Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Gwenu Tra地 Gweu Tun o Spam!

Holi David Llewelyn: Yn yr atodiad diwethaf, roedd cyfweliad gydag un o ddau awdur newydd y perfformir eu gwaith yn yr Eisteddfod eleni. Y tro hwn, mae HUW ROBERTS yn holi池 ail, David Llewelyn, yr ennillydd ar ysgrifennu drama ym Mro dinefwr y llynedd.

Sut y datblygodd eich diddordeb yn y ddrama?

Mae gen i ddiddordeb ers pan o地 i地 ddim o beth. Ro地 i wrth fy modd yn cael mynd i weld dram穹 yn y theatrau lleol, ac roedd yna gryn brysurdeb hefyd yn y gymuned yn Abergele, y dre lle ces i fy magu, efo unigolion fel Brian Morris a Len Ellis yn weithgar iawn ac yn sicrhau bod criw ifanc yn cael cyfle i gymryd rhan mewn dram穹 a ballu. Mi osododd hyn sylfaen imi, ac yn ddiweddarach mi ges i gyfle i astudio drama yn yr ysgol uwchradd, Ysgol y Creuddyn yn Llandudno, ac roedd cefnogaeth ac anogaeth fy athrawon, yn arbennig felly Meinir Lynch, yn gwbl allweddol. Ar ddiwedd fy mlwyddyn gynta yn y brifysgol ym Mangor, roedd rhaid dewis pwnc fy ngradd ac mi achosodd hynny gryn benbleth imi. R弛n i wedi cael mwynhad aruthrol o astudio hanes polisi cymdeithasol, ac r弛n i地 awyddus i astudio池 maes ymhellach. Ond roedd byd y ddrama地 apelio地 fawr ata段 hefyd, cymaint felly fel imi benderfynu ar gyfaddawd a cheisio cyfuno池 ddau bwnc. Roedd yn golygu 僧od i地 dod dan oruchwyliaeth ofalus y darlithydd drama William Lewis ac roedd y cyfle i gael fy nysgu ganddo fo a chael gweithio efo darlithiwyr gwadd, fel Valmai Jones, Grey Evans ac Alwyn Owens, yn brofiad heb ei ail. O ran gyrfa, wn i ddim a oedd y cyfuniad o bolisi cymdeithasol a drama yn un doeth does dim llawer o alw am unigolion sy地 gallu rhestru gwerth budd-daliadau gwladwriaethol a rhaffu dyfyniadau o ddram穹 Saunders Lewis... Ond y peth mawr ydi imi fwynhau池 cyrsiau地 aruthrol, ac yn fy marn i, dyna池 peth pwysica.

Rydych ar hyn o bryd yn gweithio yn y Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd, yn Aberystwyth. Sut mae団h gwaith bob dydd yn cyd-blethu gyda団h hoffter o ddrama?

Dwi地 gweithio ar brosiect sy地 ymchwilio i hanes cymdeithasol yr iaith Gymraeg, ac o知 safbwynt fy hun yn canolbwyntio ar y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Er bod rhywun yn ceisio ymchwilio地 drylwyr i池 maes ac yn gaeth i ffeithiau, mae地 rhaid wrth elfen o ddychymyg i lawn werthfawrogi natur a hinsawdd Cymru yn ystod y ganrif ddiwetha, sef yr union ddychymyg sy地 fy nghynorthwyo i lunio deialog a chymeriadau. A phan fo rhywun yn ceisio sgwennu darn o waith, boed yn ddrama neu地 bennod ar gyfer llyfr, mae地 rhaid wrth amynedd a gofal, a bod yn barod i ailgynllunio池 gwaith droeon.

Mae gwaith ymchwyl. Fel sgwennu地 greadigol, yn gallu bod yn orchwyl ddigon unig ar brydiau, ond yn hynny o beth o leia mae gen i gydweithwyr sy地 fodlon gwrando a chynorthwyo pan fo angen. Dwi地 credu bod hapusrwydd yn y lle池 gwaith a池 cartre yn gymorth aruthrol i alluogi rhywun i sgwennu, ac yn yr ystyr yna dwi地 ffodus iawn, er 僧od i地 cael fy ngorfodi i olchi llestri yn dragywydd ac yn gorfod rhannu bwrdd coffi gyda chefnogwr tm p麝-droed Aberystwyth ambell waith.

Be sy地 eich ysbrydoli i ysgrifennu?

Pe bai raid imi ddewis un gair fel ateb cryno i団h cwestiwn yna, mae地 debyg y byddai rhaid imi ddweud 僧wynhad. Mae gen i ddeunydd yn y t_ na welith olau dydd fyth, ond dwi wedi cael hwyl garw yn ei sgwennu o, a dyna sy地 bwysica imi, sef y mwynhad. Ac eto dwi地 credu bod ateb o池 fath yn gorsymleiddio池 sefyllfa, mae mwy iddo na hynny. Mae地 fodd imi ymlacio, ac i ryw raddau yn gyfle imi gael diengyd i 僧yd bach, lle dwi地n teimlo地 gartrefol, yn saff ac, yn bwysicach na dim efallai, mewn rheolaeth. Mae地 gyfle imi gael defnyddio fy nychymyg i池 eitha, a chael hwyl wrth geisio gweu deialog, plot a chymeriadau efo段 gilydd i ffurfio siwmper o ddrama efo gweill o feiros. Yn amlach na pheidio mae池 gwaith gorffenedig yn anghyflawn, mae un llawes yn hirach na池 llall, neu mae池 gwddw地 gam, ond ambell waith mae rhywbeth sy地 ymdebygu i gyfanwaith yn datblygu. Beth bynnag fo si穡 y cynnyrch ar y diwedd, yr hyn sy bwysica yw池 ffaith fod y cyfan yn rhoi gw麩 ar fy ngwyneb.

Pam defnyddio池 ddrama fel cyfrwng creadigol?

Wn i ddim yn iawn. Mi wnes i ymdrechu i sgwennu barddoniaeth unwaith ar gyfer cystadleuaeth yn yr ysgol, a methu地 drychinebus. Dwi地 mwynhau darllen llenyddiaeth a rhyddiaith yn fawr, ond mae rhywbeth am y ddrama sy地 fy nenu. Alla i ddim egluro池 peth yn iawn, ond dwi地 teimlo地 fwy cyfforddus a hyderus efo drama.

Mae eich tad, John Gruffydd Jones, yn hen law ar gystadlu yn yr Eisteddfod Genedlaethol ac wedi ennill y Goron, y Fedal Ryddiaith a池 Fedal Drama. Be am ei ddylanwad ef ar eich gwaith?

Pe bawn i地 cael punt am bob tro mae rhywun yn gofyn y cwestiwn yma, fyddai dim rhaid imi drio池 loteri! Mae地 debyg ei bod hi地 naturiol i rai geisio creu ryw gysylltiad llenyddol rhamantus rhyngddon ni, ond digon bregus ydi池 ddolen gyswllt mae gen i ofn. Dwi wedi etifeddu sawl peth gan fy nhad, fel clustiau mawr a池 hoffter o b麝-droed, ond dwi地 credu ein bod yn troedio ar dir peryglus wrth gynnwys y ddawn i sgwennu yn ogystal. Ar y cyfan ychydig iawn ydan ni地 drafod ar ein gwaith a hynny efallai am nad ydw i地 gweld fy nhad fel llenor, bardd neu ddramodydd, ond yn hytrach fel fy nhad! Ryden ni地 digwydd bod yn uned deuluol agos, ac yn naturiol mae o wedi dylanwadu arna段, ond dwi地 teimlo weithiau fod cyfraniad fy mam a地 chwaer ac aelodau eraill fy nheulu yn cael ei anwybyddu o achos awydd rai i greu stori neis.

Petai rhywun ifanc yn gofyn ichi sut i fagu profiad mewn llunio drama beth fyddai eich cyngor iddyn nhw?

Yn anffodus tydi sgwennu drama ddim yn debyg i wneud cacen er bod rhai cynhwysion elfennol angenrheidiol, does dim ffasiwn beth chanllawiau pendant sy地 gwarantu gwaith gorffenedig llwyddianus. Mae地 rhaid cyfadde nad ydw i地 teimlo地 gyfforddus iawn wrth gynnig cyngor, gan mai megis dechrau dysgu ydw i fy hyn. Yr unig air o gyngor y byddwn yn ei gynnig ydi, os ydi池 awydd i sgwennu yn gryf ynoch chi, yna estynnwch bapur a phensil a cherwch ati. Does dim ots os mai rwtsh ydi池 cyfan i gychwyn, yr unig beth sy地 bwysig ydi bod rhywun yn cael profiad. H efyd, dwi地 gwybod fod rhai地 hoff o ddweud hyd at syrffed pa mor bwysig ydi mynychu cynyrchiadau地 gyson, ond mae o地 wir mae gweld a chlywed dram穹 Cymraeg a Saesneg yn amhrisiadwy.

Fe wnaethoch chi ennill y Fedal Ddrama yn Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd yn Nyffryn Nanlle yn 1990 am ysgrifennu comedi ai dyna池 math o arddull sy地 apelio fwya atoch chi?

Mae comedi地 apelio地 fawr ond fyddwn i ddim yn dweud mai dyna池 unig faes sy地 apelio. Mae dulliau theatrig fel bocs celfi y dramodydd, ac mae rhyddid iddo ef neu hi ddewis a newid y celfi fel y mae o neu hi地 gweld yn addas. O知 safbwynt fy hyn, dwi wedi ceisio newid y celficyn yn achlysurol, er mwyn magu profiad yn fwy na dim, ac yn aml iawn dwi地 defnyddio mwy nag un wrth lunio drama. Dwi地 meddwl mai comedi ydi un o池 pethau anodda eu creu, gan fod llawer ohono yn ddibynnol ar chwaeth bersonol, ac mae地 anodd tu hwnt i蜘 gyfleu o ar bapur ac yna ei drosglwyddo fo地 llwyddianus i池 gynulleidfa. Dwi地 credu bod yna ormod o ddadansoddi wedi bod ar y maes yn ystod y blynyddoedd diwetha, ac mae gennym ni池 Cymry ryw obsesiwn yngl_n be ydi hiwmor, gan honni地 dragywydd nad yden ni地 gallu cynhyrchu comedi cystal a池 Saeson. Y gwir amdani ydi fod cymhariaeth o池 fath yn gwbl afresymol. Mae cymaint o arian ac adnoddau yn cael ei fuddsoddi yn y ddarpariaeth Saesneg, eto i gyd ychydig iawn sy地 taro deuddeg ac yn aros yn y cof. Does ots pa gyfrwng sy地 cael ei ddefnyddio, mae llawer yn dibynnu ar sgript dda ynghyd 竰r bartneriaeth rhwng awdur ac actor. Meddyliwch chi am y prif gyfresi comedi Cymraeg ar y teledu; roedd Rhydderch Jones a Gwenlyn Parry yn 創abod Ryan a段 arddull mor dda, ac fe gafwyd cyfuniad actor ac awdur yng nghreadigaeth yr anfarwol Wali Thomas. Go brin y byddai cymeriad John Albert yn Pengelli, wedyn, mor fyw oni bai am ystumiau a gwedd unigryw Maldwyn John. Mi all y deunydd ar bapur fod yn ddoniol ond yn gelain ar lwyfan neu deledu oni bai am actor crefftus.

A throi at Spam Man, drama fuddugool Bro Dinefwr, allwch chi roi braslun ohoni?

Drama am hogyn ifanc ar y ffordd i池 seilam, sy地 ceisio asesu ei fywyd, a thrwy hynny yn codi ambell i gwestiwn yngl_n ag anawsterau pobl ifanc i sicrhau cyflwr o annibyniaeth economaidd. Mae methiant y prif gymeriad i sefyll ar ei draed yn annibynol yn arwain at ddirywiad yn ei gyflwr meddyliol a chorfforol, sy地 gwneud y broses o fod yn annibynnol yn fwy anodd byth. O段 ddweud fel yna efallai fod y cyfan yn swnio地 drwm a diflas, ond dwi地 gobeithio bod elfen o hiwmor yn ogystal thristwch yn perthyn iddi.

Ai ar sail profiad y lluniwyd y ddrama?

Mi ges i gyfnod o fod yn ddi-waith ar ddechrau池 nawdegau, ond rhaid cyfadde 僧od i wedi bod yn ffodus hyd yma o ran cael gwaith, ac felly tydi池 gwaith ddim yn seiliedig ar fy mhrofiadau personol. Mae地 debyg mai池 brif ysbrydoliaeth oedd un o池 cyrsiau wnes i fel rhan o 創gradd, cwrs yn dwyn y teitl 舛ynnal Incwm, yn trafod y ddarpariaeth wladwriaethol. O astudio池 maes, mi ddes i sylweddoli fwyfwy pa mor anodd ydi hi i rai ifanc fyw地 annibynnol yn yr hinsawdd economaidd bresennol. Ond ro地 i地 poeni y byddai池 cyfan yn mynd yn bregethwrol a syrffedus, ac felly mi ddois i themiau eraill i mewn i gyd-redeg hynny.

Mi dreiliodd y prif gymeriad gyfnod yn yr ysbyty, ac o gofio i chithau brofi gwaeledd pan oeddech yn iau, a gafodd hynny effaith ar y ddrama a団h awydd i ysgrifennu yn gyffredinol?

O safbwynt y gymhariaeth rhyngdda i a池 prif gymeriad, cyflwr corfforol sydd gen i, tra mae Owen yn dioddef o wendid meddwl mae yna wahaniaeth dybryd. I ateb ail ran eich cwestiwn, dwi地 credu mai gormodedd fyddai gwneud cysylltiad uniongyrchol rhwng y ddau beth. Dwi o池 farn fod cefndir a phrofiadau mewn bywyd yn chwarae rhan flaenllaw yn y broses o ffurfio syniadau a gweledigaeth unigolyn, ac o知 safbwynt fy hun mae salwch wedi bod yn rhan canolog o 僧ywyd ers imi fod yn ddim o beth. Yn hynny o beth mae池 cysylltiad yn un teg, ond wnes i erioed feddwl tra地 gorwedd yn fy ngwely y dylwn i fynd ati i sgwennu. Mae ambell un wedi nodi iddyn nhw ddechrau rhoi pin ar bapur o ganlyniad i ddigwyddiad trist neu chwerw, ond o知 safbwynt i doedd, a tydi fy nghyflwr, ddim yn rhywbeth du na thrist. Mi oedd yna gyfnodau eitha anodd tra o地 i yn yr ysbyty yn Lerpwl, efallai地 fwy felly i 創heulu nag i mi地 bersonol, ond roedd yna gyfnodau hapus iawn hefyd. Mi ddysgais i lawer yngl_n bywyd a phobl yng nghwmni Sgowsars hen ac ifanc yn ystod y cyfnod, ac mi ges i gipolwg ar fywyd nad o地 i ddim yn gwybod am ei fodolaeth o cyn hynny. Mae yna beryg gwirioneddol ein bod ni地 stereoteipio Sgowsars fel cymeriadau doniol a ffraeth, ond yn sicr mae gen i ddyled fawr i nifer ohonyn nhw ac mi wnes i brofi caredigrwydd sawl un.

Mae Spam Man yn cael ei llwyfannu yn yr Eisteddfod eleni. Sut fath o gydweithio sydd yna rhyngoch chi a池 criw cynhyrchu?

Yn gynharach eleni mi ges i gyfle i gyfarfod Tim Baker (Theatr Gorllewin Morgannwg) a Bethan Jones (Dalier Sylw) i drafod y ddrama, ac roedd hi地 ddifyr tu hwnt gweld sut roedden nhw地 dehongli ei chynnwys. Yn ystod y sgwrs mi ddynwyd fy sylw at ystyriaethau ymarferol yngl_n llwyfannu池 gwaith. Pan dwi地 ceisio sgwennu rhywbeth, dwi地 ceisio gweld y cyfan yn fy meddwl, ac mae gweledigaeth rhywun arall o池 gwaith yn gallu bod yn brofiad cyffrous ac eto地 od, yn yr ystyr eich bod chi地 ystyried y sylwadau yn ymyrraeth ar eich eiddo personol. Dwi地 dal i gredu地 gry y dylai池 awdur gael rhan amlwg yn y broses o gynhyrchu ei waith, ond yn deillio o池 sgwrs yng Nghaerdydd mi ges i weld sut mae rl cyfarwyddwr yn ychwanegu at y gwaith gwreiddiol. Mae profiad fel yna yn amhrisadwy i rywun ifanc sydd yn dal i geisio canfod ei draed. Mewn gwirionedd dyna un o brif rinweddau cystadleuaeth o池 fath, sef y cyfle i weithio efo unigolion proffesiynol yn y maes.

Mae llawer wedi cael ei ddweud yngl_n chystadlaethau cyfansoddi dram穹 yn yr Eisteddfod Genedlaethol, ac mae gwir angen cysondeb a llunio polisi ystyrlon ar gyfer y dyfodol. Mae llawer o池 farn nad ydi池 ddrama yn cael y sylw haeddiannol yn yr Eisteddfod bellach, o gymharu ag adrannau eraill. Pe bawn i地 gwbl onest, mae池 ffaith imi ennill prif gystadleuaeth Cyfansoddi Drama yn y Gymraeg ar fy nghynnig cynta, yn wyth ar hugain mlwydd oed, yn dweud cyfrolau am safon y gystadleuaeth yn fwy na dim byd arall. Mae angen rhoi mwy o sylw a pharch i fyd y ddrama, a chyflwyno strategaeth fydd yn gwneud adran cyfansoddi drama yn atyniadol, poblogaidd a chystadleuol. Dwi ddim yn credu mai diffyg darpar-ddramodwyr ydi池 broblem, ond yn hytrach diffyg sylw a statws teilwng i fyd y ddrama yn y brifwyl. Dwi地 argyhoeddedig fod cyfle i池 buddugwyr gael gweithio efo cwmnau proffesiynol yn gam i池 cyfeiriad cywir, ac mi fyddai llwyfannu池 cynnyrch yn yr Eisteddfod ddilynol yn codi proffeil a safon y gystadleuaeth.

Mae bron yn flwyddyn ers i chi ennill ym Mro Dinefwr. Be ydi池 cam nesa?

Mae hwn yn gwestiwn tebyg i池 hyn sy地 cael ei ofyn i gyn-enillwyr Miss World... Wel, mae池 awydd i sgwennu地 dal yn gry, a dwi地 falch iawn o hynny. Mi oedd yn deimlad braf cael ennill ym Mro Dinefwr, ond mae池 Spam bellach wedi段 fwyta a段 dreulio mae地 debyg ei bod yn bryd imi dynnu池 gweill allan a chychwyn gweu unwaith eto.

awdur:Huw Roberts
cyfrol:413, Mehefin 1997

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk