Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Bogail- syllu ar lwyfan

Roedd cynnyrch drama proffesiynol yr Eisteddfod eleni yn awgrymu mai archwilio Cymreictod syn mynd bryd ein hawduron an cwmnau y dyddiau yma. A ydi hynnyn theatr gyffrous? Dyna gwestiwn MEG ELIS, wrth i ambell un or cynyrchiadau fynd ar daith

Gydar Steddfod yn ddim ond angof, a Chymru wedi llithron l at gyfres newydd o ffraeon, mi fuasain ddiddorol edrych yn l ac ystyried pam yn union, yng nghynnyrch drama Dinefwr, y cafwyd cymaint o fogail-syllu a seicdreiddior hen genedl?

O gymryd golwg arwynebol, hawdd fuasai dod ir casgliad ein bod ni i gyd fel Cymry naill ain seiciatryddion neun gleifion iddynt. Ystyriwch: Drama gomisiwn syn cymryd fel ei thestun br dosbarth canol Cymreig a phr dosbarth gweithiol Cymreig yn doethinebu ar eu ffordd i Steddfod; golwg yn l ar hanes y genedl trwy storau a phortreadau or werin guriedig; golwg yn l ar ditto trwy eiriau ac argraffiadau un fenyw, portread o un o eiconaur genedl, gyda digon o dds o siniciaeth a realaeth heddiw; dadansoddiad perfformiadol/corfforol o berthynas cas/cariad Cymry Chymru; ffug-ddarlith gan entrepreneur Cymreig syn clyfar dargedun holl wendidaur genedl.

Stopiwch, wir! Wythnos ddirdynnol o ddioddef yn enw celfyddyd? Ddim o gwbl. Mewn wythnos an siomodd o ran rhyddiaeth, ac mewn Eisteddfod lle bur cwffio gwleidyddol, am unwaith, rhwng Radio Cymru ar gweddill yn hytrach na rhwng Cymdeithas yr Iaith ar Swyddfa Gymreig, roedd arlwy dramu Bro Dinefwr yn bleser ac yn llawn addewid.

Trueni na fuasai cynulleidfaoedd ym mhob rhan o Gymru yn medru setlio i lawr i groesawu taith drama Dalier Sylw, Y Groesffordd. Buasai un olwg ar y set yn y Lyric, Caerfyrddin, wedi dangos anawsterau ymarferol teithor campwaith clyfar hwn o eiddo Geraint Lewis, ond wedyn, beth sydd oi le efo tipyn bach o ddyfeisgarwch? Llwythor set gyfan yn y garafn, a ffwrdd chi. Os oedd trol yn ddigon da i Twm or Nant...

Dwi ddim yn meddwl y buasai Cheryl yn gwybod pwy oedd Twm or Nant; buasai Gaz efallai yn darllen amdano mewn llyfr ail-law na fuasai neb arall yn ei brynu; buasai Huw yn blyffio, a Lowri yn ei hawlio iddi ei hun ac yn ceisio ei wneud yn dramaturg personol neu rhywbeth... Oes, mae gennym ni yma y Teipiau Cymreig Nodweddiadol, i gyd yn anghydnaws styc efoi gilydd yn yr un lle, pawb (bron) isio bod yn rhywle arall, yn smalio eu bod nhwn rhywun gwahanol, a dim posib dianc. Na, nid collfarnu ydw i- onid dyna ywr Steddfod yn ei hanfod? Rhyw hanner ofni yr ydw i fod Geraint Lewis wedi bod yn bry ar y wal mewn llawer cartref Cymreig dros y misoedd diwethaf: maer Groesffordd mor true to nature nes bod rhywun yn arswydo rhag cael datgeliadau mwy preifat. Oherwydd yr ydan nin nabod y cymeriadau.

Mae yna Gymry ifainc, sbonclyd, syn fendigedig rydd or hang-ups Cymreig ac y mae Shelley Rees yn portreadu Cheryl yn berffaith. Wn i ddim ai ei dawn naturiol syn gyfrifol am hyn, ynter rhyddhad o fedru dianc o hualau diddychymyg ei chymeriad yn Pobol y Cwm diolch amdano, beth bynnag. A wyddoch chi be mae hin iawn: tydi enwau fel Trap a Tymbl ar lefydd yn stiwpid? Nid y basa Lowri (Mari Emlyn) yn cytuno ond diawch, faswn i ddim yn licio ei chroesi hi, chwaith: hanner tunnell o angst Cymreig, alcoholig dosbarth canol yn landio ar fy mhen i? Dim diolch. Fedrai ddim meddwl am lawer o bortreadau mwy doniol, crafog na (ie, mi welais hyn yn Y Groesffordd, hefyd) sinistr nar hyn a gafwyd ganddi hi ai chyd-actorion. A tydw i ddim hyd yn oed wedi crybwyll y dynion, syn anheg, achos roeddan nhwtha hefyd yn dda...

Caf gyfle eto i ganmol dawn Dewi Rhys Williams: gawn ni aros am sbel efo angst merches? Ddim am ryw hir, chwaith, achos awr yr actorion oedd hi, a monolog Sharon Morgan yn Theatr y Maes. Crud ir bedd, diniweidrwydd, gorfoledd y ferch fach, wastad, rywsut, yn troin surni ac yn ddadrithiad. Crefftus, wrth gwrs ond sori, rydw i wedi bod yma or blaen. Fynnai ddim bod yn ddioddefwraig am byth.

Mi fm yn y lle rong, felly, wrth fynd i Cross Hands, a Theatr Gorllewin Morgannwg yn treiddio Ir Byw. Mae cwmni hwn wedi ennill canmoliaeth deilwng am ei gynhyrchiadau. Dysgasant gydweithio ac asion berffaith. Mae graen ar eu gwaith, a daeth rhywun i ddisgwyl safon yn ddigwestiwn. Pam, felly, mair nodiadau a sgwennais i yn y tywyllwch ar y pryd ydir canlynol: Rhy hir, rhy wasgarog, dweud dim byd newydd. Darnau benthyg, ail-law. Combrogos eto: Cymry as victims.?

Dda gen i mo Yma O Hyd. Sori, Dafydd Iawn, ond mae campwaith Hefin Elis yn well bm in bleidiol nerioed i Ir Gad, ar teimladau a gyflir gan y gn honno. Oes, mae eisiau rhoi lle dyledus ir camweddau a ddioddefwyd gan ein cenedl, a do, fe bortreadwyd hynny yn wych gan ein llenorion cyfiawnhad, felly, i ailbobi geiriau Rhydwen Williams, Richard Llewelyn a Rhys Davies yn anad neb gyda champwaith storir Gwn Nos? Yr ydw i wir yn ystyried mynd r cwmni i gyfraith dan y Ddeddf Disgrifiadau Masnach am honni bod y perfformiad hwn yn edrych yn l er mwyn edrych ymlaen. Does yna ddim edrych ymlaen: consuriwyd y gorffenol yn gywrain ddigon, ond gwelsom hyn oll i gyd or blaen.

Er hynny, does yna fawr o sail i wir bryder, gan sicred cred rhywun yn Theatr Gorllewin Morgannwg. Gair yng nghlust gwnewch fwy na sbio ir dyfodol: ewch iddo fo, perfformiwch yno, oherwydd maer cwmni yn rhy dda i drigo yn y gorffenol.

Wedi dweud hynny, dyma fynd wedyn i feistri capel (ow) i weld gwaith arbrofol (och, gwae), o flaen cynulleidfa fechan (wrth gwrs). Hynny, a lot o gyfeirio at y gorffennol: ar hyn gawsom ni oedd perfformiad goraur wythnos. Mae arnai isio sefyll ar fy nhraed a gweiddi hwr am y perfformiad bywiog, corfforol, ystyrlon a doniol/ddwys gan y Gymraes, a roes i ni Mae Sin yn Gadael Cymru. Symboliaeth: digon pum merch pum enw, a mwy na ddigon o gesus. Be sydd yn y cesus: beth ywr baich cudd y mae pob Cymraes yn ei gario efo hi? Llythyrau, atgofion, hanes trysorau, tsieni, pridd y ddaear... a gwisg Gymreig. A hyn cyn i chi ddwad at faich yr enwau sydd ar y pum merch: Gwenllian, Nia (neis), Rhiannon, Carys, Sin (clich). Hyn oll, (ar Ddawns Flodaunorau welais i erioed), a beth am Sin feichiog? Beth yn union yw ein baggage emosiynol ni fel Cymry?

Cawsom gipolwg fymryn cliriach ar gynnwys y cesus yn y feistri hon, a oedd mor fach fel bod yn rhaid defnyddior drws allan ir stryd fel rhan or llwyfan; a dyna beth oedd profiad eistedd yn wynebur drws, edrych allan heibio perfformiad llwythog o ystyron gadael/aros, a chlywed ceir yn pasio ar y ffordd brysur, a syllun syth at orsaf drenau go-iawn Ffairfach!

Nid y buasai gan ein Wyn Morgan, ein darlithydd gwadd yn Theatr y Maes, fawr iw ddweud wrth gonset arti-ffarti felly. Meindiwch Eich Busnes fasa fon ddweud, a dyna, yn wir, destun ei ddarlith. Dewi Rhys Williams eto fyth ddim mor wahanol o ran persona i Huw Gorlas yn Y Groesffordd, ond maen gwneud y cymeriad cystal, crintachlyd fuasai cwyno. A wir, tydan ni i gyd yn nabod y cymeriad? Cymro newydd, ifanc, siwt smart, mewn PR neu farchnata, gwybod y termau Cymraeg newydd i gyd (ac efo Geiriadur yr Academi i brofi hynny). Gwybod digon i ddarlithio ar y pwnc, hyd yn oed maer boi yma wedi cael gweledigaeth. Yn ei eiriau ei hun Lasarus ar y ffordd i Ddamascus. Ai fi ydir unig un a welodd hwn yn ddisgynnydd uniongyrchol i Ifas y Tryc?

At un arall o arwyr Cymru wrth ir Eisteddfod ddirwyn i ben. Sioe un-dyn yn portreadu John Williams, Brynsiencyn? O ia, jyst y peth ir gwawdwyr a wl Gymrun hen-ffash ac elitaidd, yn byw yn y gorffenol. Wel, sori, Kim Howells a Radio Kymree, ond nid profiad felly oedd Awn i Gwrdd y Gelyn. Yn wahanol ir perfformiad arall y bu Llion Williams yn ymwneud ag ef yn yr Eisteddfod (Ir Byw), yr oedd y portread hwn ai wyneb tuar dyfodol, er yn rhoi syniad clir or dyn yn ei gyfnod. (Cofiaf yr argraff or angladd am hir). Y peth calonogol oedd y syth-welediad hollol gyfoes, a gododd y portread hwn uwchlawr hagiograffi confensiynol yr arferid ei gyflwyno fel profiad theatrig rai blynyddoedd yn l. Maer diolch yn bennaf i Llion Williams syn prysur dyfu yn un or actorion mwyaf medrus a meddylgar sydd gennym. Tasa fon cael siawns, ynt wrth i sbloet y Steddfod fynd yn ddim ond angof, ac ir Cymry setlon l ir ffraeo arferol, ein cymhlethdodau seicolegol, an darpariaeth ddrama deledol sydd yn rhyfeddol o gofior cyfyngiadau, ond sydd er hynnyn dal yn annigonol.

awdur:Meg Ellis
cyfrol:405, Hydref 1996

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk