Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Y fewnfudwraig

Buddugoliaeth cenedlaetholdeb ceidwadol dros ryddfrydiaeth seciwlar yw Blodeuwedd medd DYFRIG JONES, ac roedd dehongliad Theatr Gwynedd or cynhyrchiad yn rhannol llwyddianus.

Trwy ei gyfaddefiad ei hun, mae Ian Rowlands, cyfarwyddwr cynhyrchiad diweddaraf Cwmni Theatr Gwynedd o Blodeuwedd, yn eiconoclast greddfol. Yn y llyfryn maen rhy swmpus i fodloni ar gael ei alwn rhaglen a werthwyd yn y perfformiadau, maen cyflwyno ei ddehongliad or ddrama trwy adrodd hanes ei berthynas bersonol gyda gwaith Saunders Lewis. Plentyndod wedi ei dreulio ym mreichiau Salinger a Kerouac a gafodd, meddai, a chafodd Saunders erioed ryw lawer o sylw ganddo. Dim ond trwy bwysau gan ei dad-maeth proffesiynol, pwyllgor artistig y theatr, yr aeth ati i feddwl am geisio dod Blodeuwedd at gynulleidfa newydd, a hynny gydag eithaf tipyn o anfodlonrwydd. Wedi iddo ailgydio yn y testun fel oedolyn, fodd bynnag, maen cyfaddef iddo ddarganfod gwedd newydd ar y ddrama, gan ddod o hyd i themu y maen teimlo syn cael eu hadlewyrchu yn ei waith ei hun fel dramodydd.

O ystyried y cefndir yma, tydi o ddim yn sioc mai cynhyrchiad anghonfensiynol dros ben or ddrama a lwyfanwyd gan Gwmni Theatr Gwynedd. Amharwyd ddim ar y geiriau eu hunain neu ddim ddigon i mi sylwi beth bynnag ond mae hin amlwg wrth wylior cynhyrchiad fod y cyfarwyddwr wedi ceisio ymbellau cymaint ag y medr oddi wrth y ddelwedd draddodiadol or ferch o flodau. Trwy gydol y cynhyrchiad, does yr un blagur iw weld ar y llwyfan, ac eithrio un tusw bach pitw mewn fs ar y bwrdd, ar noson y wledd yn yr act gyntaf. Fel Blodeuwedd ei hun, maer tusw yman teimlon gwbl estron, ynghanol llwyfan diffaith, diwydiannol Rhiannon Mathews. Darnau o haearn rhychiog syn gwneud y tro fel waliau caer Ardudwy, yn foel a thywyll, ac yn debycach i safle diwydiannol modern na chastell canol oesol.

Gwnaed ymdrech i adlewyrchur naws yma yng ngwisgoedd y cymeriadau hefyd, ond mae gen i ofn nad ydyr un effaith yn cael ei greu. Daw Blodeuwedd (Elin Wmffras) ir llwyfan wedi ei gwisgo mewn lledr du, a sgert wedi ei siapio fel cawell oi hamgylch, syn cael ei diosg yn y golygfeydd rhyngddi hi a Gronw Pebr (Dyfed Potter). Mae arddull ddigon tebyg i wisgoedd y cymeriadau eraill; tywyll, gydag ambell i fflach liwgar, ar brethyn wedi ei dorri i gynllun anarferol, ffug-wyddonol. Yn anffodus, tydir gwisgoedd ddim hanner mor effeithiol r set. Mae lledr Blodeuwedd ei hun yn ddigon effeithiol, gan ei bod yn cyfleu syniad modern yngl_n nwyd a rhywoldeb eofn, ond yn anffodus maer cymeriadau eraill yn edrych yn rhy debyg i aelodau cast Starlight Express i fedru cael eu cymryd o ddifri.

Wrth gwrs, bwriad gosod drama mor gyfarwydd Blodeuwedd mewn cyfnod gwahanol yw ceisio ein hosgoi i edrych ar y ddrama mewn gwedd newydd. Wrth symud drama i gyfnod arall, mae rhywun yn gobeithio y gwnaiff ymwybyddiaeth or cyfnod hwnnw ddylanwadu ar y modd yr ydym nin dehonglir themu. Maen eithaf amlwg pam fod Ian Rowlands wedi dewis gosod y cynhyrchiad yn y dyfodol dychmygol yma. Bod dynol wedi ei greu heb gymorth croth merch ydi prif gymeriad y ddrama, ac er bod yr hanes yn rhan o hanes mwy y Mabinogi, stori Blodeuwedd yn hytrach na Gwydion, Lleu neu Gronw ydir ddrama. Yn arwynebol felly, mae defnyddior dyfodol agos fel cyfnod yn ddeniadol. Hawdd ydy deall pam fod cynhyrchydd yn dewis portreadu byd Blodeuwedd fel dyfodol lle mae gwyddoniaeth yn gadael i ni greu bywyd drwy rym ein gwybodaeth.

Fel yn achos Frankenstein, mae hanes ysgrifennu Blodeuwedd wedi ei gofnodi. Roedd Mary Shelley wedi derbyn her i lunio stori arswyd, ac wrth wrando ar ei g_r, Percy Bysshe Shelley, a Lord Byron, yn trafod Darwiniaeth rhyw noson, penderfynodd ysgrifennu stori a fyddain bwydo eu pryderon yngl_n ag ymyrraeth gwyddoniaeth ym myd natur. Ac mae llawer wedi damcaniaethu mai cymylau duon Hiroshima a Nagasaki a ysgogodd Saunders Lewis i fynd ati, ym 1947, i orffen y ddrama a oedd wedi ei chychwyn dros ugain mlynedd ynghynt. Ond nid gwraidd Promethiaidd sydd na i Blodeuwedd. Yn l yr hanes, trasiedi Roegaidd Medea, gan Euripides, a oedd yn gyfrifol am ail-danio dychymyg Saunders wedir rhyfel, ac maer digwyddiad yma yn un syn arwyddocaol wrth geisio mynd at wraidd y ddrama. I mi, yr ymweliad r theatr, yn hytrach nar digwyddiadau mawr yn Siapan, syn taflu goleuni ar y ddrama, ac syn gwneud i mi deimlo fod dewis gosod y ddrama yn y dyfodol yn gam-ddehongliad, i raddau. Maen tynnu ein sylw yn ormodol at agwedd Bromethiaidd y ddrama, ac yn cam-bwysleisior themu canolog. Efallai mai Blodeuwedd ydy prif gymeriad y ddrama, ond nid y weithred oi chreu syn gyrrur stori.

Yn y bn, drama am wrthdaro ydy Blodeuwedd. Ar y lefel symlaf, mae hin ymdrin r gwrthdaro rhwng y greddfol ar gwr, yr id ar ego. Byd natur wedi ei phersonoliaethu, yn llythrennol, ydy Blodeuwedd, ac maer moesau syn rheoli byd Lleu yn gwbwl ddieithr iddi, gan ei gyrru i geisio eu dymchwel, trwy ddinistrior dyn syn deyrn arnynt. Caiff y frwydr rhwng y ddau fyd ei hymladd ar faes cad Gronw Pebr, a gaiff ei dynnu rhwng ei deyrngarwch tuag at y moesau sydd yr un mor bwysig yn llys Penllyn ag yn Ardudwy, ai chwant tuag at Blodeuwedd, ar byd naturiol y mae yn ymbleseru ynddo fel heliwr. Wedi i Blodeuwedd ei hudo iw gwely, ai wneud yn llofrydd, caiff gyfle i gymodi gyda gwerthoedd ei gyndeidiau. Gronw gwahanol iawn ir chwedl a gawn yn fersiwn Saunders, yn gofyn am ei gosb yn unol deddfau bonedd a thraddodiad, yn hytrach nag erfyn am gael cuddio tu l i gromlech, fel yn y Mabinogi.

Mae rhoi gormod o bwyslais ar gymeriad awdur yn medru bod yn beth ffl iawn iw wneud, gan fod gan bob darn o lenyddiaeth yr hawl i gael ei werthfawrogi yn unigol, heb orfod dadansoddi cymhelliad yr awdur, ar broses a arweiniodd at ysgrifennur gwaith. Ond dyw hi ddim yn bosib gwahanu gwaith Saunders Lewis oddi wrth ei gymeriad, a chalon genedlaetholgar, geidwadol, oedd yn curo ym mron yr awdur yma. Dylanwadodd Medea ar Blodeuwedd mewn dwy ffordd amlwg. Maer cymeriadau syn ganolog ir ddwy ddrama yn ferched cryf, syn herio awdurdod eu teuluoedd, a chymdeithas ou cwmpas. Ond yn llawer pwysicach, maerr ddwy yn unigolion mewn cymdeithasau estron. Mewn termau modern (gor-syml, efallai), mae Blodeuwedd a Medea yn fewnfudwyr.

Er bod y gwrthdaro rhwng y naturiol ar gwr yn rhan amlwg or ddrama, maer thema yma yn ei thro yn ddyfais drosiadol. Y gwrthdaro rhwng yr hen ar newydd ydir gwrthdaro rhwng Blodeuwedd a Lleu, y gwrthdaro rhwng yr oesol, traddodiadol, ar allanol, yr anghyfarwydd. Dieithr ac estron ydy gwaed Blodeuwedd ei hun, wedi ei phriodi i deulu sydd o fyd arall. Caiff gynnig dod yn rhan o gadwyn cenedl Lleu Llaw Gyffes, a rhannu yn etifeddiaeth Ardudwy, ond mae hin dewis, yn hytrach, holl unigedd rhyddid. Ar ddiwedd y ddrama, mae Gronw Pebr yn cael achubiaeth trwy aberthu ei hun er mwyn ei draddodiad. I Saunders, mae hin well marw yn enw traddodiad, na byw heb genedl. Buddugoliaeth traddodiadol a chenedl dros ryddfrydiaeth seciwlar, ryngwladol, ydy buddugoliaeth Lleu, yn y pen draw.

Cryfder Saunders fel dramodydd yw ei fod yn llwyddo i gyfleu neges wleidyddol fel hyn, heb bregethu. Efallai mai Blodeuwedd ydyr gelyn, ond hi hefyd ywr cymeriad mwya difyr o beth tipyn, ac er ei bod yn cael ei chosbi ar ddiwedd y ddrama, mae hin cael digon o gyfle gan Saunders i bleidioi hachos. Ond trwy osod y ddrama yn y dyfodol ar dyfodol hwnnw yn un mor foel mae Cwmni Theatr Gwynedd yn colli cyfle euraid i fynd ir afael rhai or themu sydd thinc amserol iddyn nhw.

Er bod cyd-destun hanesyddol, ac arddull gweledol, y cynhyrchiad yn gamgymeriad, roedd y perfformiadau a welwyd gan y cast yn gymharol llwyddianus, ac am hyn y maen rhaid canmol Cwmni Theatr Gwynedd. Mae gamp o gyfathrebu ystyr yr hyn maer cymeriadau yn ei ddweud, heb golli swyn y geiriau yn sialens i unrhyw un. Cafwyd dau berfformiad cryf gan y ddau actor ifanc yn y prif rannau Elin Wmffras fel Blodeuwedd ac Owen Arwyn fel Lleu Llaw Gyffes mewn drama sydd yn medru bod yn drwsgwl, yn defnyddio llinellau annisgwyl ac anghysurus i esbonio cefndir y cymeriadau a gyrrur plot yn ei flaen. I ddweud y gwir, roedd yna egni a bywiogrwydd yn perthyn iw perfformiadau a oedd ar goll o befformiadau gweddill y cast. Gwnaed ymdrech deg gan Dyfan Roberts, Rhian Cadwaladr a Gwyn Parry, ond roedd yna deimlad mai geiriau Saunders Lewis oedd yn cael eu hyngan, yn hytrach na llais angerddol y cymeriadau eu hunain. Yn anffodus, chafodd y cast ddim help gan gerddoriaeth digywair Pwyll ap Sin. Ar adegau roedd yn tynnu sylw yn ddi-angen ac yn bwgwth boddi rhai o berfformiadau goraur ddrama, yn fwyaf amlwg yn yr olygfa pan leddir Lleu yn y drydedd act.

Nid methiant fur ymgais yma i ddehongli Blodeuwedd mewn cyd-destun newydd. Mater hollol wrthrychol ydy dehongli testun, a does yna ddim un gogwydd syn gywir. Adeiladwyd ar y testun gwreiddiol gan gast cymwys, a oedd yn disgleirio ar adegau, yn enwedig y to ifanc. Ac er nad oedd y penderfyniad i osod y ddrama yn y dyfodol at fy nant i, mi ydw in argyhoeddi fod yna alw gwirioneddol am y math yma o gynhyrchiad. O fewn y theatr yn Lloegr bu peth ddadlau yn y 1990au fod yna ormod o gwmnau theatr yn dewis llwyfannu cynhyrchiadau gwahanol o Shakespeare ar draul dramu newydd, ond y perygl yng Nghymru yw ein bod yn tueddi ir cyfeiriad arall. Efallai fod Ian Rowlands yn iawn fod clasuron Cymraeg yn brinnach na dyddiau heulog o haf, ond pan mae gennym ni ddrama mor fytholrwydd Blodeuwedd, mae hi bron bod yn ddyletswydd ar y theatr i roi cyfle i bod cenhedlaeth gael ei gweld yn cael bywyd ar lwyfan.

awdur:Dyfrig Jones
cyfrol:477, Hydref 2002

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk