Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

COLOFN GARETH MILES

THEATR GENEDLAETHOL CYMRU Mae gan GARETH MILES lond cl o newyddion da.

Collais y rhifyn hwnnw or rhaglen Y Celfyddydau ar Radio Cymru pryd yr holwyd Pa ddiben sydd i sgrifennu yn Gymraeg ond addaowodd y Cynhyrchydd anfon recordiad ataf. Gobeithiaf glywed ambell i ateb cadarnhaol. Pa ddiben sydd i sgrifennu nofel ar gyfer cymuned ymhle mae anllythrennedd yn yr iaith frodorol ar gynnydd ac ansawdd ei llefaru yn dirywior un mor gyflym? Neu ddrama mewn gwlad heb theatr? Neu lith newyddiadurol nad ywn ennyn ymateb negyddol na chadarnhaol?

Amheuais werth y drafferth o lunior golofn hon sawl gwaith yn ystod y misoedd diwethaf. Anogaeth y Golygydd yn unig am cymhellodd i ddal ati. Yn dilyn dau gyfarfod or Pwyllgor Llywio a gynullwyd gan Gyngor Celfyddydau Cymru i oruchwilio sefydlu Cwmni Drama Cenedlaethol, rwyn falch iawn imi gydsynio.

Yn y cyfarfod hynny darganfm dri pheth calanogol. Yn gyntaf, fod cynllun CCC i sefydlu cwmni a ddisgrifiwyd yn fy erthygl, fis Fawrth, fel Cwango Theatrig gydag impressario neu entrepreneur yn tra-arglwyddiaethu drosto yn gelain. Yn ail, nid oes modd i ddyfeiswyr y Producer Model bondigrybwyll ddylanwadu ar y ddrama Gymraeg mwyach. Yn drydydd, mae rhywrai eraill yn meddwl yr un fath fi. Roedd pawb ond un o aelodaur Pwyllgor Llywio o blaid y model traddodiadol, sef, yng ngeiriaur erthygl y cyfeiriwyd ati uchod, cwmni sefydlog, ac iddo gartref mewn adeilad pwrpasol yn y Gymru Gymraeg, gyda chnewyllyn o actorion dawnus ac ymroddedig yn cael eu harwain gan Gyfarwyddwr Artistig syn meddu ar ddiwylliant eang a gweledigaeth theatrig glir.

Ymddeiswyddodd yr aelod yr oedd yn well ganndi bolisi blaenorol C.C.C. Dymunai hi weld y cwmni newydd yn cael ei arwain gan Uwch-gynhyrchydd a fyddain comisiynu cynyrchiadau ecletig ac amrywiaethol ac fe ymddengys na wl hi nad yr un peth yw theatr gyffrous a chyfoes wedi ei sylfaenu ar draddodiad theatrig Cymru ac ar ei diwylliant ag un a fyddain pregethu Cenedlaetholdeb.

Yn yr ail gyfarfod tele-gysylltiedig, a gynhaliwyd yng Nghaerdydd a Bae Colwyn, ddydd Sadwrn, Mehefin 22ain, penderfynwyd mai Theatr Genedlaethol Cymru fydd enwr cwmni, a dewiswyd panel i benodi cyfreithiwr i lunio cyfansoddiad iddo, yngh_d chanllawia Nolanaidd ar gyfer penodi Cyfarwyddwr Artistig, Bwrdd a Chadeirydd.

Am ragor o fanylion yngl_n Theatr Genedlaethol Cymru, ymweler gwefan CCC: www.ccc-acw.org.uk

ITI Cymru

Mwy o newyddion da!

Ymgartrefodd WalesitiCymru yma ym Mhontypridd. Ym Mhrifysgol Morgannwg, Trefforest, a bod yn fanwl. ITI ywr International Theatre Institute/ Sefydliad Rhyngwladol y Theatr, ac maen un o is-adrannau UNESCO. Credaf mai Hazel Walford Davies biaur diolch fod Jenny Randerson, Gweinidog Diwylliant y Cynulliad, wedi penderfynu ariannu cangen Gymreig y Sefydliad.

Wele ddyfyniad or cais llwyddiannus a anfonwyd at y Gweinidog:

Sefydliad anlywodraethol yw Sefydliad Rhyngwladol y Theatr. Fei sefydlwyd ym Mhrg ym 1948 gan UNESCO a chymuned rhyngwladol y theatr. Ai ganolfan ym Mharis, bellach mae ganddo ganolfannau cenedlaethol mewn 90 o wledydd, ac maen arbennig o gryf mewn gwledydd syn awyddus i sefydlu corff i fynegi eu hunaniaeth ddiwylliannol a chreu cyswllt chenhedloedd eraill. Hyn syn egluro ei bwysigrwydd yng ngwleddydd llai Ewrop a enillodd annibyddiaeth yn ddiweddar.

Mae ei amcanion yn cynnwys hybu cyfnewid gwybodaeth ac arferion yn y celfyddydau perfformio rhwng gwledydd, codi ymwybyddiaeth y cyhoedd or angen i ystyried creadigrwydd celfyddydol ym maes datblygu; hynu cyd-ddealltwriaeth a heddwch rhwng pobloedd; gwrthwynebu pob math o gamwahaniaethu cymdeithasol a gwleidyddol.

Mae WalesitiCymru wedi ymrwymo i raglen a fydd yn cychwyn, yn cefnogi ac yn tynnu sylw at weithgareddau perfformio syn gwneud pobl yn gyfranwyr yn hytrach nag yn ddefnyddwyr...cefnogi a dathlu traddodiad perfformio Cymru o fewn y wlad ac y tu allan iddi fel y gall cenhedloedd eraill werthfawrogin well dreftadaeth ddiwylliannol Cymru...hyrwyddo ymchwil ir berthynas eraill a datblygu hynny...datblygu agoriadau addysg a hyfforddiant mewn gwaith perfformio...sicrhau cyfraniad pobl iafainc ym mhob agwedd ar y gwaith...

Cawn glywed rhagor am amcanion a chynlluniau ITICymru mewn Cynhadledd, neu Fforwm ar y Theatr, yr arfaethir ei chynnal ym Mhrifysgol Morgannwg yn yr Hydref. Trefnir yr achlysur gan y Sefydliad ar y cyd ag Undeb yr Ysgrifenwyr (WGGB). Gwahoddir siaradwyr o Theatr Genedlaethol Cymru, Clwyd Theatr Cymru, Sgript Cymru, Cymdeithas Theatr Cymru etc.

Yn l i Rwmania

Eleni eto, treuliodd Wiliam Owen Roberts a mi ychydig o ddyddiau ym mis Ebrill yn Neptn, at lan y MR Du, fel gwesteion yr Unionea scriitorilor din Romnia, mewn Cynhadledd Ryngwladol ar lenyddiaethau ieithoedd lleiafrifol. Cynrychiolem Undeb yr Ysgrifenwyr (WGGB) a Tara Galior (Cymru Rwmaneg). Arwynebol ac ystydebol oedd y rhan fwyaf or anerchiadau; y siaradwyr yn canmol cyfriniad amhrisiadwy lleiafrifoedd diwylliannol i Wareiddiad a champau lenorol, daeth rhai ynon unswydd i frolio eu hunain.

Rhybuddiodd y ddirprwyaeth Gymreig y Genhadledd or bygythiadau a ddeillia o oruchafiaeth y Farchnad Rydd a hegemoni wleidyddol, economaidd, filwrol a diwylliannol yr Unol Daleithiau i bob iaith ac eithrior un Engl-Americanaidd. Dywedasom fod pawb yn Gymry heddi, h.y., yn gorfod cyd-fyw r Saesneg, sydd nid yn unig yn traflyncu peuoedd ieithoedd eraill y byd ond yn eu llygrun fewnol yn ogystal, trwy ystumio cystrawen a difwyno geirfa. Er bod dros 400 miliwn yn siarad Sbaeneg 35 miliwn ohonynt yn yr Unol Daleithiau clywir ysgolheigion yn Sbaen ac America-Ladin yn achwyn fod eu hiaith yn cael ei Saesnigon feunyddiol.

Cymeradw-wyd ein sylwadau ond nid ennynwyd trafodaeth. Hyd at gwymp yr Undeb Sofietaidd ai chynghreiriaid, arferai deallusion Dwyrain Ewrop weld y byd trwy un o ddwy ffenestr ideolegol, Cenedlaetholdeb a Sosialaeth Sofietaidd, neu, weithiau, drwyr ddwy yr un pryd. Ymddangosant yn ddiymadferth ac ddigyfeiriad ar pan drechwyd yr ideolegau hynny gan Neo-ryddfrydiaeth y Gorllewin.

Roedd rhai or sgyrsiau anffurfiol a gawsom gyda chynadleddwyr o Orllewin a Dwyrain Ewrop yn hynod ddifyr ac addysgiadol. Digyffro fun hanes ni Gymry, yn hanner-byw ar ddau benrhyn llwm dan gesail Lloegr, oi gynharu rhawd cenhedloedd a phobloedd Balcanaidd, a wasgwyd gan imperialaethau cystadleuol, a ddarniwyd, yn ffigurol ac yn llythrennol gan ryfel a galanas, ac a arweiniwyd i brofedigaethau creulon gan wleidyddion ffl a chrefyddwyr ffanticaidd.

Ychydig o sn am y theatr a fu yn y Gynhadledd ond cawsom brawf o ddoniau thespaidd criw o Rwmaniaid Ifainc. Gofynasom i Gynrychiolydd y Cyngor Prydeinig ym Mwcarest y corff hwnnw dalodd am ein tocynnau awyren a allem ymweld choleg neu brifysgol, am ein bod yn awyddus i gyfarfod myfyrwyr au hathrawon. Trefnodd hi inni roi gwers ddrama i ddisgyblion 15-16 oed mewn ysgol uwchradd ddwyieithog Rwmaneg a Saesneg yn y Brifddinas. Dim ond plant chrap go lew ar y Saesneg a dderbynir ir ysgol hon ac fel ym mhob sefydliad addysgol dethol, deuair disgyblion o gefndiroedd breintiedig.

Nid yn ofer y treuliodd fy nghyfaill flwyddyn yn cael ei hyfforddi i fod yn athro. Cofiodd am lyfr o ymarferion theatrig a ddefnyddiai i baratoi gwersi a bur sesiwn yn llwyddiant ysgubol. Roedd y myfyrwyr yn bobl ifainc hyfryd ac afieithus. Atgoffwyd fi o wynebau plant o ysgolion Syr Thomas Jones, Morgan Llwyd a Dyffryn Nantlle, sydd yn awr yn ganol oed.

Cafodd y bechgyn ar merched hwyl a budd, a minnau gyda hwy, wrth ddilyn cyfarwyddiadaur athro. Siaradent Saesneg Americanaidd yn gywir ac yn rhugl. Dymunai nifer dda ohonynt ymfudo ir Unol Daleithiau.

Wedi inni ddychwelyd, darllenais ar anogaeth fy nghydymaith, Ddyddiadur* Mihail Sebastian, nofelydd, dramodydd, beirniad llenyddol a merchetwr. Iddew oedd Sebastian Iosif Hechter, ei enw gwreiddiol ond ni olygai ei dras nemor ddim iddo hyd nes i gyfres o unbeniaethau gwrth-Iddewig lywodraethu Rwmania (1934-1944). Bryd hynny, trodd cyfeillion a noddwyr yn ei erbyn, wedi eu halogi gan Wrth-Iddewiaeth gynhenid Rwmania au hanfydu gan Genedlaetholdeb eithafol. Lladdwyd cannoedd o filoedd o Iddewon yn ystod yr Holocost Rwmanaidd, erchylltra na fu raid ir Nats_aid ei annog. Goroesodd Sebastian yr erlid, y cyni ar tlodi a ddaeth iw ran ef ai deulu yn ystod y blynyddoedd enbyd hynny. Fei lladdwyd yn 1945, ac yntaun 38 oed, gan lori, wrth iddo groesir stryd, ar frys i draddodi darlith ar Balzac. Yn l Philip Roth, fy hoff nofelydd Americanaidd ar hyn o bryd, haedda Dyddiadur Mihail Sebastian le ar yr un silff Dyddiadur Anne Frank a denu cynifer o ddarllenwyr.

Soniaf am Sebastian oherwydd iddo amau bron yn feunyddiol werth ymroi i sgrifennu nofelau, dramu a beirniadaeth lenyddol. Dydd Sul, Mai 25 1941, meddai: Petasai gennyf weledigaeth fanylach or sefyllfa yn 1929, pan adewais Paris, a phenderfynu mynd ir Almaen, Prydain neur Unol Daleithiau, neu Ffrainc, hyd-yn-oed, ac yn lle dilyn cyrsiau di-fudd dysgu un or ieithoedd mawrion hynny, gydar bwriad o weithio ynddi yn hytrach na bod yn awdur Bwcarestaidd, efallai y buaswn yn awr yn rym creadigol ym Mhrydain neu America, yn sgrifennu nid i dair mil o ddarllenwyr ond i ddeng mil ar hugain.

Ond dal ati wnaeth Sebastian, hyd y diwedd, er gwared amgylchiadau na allem ni eu dychmygu heb gymorth llenyddiaeth dystiolaethol fel ei eiddo ef.

Clwyd Theatr Lloegr

...Theatr Clwyd is to be applauded for its ambition. But then Clwyd is virtually the RSC-in-exile these days...

Alfred Hickling, yn The Guardian (21.05.02) wrth ganmol cynhyrchiad Theatr Clwyd o An Enemy of th People.

*Mihail Sebastian Journal 1935-44 (William Heinemann: London)

awdur:Gareth Miles
cyfrol:450/451, Gorffennaf/Awst 2000

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk