadwy 竰r enwocaf.

Er gwaethaf yr enwogrwydd hwnnw, roedd rhywbeth unigryw iawn yn oesoldeb rhyfeddol y cymeriadau hyn hanner can mlynedd a mwy ers eu genedigaeth. Yn wir, gyda rhyddid y wisg fodern, hawdd iawn oedd adnabod twtrwydd gwallgof Mrs Ogmore Pritchard, Poli nad oes ganddi ddim 双nd dillad ar y lein a babis, yn ein cymdeithas fodern. Ac er mor naturiol oedd ystum y cynhyrchiad nid damwain oedd y ffaith fod y Parchedig Eli Jenkins yn gwisgo siwt, a Dai Di-ddim mewn hen dracsiwt ddi-sylw. Y dillad sydd, wedi池 cyfan, yn gwneud y dyn, ys dywed y Sais, ac mae池 bylchau cymdeithasol rhwng trigolion Llaregyb yn dal i fod yn ddrych o池 Gymru gyfoes.

Mae un nodwedd bwysig arall sy地 haeddu sylw wrth drafod Dan y Wenallt sef y wefr ryfeddol o glywed y Gymraeg, a池 fath Gymraeg, yn cael ei llefaru地 fyw ar y llwyfan i theatr lawn pobl o bob oed. Wrth ysgrifennu am yr ysgogiad i gyfieithu池 ddrama, eglura T. James Jones sut y daeth y cymeriadau yn hen ffrindiau iddo pan fu地 chwarae rhan Y Llais 壮lawer dydd. Fe置 teimlodd rhywsut yn mynnu, bron, cael siarad yn yr hyn a deimlai oedd yn famiaith iddynt. Y canlyniad oedd campwaith o gyfieithiad yr awgrymodd Caradog Pritchard ei fod yn 層ell na池 gwreiddiol a hawdd deall sut y段 cyfareddwyd gan y fath gyfoeth ieithyddol. Tafodiaith Shir G穩, hiwmor bras, cwpledi doniol, barddoniaeth a rhyddiaith hudolus, hypnotig bron ar adegau llwyddodd T. James Jones i蜘 trosi yn Gymraeg gorfoleddus. Ac nid gormodiaith smala yw hyn ond edmygedd gwirioneddol. Hawdd iawn fyddai mynd ar l Mrs Dai Bara Brown a Mrs Dai Bara Gwyn a置 holi sut y maent yn wahanol i蜘 cymaresau gwreiddiol ond mae amser yn cerdded yma fel yn Llaregyb. Pe caeid y llygaid, bron na ellid ei glywed ... tic-toc, tic-toc, tic-toc... rhaid i mi ddiffodd y radio...

awdur:Gwenan Mared
cyfrol:486/487, Gorffenaf/Awst 2003

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk