Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Once Upon a Time in the West

Dramateiddio Tirlithiad gan Emyr Edwards

Eddie Ladd

Min nos yn nechrau Hydref a ninnaur gynulleidfa mewn awditoriwm dros dro yn yr awyr agored yn Amgeueddfa Werin Cymru, Sain Ffagan, yn wynebu maes eang agored wedi ei osod ar ffurf llwyfan actio. Arno y mae lleoliadau actio niferus yn ymestyn draw tuag at gylch o adeiladau hynafol Cymru a chlystyrau o goed. Dyma safle perfformio gwaith arbrofol diweddaraf Eddie Ladd, yr actores ar ddawnswraig sef Once Upon a Time in the West, safle priodol ac ystyried amgylchfyd gwledig y ddrama ei hun.

Maer teitl yman cyfuno dwy ffynhonnell, sef ar y naill llaw, problemau tirlithiad ar lethrau Llandudoch oddi ar 1993, ac ar y llall, ffilm Hollywoodaidd Alan Ladd (pethynas pellennig o bosib) sef Shane. Maer ddwy ffynhonnell yman cael eu gweu ynghyd wrth i Eddie Ladd, gyda chymorth nifer o gynorthwywyr gwrywaidd, ddatblygur gwaith dramatig trwy ei sgiliau meimio ai symud celfydd ai llefaru ai chanu byrlymus.

Symudir o olygfa i olygfa, rhain rhoi cefndir hanesyddol, daearyddol, daearegol, cymdeithasol a theuluol cylch Llandudoch ac argyfwng y tirlithiad, eraill yn atgynhyrchu golygfeudd pwerus or ffilm Shane. Wrth ir perfformiad ddatblygu fe welir y cyswllt brau rhwng un ffynhonnell ar llall yn dod yn amlwg, gan greu arwyddocd symbolig ir ddrama.

Gyda thp sain cymhleth ond effeithiol a defnydd o gamera fideo, theatr amlgyfryngol oedd yma. Cawsom ein bombardio gan ddelweddau, llawer yn eiconig, a oedd yn cynhyrfur dychymyg ar emosiwn, a hyn oll yn fwrlwm ar hyd ac ar draws y llwyfan chwarae eang, lle roedd darnau o offer a dodrefn wedi eu gosod at bwrpas y sefyllfaoedd dramatig. Roedd effaith hyn yn atgoffa dyn o ddelweddau Salvador Dali, lle gosodir symbolau arwyddocaol ac argraffiadol ar feysydd eang syn ymestyn tuar gorwel. Wrth symud yn ystwyth o un ffurf ar fynegiant ir llall gydag egni eithriadol, fe ddangosodd Eddie Ladd mor amryddawn ydyw fel perfformwraig.

Un or elfennau y mae hi wedi eu datblygu ywr defnydd o fideo i dynnu llyniau byw ar y pryd wrth iddi berfformio. Y maer gynulleidfa yn ei gweld hin actio a dawnsio, ac ar yr un pryd yn gweld lluniau clos ohoni ar sgrn fideo. Y mae hyn yn creur effaith o ganolbwyntio ac ar yr un pryd yn creu effaith dieithrio, syn rhwystror gwyliwr brhag cael ei feddiannu gan emosiynau ar draul y ddeall. Dyma dechneg ddogfennol a thechneg theatr epig yr ugeinfed ganrif. Yn y sioe arbennig yma maen sicr yn gymorth i ganolbwyntio ar y llifeiriant o ffeithiau ac argraffiadau syn byrlymu or llwyfan.

Maer gwaith yn crynhoi o gwmpas delweddau grymus megis d_r a thn, syn cynrychioli bygythiad a dinistr, ac yn uno rhamant storol syml, orffenedig ffilm Shane a realiti digyfaddawd, anorffenedig tirlithiad Llandudoch. Gwelir yn glir pwy oedd ar fai yn argyfwng Shane, ond yng nghyswllt Llandudoch fe guddiwyd y gwir dan beth wmbreth o adroddiadau swyddogol sych.

Maer ddeuoliaeth yma, y rhamantus ar real, y dihangol ar presennol, y gwir ar gau, yn gweu trwy holl elfennaur perfformiad, gan ymestyn hyd yn oed ir defnydd o ddwy iaith, y Gymraeg i olygfeydd y tirlithiad, ar Saesneg i olygfeydd Shane.

Fe fydd delweddau cyfansawdd grymus y perfformiad hwn yn aros yn y cof lluniau clos or berfformwraig yn ymateb i oblygiadau emosiynol y tirlithiad, llosgir model o d_ yn cynrychioli dinistr, ac Eddie Ladd ar y diwedd yn disgyn i bydew o dd_r, gweithred yn cyfeirion l at fedydd yn ei theulu ynghynt yn y ddrama mewn eglwys fach yn y dyffryn, ac ar yr un pryd yn adlewyrchu dinistr y d_r sydd i bob golwg yn gefndir i achos y tirlithiad.

Mae Once Upon a Time yn ysgytwad ir meddwl ar dychymyg. Gobeithir perfformior gwaith drachefn mewn mannau eraill yng Nghymru. Rwyn annog pawb iw weld.

awdur:Emyr Edwards
cyfrol:405, Hydref 1996

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk