Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Cloddio Haenaur Co

Gyda phum drama lwyfan wedi dod oi law ers dechraur nawdegau, chweched ar y ffordd yn y flwyddyn newydd a dwy arall yn ei ben, MEIC POVEY yw awdur mwyaf cynhyrchiol y theatr Gymraeg ar hyn o bryd. Bun sn wrth Menna Baines am yr hyn syn ei ysbrydoli.

Gwaith teledu syn cadw to uwch pen Meic Povey, ond theatr syn ei gynhyrfu. Yn ei gartref ym Mhontcanna, Caerdydd, lle bydd yn ysgrifennu o saith y bore tan amser cinio bob dydd, doed a ddelo, maen sn am y gwahaniaeth rhwng y ddau gyfrwng.

Maen rhaid i rywun gyfaddawdu lot wrth sgwennu i deledu, hyd yn oed wrth sgwennu rhywbeth gwreiddiol yn hytrach na sgriptio ar sail synopsis. Ac maer cyfle i sgwennu pethau gwreiddiol, unigryw yn llai nag yn y theatr. Mae S4C ac nid eu beio nhw ydw i yn sianel canol y ffordd sydd ar y cyfan eisiau rhaglenni canol y ffordd, achos ein bod nin genedl ganol y ffordd ... Felly mae be fedri dii ddeud ar y sgrn yn gyfyngedig. Mi fedri di ddeud llawer mwy yn y theatr.

Mae deud mwy ir awdur hwn yn golygu mwy nar gwahaniaeth rhwng araith dair tudalen or math a gafwyd yn ei ddrama lwyfan ddiweddaraf, Fel Anifail ac araith dri munud mewn drama deledu. Maen golygur cyfle i ddatblygu themu, i dyrchun ddyfnach i fyd profiad a syniadau. Mae hefyd yn golygu mwy o reolaeth dros ei waith, yn enwedig ers iddo ddechrau cyfarwyddo rhai oi ddramu ei hun Bonansa, y flwyddyn nesaf, fydd y drydydd. Petai theatr yn talun well, does gan Meic Povey ddim llawer o amheuaeth pa gyfrwng fyddain hawlio ei amser.

Fel mae pethau, mae wedi sgrifennu digon o ddramu ers dechraur nawdegau un bob blwyddyn, fwy neu lai i fedru cellwair am ei blue period. Ar l Bonansa, maen gobeithio gweld llwyfannu dwy arall, gan yr un cwmni, Dalier Sylw, erbyn diwedd y ganrif.

Mae cip yn l ar y dramu diweddar yn dangos bod y ddwy brif ffrwd sydd wedi bod iw waith or dechrau yn dal i lifon gryf. Ar un llaw, ceir y dramu modern eu gogwydd sydd wedi mynd ir afael phynciau penodol fel gwrwygydiaeth ac AIDS (Wyneb yn Wyneb, 1993) a sgitsoffrenia (Yn Debyg Iawn i Ti a Fi, 1995), fel yr oedd Perthyn, drama gomisiwn Eisteddfod Genedlaethol Bro Madog yn 1987, yn ymdrin llosgach. Ar y llaw arall, ceir y rhai syn tynnu mwy ar gefndir personol yr awdur, boed hynny mewn modd uniongyrchol, fel yn Diwedd y Byd (1992), portread oi blentyndod ei hun, neu anuniongyrchol, fel yn Fel Anifail (drama gomisiwn Eisteddfod Bro Colwyn, 1995), lle maer co am fore oes wedii weithio i mewn i stori am gwpwl oedrannus.

Maer awdur yn cytuno bod rhai dramu wedi dod or pen, chwedl yntau, ar lleill yn fwy or galon. Ond maen gyndyn o dynnu ffin rhy bendant.

Dwy ffrwd yn llifo ir un afon ydyn nhw. Er enghraifft, yn Wyneb yn Wyneb, er mai dyn yn diodde o AIDS sydd ynghanol storir ddrama, storir fam hen-ffasiwn sydd yma mewn gwirionedd sut mae hin ymdopi. A nghefndir i ydi hwnna i gyd y rhagfarnau ar gwerthoedd oedd yn rhan or gymdeithas ges i fy magu ynddi. Dyna Gwaed Oer, wedyn. Er mai drama fodern ydi honno, mae ei henaid hi ym Mhorthmadog yn y chwedegau. A dweud y gwir, mae enaid bob dim dwi wedii sgwennu yn y gorffennol.

Y gorffennol i Meic Povey ywr pumdegau ar chwedegau. Yn un o ddeg o blant, roedd yn byw hyd nes oedd yn unarddeg oed mewn fferm anghysbell yn Eryri, wrth droed y Cnicht.

Roedd y ffordd roeddan nin byw yn hen-ffasiwn ac yn gyntefig hyd yn oed yr adeg hynny. Doedd yna ddim trydan, ac roeddan nin dal i weithio efo ceffyl a throl. Erbyn hyn, mae on ymddangos fel rhyw fyd arall, oes arall. Ac eto, mae on fyw i mi o hyd. Roedd yna chwech or brodyr ar chwiorydd eraill wediu magu yno efo fi, yn Nant Gwynant, rhai ohonyn nhwn h_n na fi, a phrin iawn ydiu co nhw am y cyfnod. Ond mae ngho in glir ofnadwy, a fel dwin mynd yn h_n, mwyan byd dwin gofio.

Er iddo dreulio chwe blynedd ar l hynny yng Ngarndolbenmaen y cyfnod pan ddechreuodd ymwneud gweithgaredd dramar Gegin yng Nghricieth dychwelyd at gyfnod Nant Gwynant y mae o hyd, fel dramodydd. Yno y cafodd y cefndir amaethyddol, ynysig, syn amlwg mewn dramu fel Diwedd y Byd a Fel Anifail, ond yno hefyd y cafodd ei brofiad cynharaf o fyd a diwylliant gwahanol. Maen cofio fusutors yn dod i aros mewn tai ha cyfagos neun dod i fynydda,yn siarad iaith ddieithr, ac mae diffyg cyfathrebu rhwng y brodorion a phobl dd_ad yn un o brif themu ei waith.

Nid rhyw ramantu am Gymru uniaith ydi sgwennu am y busnes iaith yma. Doedd rhywun, fel plentyn, ddim yn siarad Saesneg, er ein bod nin dod i gysylltiad efo lot o Saeson. Don i ddim yn adnabod Saesneg fel iaith, dim ond fel s_n aflafar, diarth iawn a bygythiol.

Ac yntau wedi gadael cartre Garn erbyn hynny yn 1968, ac wedi symud i Gaerdydd ddwy flynedd yn ddiweddarach, i weithio yn y BBC, maen cyfadde bod yna adeg pan oedd yn teimlon euog am droi cefn.

Roedd hyn yn y saithdegau, cyfnod Adfer a sn am y fro Gymraeg ac yn y blaen. Roedd rhywun yn meddwl Dwi fan hyn yn gyfryngi ac yn byw yn fras, ac maer iaith yn marw yn Rhoslan. Dwi ddim yn meddwl felna rwan, er bod mynd yn l adra a gweld pethau wedi newid cymaint yn fy ngwneud in ddigalon. Ond dwi yn dyfalun aml sut sgwennwr fyswn i wedi bod petawn i wedi aros yn Eifionydd. Dwin gwbod y byswn in sgwennwr gwahanol iawn.

Fel ag y mae, mae ei waith yn llawn pobl sydd wedi gadael eu cynefin, rhai ohonynt yn dychwelyd, eraill yn sn am wneud. Mae un or ddwy ddrama newydd sydd yn ei ben yn portreadu plant Diwedd y Byd wedi tyfu, dau wedi aros gartref a daun byw i ffwrdd.

Fodd bynnag, maer awdur or farn mair ddrama ddiweddaraf, Fel Anifail, ywr mwyaf bersonol or cwbl hyd yn hyn. Sylw annisgwyl, efallai, o gofio mai cymeriadaur ddrama yw g_r a gwraig oedrannus yn disgwyl angau heibio. Ond sn am emosiynau sylfaenol y mae Meic Povey.

Y llinyn cryfa yn y ddrama ydi marwolaeth, ac mae hynnyn adlewyrchu un o nheimladau cryfa i fel plentyn. Ond dwin licio meddwl fod Fel Anifail yn mynd yn ddyfnach i mhersonoliaeth i o ran be ydw i r_an hefyd, a minnaun nesu at yr hanner cant ...

Roedd yr arddull yn sicr yn wahanol. Gydar iaith yn pendilio rhwng y llafar cryno ar barddonol, geiriog, ar ddau gymeriad hwythaun llithro i mewn ac allan o wahanol stadau o ymwybyddiaeth, roedd y ddraman cefnu ar realaeth naturiolaidd gwaith cynharach.

Dymar tro cynta i mi arbrofi efo arddull fel yna. Dwin meddwl ei fod on ddyletswydd ar sgwennwr i chwilio am ffyrdd newydd oi fynegi ei hun, neu mae peryg iddo sefyll yn ei unfan. Roedd y ddrama yman galw am arddull wahanol oherwydd ei bod hin ymwneud cymaint r ffin denau rhwng realiti a cho a dychymyg ...

Mae Bonansa, a lwyfannir, unwaith eto gan Dalier Sylw, yn y flwyddyn newydd, yn addo bod yn wahanol eto drama am deulu yng nghyffiniau Caernarfon syn ennill y Loteri.

Mae hin ymwneud r ffordd mae pobl yn meddwl fod ennill arian mawr yn mynd i ddod hapusrwydd iddyn nhw. Yn y rhan fwya o achosion, hyd y gwela i, dydi hynny ddim yn digwydd mae ennill miliynau yn rhwygo teuluoedd ac yn tynnur gwaetha allan o bobl. Math o gomedi ddu ydi Bonansa, yn mynd yn fwy trwm a bisr fel mae hin mynd ymlaen.

Fydd hin gamp i unrhyw un ddod o hyd i ddim byd syn tynnu ar brofiad personol yn hon, ychwanega gan chwerthin.

awdur:Menna Baines
cyfrol:407/408, Rhagfyr 1996/ Ionawr 1997

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk