Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Steddfod yn y Dosbarth

Aeth LUNED EMYR i weld Dosbarth, drama gomisiwn yr Eisteddfod. Y cymeriadu ar dychan ar uchelgais cymdeithasol aeth i bryd hi.

Nid fi oedd yr unig un a roddodd anadl fawr o ryddhad pan lansiwyd Cwmni Sgript Cymru ym mis Mai 2000. Nid yn unig y byddair cwmni yma yn hybu a meithrin talentau ysgrifennu ar gyfer y llwyfan, ond byddai hefyd yn gwmni ai gwni hin bosibl i lwyfannur dramu hynny yn dilyn traddodiad cwmni blaenorol arweinwyr Sgript Cymru, Dalier Sylw. Sgript Cymru oedd yn gyfrifol am y ddrama gomisiwn yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni, ar ddrama honno oedd Dosbarth gan Geraint Lewis. Dyma awdur sydd eisioes wedi cydweithio gyda Sgript Cymru yn 2001 gydai ddrama boblogaidd Ysbryd Beca. Ac nid dymar tro cyntaf iddo ysgrifennu drama gomisiwn yr Eisteddfod ychwaith. Ef fun gyfrifol am drama gomisiwn Eisteddfod Bro Dinefwr gydai ddrama Y Groesffordd yn1996.

Ar y noswaith yr euthum i weld Dosbarth, cefais fy siomi ar yr ochr orau wrth sylwi fod yr awditoriwm bron bod yn llawn. Cefais fy synnu fod y ddraman cael ei pherfformio yng Nghrymych, a oedd oddeutu o siwrnai or eisteddfod ei hun. Roedd Cyfarwyddwr Gweinyddol Sgript Cymru, Mai Jones, yn hapus gydar ymateb ir ddrama gan fod nifer helaeth wedi mynd iw gwylio ar hyd yr wythnos: Roedd pobl wedi mynd i drafferth i deithio, meddai, ac roedd y bobl leol wedi gwneud ymdrech iw gweld hefyd.

Braf fu gweld y ddrama wedi ei hargraffu ar ffurf sgript raglen yn barod ar ddechraur noson. Yn wir, y mae Sgript Cymru wedi gwneud polisi o gyhoeddir dramu a lwyfennir ganddynt. Cafwyd cyfle i brynu copau o Art and Guff Catherine Treganna yng Nghanolfan Chapter y llynedd cyn gwylior ddrama ar lwyfan, yn ogystal Francos Bastard gan Dic Edwards eleni. Fel rheol, bydd Sgript Cymru yn codi pris gostyngol am y dramu cyhoeddedig cyn ir gynulleidfan wylior ddrama, ac rwyn tybio bod hyn yn fodd llwyddianus o ddenu prynwyr. Yn achos Dosbarth, gwerthwyd y copau am 3.00 cyn y cynhyrchiad, ac yna 5.95 ar ddiwedd y noson. Maer broses yn un ddrud ir cwmni, ond maen nhwn benderfynol o ddal ati r arferiad gan eu bod yn gredinol fod cyhoeddi dramu yn hanfodol i lwyddiant y theatr yng Nghymru.

Tybed a ddylai cwmnau eraill efelychu Sgript Cymru a chyhoeddir dramu a lwyfennir ganddynt? Onid dyma un ffordd ymarferol ac nid afrealistig o godi statws y theatr, yn enwedig o ystyried cyn lleied on dramu a gaiff eu cyhoeddi ar raddfa gyson? Yn anorfod, maer diffyg cyhoeddi yma yn ei gwneud hin anos i ddisgyblion a myfyrwyr gael gafael ar y dramu a astudir ganddynt. A heb gyhoeddiadau o ddramu Cymraeg, nid yw hin bosibl i ni chwaith gyfieithu ein dramu ai gosod ar lwyfan ehangach mewn gwledydd eraill.

Sefydlwyd sefyllfa Dosbarth yn syth bin wrth i ni weld y cwpl cyfryngol, Hywel Owen a Menna ei wraig, yn bustachu byw gan fod eu cwmni teledu yn y fantol. Ceisiar ddau wellau sefyllfa drwy gynnal gweithdy sgriptio comedi, a dim ond dwy syn mentro mynychu eu cwrs, ac mae hwnnwn dipyn o siambyls maes o law.

Or cychwyn cyntaf, roedd elfen ddychanol ir ddrama. Bu ir arlwy amrywiol o gymeriadau a gynigiair ddrama ychwanegu at yr hiwmor wrth inni eu gweld yn stryffaglo i gyd-dynnu i gilydd ar benwythnos cls y cwrs ysgrifennu. Enghraifft o hyn oedd y gwrthgyferbynnu trawiadol rhwng y nyrs ffraeth, Hannah (Ffion Wilkins), ai hagwedd ddi-flewyn-ar-dafod, ar gwleidydd ifanc parod i blesio, Nicola (Sara Lloyd). Ei bwriadau hi wrth fynychur cwrs ysgrifennu comedi yw dysgu sut i fwydo ambell jc i mewn i araith wleidyddol er mwyn ennill pleidleisiau: Mae ymchwyl yn dangos bod araith yn cynnwys tair jc yn fwy poblogaidd. Fesul tipyn, roedd bwriadau amrywiol y cymeriadau yn amlygu eu hunain. Sylweddolem fod pob un ohonynt eisiau ir cwrs barhau am wahanol resymau, a daeth y cyferbyniad yn Dosbarth. Yn anorfod, yr oedd gan ambell i gymeriad le amlycach yn y llif storol, ond nid oedd yr un cymeriad yn wan nac ychwaith yn anniddorol. Roedd pob un or pedwar yn gymeriadau difyr a safai ar eu traed eu hunain ac a gyfrannai ir ddrama mewn ffyrf amrywiol a weddai iw cymeriad. Yn wir, roedd y cast yn un cryf ac roedd y pedwar ohonynt yn cydweithion dda ac yn bwydo oddi ar linellaur naill ar llall sydd yn hanfodol i unrhyw gomedi gwerth ei halen.

Bur elfen o ffars yn rhan flaenllaw or ddrama oi dechrau iw diwedd, ac ni allwn lai na chwerthin ar adegau wrth i gymeriad y cynhyrchydd teledu rhwystredig Hywel (a chwaraewyd gan Jonathan Nefydd) fynd drwyi bethau ar y llwyfan. Roedd egni Jonathan Nefydd yn anhygoel, ac wrth iw sefyllfa gymhlethun ara deg, felly hefyd byddai yntaun ymdebygu fwyfwy i Basil Fawlty wrth iddo wibion wyllt o un ochr or set ir llall.Llwyddodd Rebecca Harries, a actiai ran gwraig Hywel, Menna, wthio ffiniau ffars a oedd yn rhan mor bwysig o Dosbarth. Wrth ir ddrama ddatblygu, roeddwn yn mwynhau gweld y ddau yn stryffaglu ac yn cyrraedd top catsh wrth iddyn nhw ymdrechu i oresgyn eu sefyllfa.

Os oes gen i feirniadaeth, yna elfen weledol y ddrama fyddai hynny. Chefais i ddim fy argyhoeddi gan y set a ddefnyddiwyd, er y gellid dadlau ei bod yn set realistig sydd yn gweddu i natur y ffars. Ond i mi, roedd y set yn cyfyngur digwydd, a hynnyn bennaf gan fod y llwyfan wedi ei rhannun dair rhan er mwyn cynrychioli tair ystafell benodol. Roeddwn yn dyheu am weld rhagor o elfennau theatrig yng nghud-destun gweledol Dosbarth. Mae gan ffurf y theatr gymaint iw gynnig yn gelfyddydol oherwydd natur fyw y cyd-destun. Dyma bwer y cyfrwng syn ymddiried yn llwyr yng ngallur gynulleidfa i ddychmygu mewn ffordd unigryw nad ywn bosibl i gyfryngau eraill.

Teimlwn fod y ddrama gomisiwn yn berthnasol i Gymru heddiw. Nid oedd ond angen edrych ar y halibalw gwleidyddol a ddigwyddai ar faes yr eisteddfod yn ystod wythnos yr wythnos i sylweddoli fod Geraint Lewis yn awdur i fys ar y pyls. Dyma awdur a chanddo rywbeth iw ddweud am ein cymdeithas Gymraeg gyfoes. Llwyddodd i ymgorffori agwedd ffarslyd sawl un at wleidyddiaeth a dyfodol eu gwlad yn y prif gymeriad Hywel Owen. Dyma gymeriad sydd i fryd ar rym, ac mae Brdd yr Iaith Gymraeg yn un or corfforaethau sydd yn mynd i fryd. Wrth ir ddrama ddatblygu, gwelwn y cymeriadau yma yn bustachu i lwyddo wrth iddo gymryd mantais o dalentaur myfyrwyr syn mynychu ei gwrs. Yn wir, dyma gymeriad sydd yn barod i dalu unrhyw bris i gyrraedd ei uchelgais gwyrdrodig wrth i ni sylweddoli ei fod wedi cyfrannu miloedd o bunoedd ir Bwrdd Iaith yn ei ymgais iw plesio.

Cyflwynwyd materion cyfoes perthnasol eraill, megis trafferthion y system iechyd mewn cyferbyniad ag ysfa hunanol dyn i lwyddon ariannol ar draul eraill. Llwyddodd Geraint Lewis i gyflwyno problemau perthnasol or fath heb ddisgyn ir fagl o fod yn bregethwrol a didactig oherwydd drama sydd yn difyrru yw Dosbarth. Roedd y themu fel y cyfryw yn llifon naturiol gyda rhwyddineb y ddeialog, ac fe alluogodd cyflwyniad difyr or fath i nir gynulleidfa gnoi cil dros y sefyllfa grafog a welsom. Comedi gyfoes am beryglon statws a dosbarth a gafwyd yma, ac ni wnaeth Geraint Lewis ymatal rhag procio cydwybod y bobl hynny sydd gormod o ddylanwad ac syn manteisio ar eu sefyllfa au grym.

Heb os, roedd gan Geraint Lewis rywbeth iw ddweud yn ei ddrama ddiweddaraf. Ac i mi, dyma beth oedd un o brif lwyddiannaur ddrama gomisiwn eleni. Pa iws gwylio drama a fawr ddim o bwys yn cael ei ddweud ynddi? Dywed Gerain Lewis ei hun yng nghylchlythyr Sgript Cymru (rhifyn 8) mai fforwm yw ffurf y theatr yn ei hanfod, lle y gallwn drin a thrafod materion cyfoes a pherthnasol ein cyfnod. Yng Ng_yl Caeredin eleni, llwyfennir nifer helaeth o ddramu syn ymwneud digwyddiadau Medir unfed ar ddeg sydd yn ategu fod ffurf y theatr yn caniatu i ni drin a thrafod hinsawdd gyfoes ein byd yn gwbl agored. Braf oedd gweld y ddrama gomisiwn eleni yn dweud rhywbeth o bwys am hinsawdd Cymru heddiw ar ffurf dychanu deifiol a difyr.

awdur:Luned Emyr
cyfrol:476, Medi 2002

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk