Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Cesior Canol Llonydd

Siwan, Esther, Bet... mae MAUREEN RHYS wedi bod yn mynd o dan groen gwahanol gymeriadau o ferched, ar lwyfan a theledu, ers deugain mlynedd bellach. Yma, maen bwrw golwg yn l ar yrfa lawn.

Yn ddiweddar maer atgofion wedi bod yn llifon l i mi. Fe gafodd John a minnaur fraint o ail-greu dau gymeriad a bortreadon ni gyntaf ddeunaw mlynedd yn l yn Eisteddfod Caerdydd. Fe barodd hynny i mi edrych yn bellach fyth ir gorffenol a sylweddoli mod i wedi bod ymhel r byd actio am oleia ddeugain mlynedd.

Fe ges i fy magu efo fy nain a hynny yn y pictiwrs y Majestic yng Nghaernarfon. Degawd yr actoresau oedd y pumdegau sr llachar fel Barbara Stanwyck, Bette Davies a Joan Crawford. Yr oeddan nhwn ddieithriad yn portreadu merched cryf, llawn emosiwn. Bellach maer emosiynau hynny iw gweld bron bob nos ar y newyddion. Tybed air ffaith ein bod yn cael ein boddi mewn realaeth sydd iw gyfri bod yn hen actoresau, oedd mor wych yn y pumdegau, wedi mynd allan o ffasiwn? Yn l erthygl ddiweddar yn y Telegraph mae cynulleidfaoedd y theatrau beth bynnag yn gweld eisiaur actorion hynny oedd yn llenwir lle gydau personoliaeth.

Y g_yn, yn amlach na pheidio, ydi bod actorion yn orawyddus y ddyddiau yma i wneud gyrfa ar y teledu cyn bwrw prentisiaeth ar y llwyfan. Y ffaith ydi bod teledu yn gyfrwng costus iawn ac yn anorfod yn cael ei wneud ar frys. O ganlyniad does fawr o amser i ymarfer, heb sn am arbrofi. Adeiladwaith dros amser ydi hanfod perfformio ar lwyfan. Y lle i fwrw prentisiaeth a magu hyder.

Wedi cyrraedd y coleg ym Mangor ymuno r Gymdeithas Ddrama. Perfformio am y tro cynta mewn drama oedd wedii chyfieithu gan Islwyn Ffowc Elis arwr i ni gan iddo ychydig flynyddoedd ynghynt roi i nir heart-throb cyntaf yn y Gymraeg. Feddyliais i erioed yr adeg honno y byddwn i ymhen amser yn wraig i Harri Vaughan yng nghynhyrchiad BBC Cymru o Lleifior yn 1969. Hwn oedd y tro cyntaf i mi berfformio o flaen cynulleidfa ddiarth. Roedd Neuadd PJ yn llawn, yn fr o wynebau a rheiny yn mynd a dod o flaen fy llygaid i. O, roeddwn in nerfus.

Fe dddaethon i ben hi rhywsut, diolch ir cynhyrchydd Derec Llwyd Morgan. Dwin si_r fod y ddrama fer honno wedi mynd yn angof bellach ganddo ond all actor byth anghofio y tro cynta yna.

Nerfus neu beidio, roeddwn wedi cael fy nal fel anifail mewn trap. Os ydi person ifanc wedi rhoii fryd ar fod yn actor maen amhosib bron ei ddarbwyllo i beidio. Ofer ydi sn am yr ansefydlogrwydd, y siomedigaethau, y diffyg arian ac yn y blaen. Unwaith y mae perfformio wedi mynd ich gwaed rhaid mentro.

Rhaid dweud, erbyn heddiw, mae mwy o gyfleuoedd i bobl ifanc nag oedd ar ddechraur chwedegau. Yr adeg honno, rhan-amser oedd pob actor bron. Yn y byd teledu byddain golygu ymarfer gydar nos a thrafeilio or Felinheli ar nos Wener, recordio ar ddydd Sadwrn yng Nghaerdydd, a theithion l dydd Sul. Y cwestiwn mawr oedd Actio, ia, ond be dich job iawn chi?

Yn l ir Coleg. Daeth cyfle i gael gwrandawiad ar gyfer cynhyrchiad newydd o ddrama John Gwilym Jones, Hanes Rhyw Gymro. Llwyth o rannau i ddynion on dim ond tair rhan i ferched. Bm yn ddigon ffodus i gael un or rheiny a chael fy swynon llwyr gan y guru o Groeslon.

Roedd hin fraint cael ein hyfforddi gan John Gwilym Jones. Dechreuai trwy ddweud mai y rheswm am fodolaeth drama oedd i gael ei pherfformio, ei dweud yn gyhoeddus, neu byddair awdur wedi sgrifennu nofel. Yn dilyn yn naturiol felly yr oedd y geiriau yn holl bwysig a phob copa walltog yn y gynulleidfa i fod i ddeall pob gair. Mi ddaw y geiriau pwysig yn iawn. Y rhai dibwys sydd raid i ti fod yn ofalus efo nhw. Y frawddeg fawr oedd Nid iaith rhaff trw dwll ydir Gymraeg. Cofia di hynny. Dwin mawr obeithio fy mod i wedi cofio hynny ymhob perfformiad wnes i rioed.

Celfyddyd geiriau oedd popeth i John Gwilym Jones a ni oedd ei blant o. Roedd on esbonio ystyr golygfa yn hytrach nai chyfarwyddo. Doedd y symudiadau fel y cyfryw o fawr bwys iddo os oedden ni wedi deall y cynnwys. Sdim rhaid i ti fod yn glyfar i fod yn actor ond, a ma hwn yn ond mawr, man rhaid i ti fod yn ddeallus.

Yr oedd Mr Jones wedi gweld y mawrion i gyd ar lwyfannau Llundain. John Gielgud, oherwydd ei lais hudolus ai ddeallusrwydd, oedd y ffefryn. Edith Evans hefyd. Hi ddywedodd Tydw i ddim yn hardd, ond pan dwi ar y llwyfan dwin perswadio pobol i feddwl mod in hardd. Dyna ydi hanfod actio da. Y gallu i berswadio. Pregeth a phedwar pen iddi oedd gan John Gwilym Jones:

1. Yr awdur yn rhoir esgyrn.

2. Yr actor ar cyfarwyddwr yn rhoi cnawd ar yr esgyrn

3. Y colur ar gwisgoedd yn rhoir delwedd allanol.

4. Yn goron ar y cyfan yr actor yn rhoir enaid

Yr enaid y peth anesboniadwy hwnnw syn dod oddi wrthych chi, a chi yn unig.

Chwilio am y canol llonydd yma a wna pob actor. Mi all fod yn broses ddirdynnol. Fe fu portreadu Bet yn Tywyll Heno Kate Roberts, ar y teledu, bron mynd yn drech na mi. Ceisio cyfleu person yn colli gafael ar bethau a hynny i gyd yn digwydd yn y meddwl, tu l ir llygaid. Maen amhosib cyfleu mewn geiriau yr ynni, y dyfalbarhad, ar rheolaeth oedd ei angen.

Fe fun her fawr. Petawn in gorfod dewis un peth i aros ar fl, Tywyll Heno fyddai hwnnw. Dwin gwybod na allwn i, beth bynnag, byth fod wedi gwneud gwell job ohoni. Dweud mawr, ond mae on wir.

Rhaid i bob actor gael cyfarwyddwr da.. Y fo/hi ydir angor. (Nid oes digon or hi hyd yma. Gobeithio y bydd yn y dyfodol.) Mi fm in lwcus iawn i gael David Lyn Tywyll Heno, Esther ar T_r (1995); Wilbert Lloyd Roberts a roddodd ddechreuad da i lawer ohonom, un o linach John Gwilym Jones; Emily Davies Siwan, lle bu cyfnod yr ymarferion, yr ymchwil iw theulu ai chefndir, yn bleser. Cael y cyfle i weld Siwan fel dynes am y tro cyntaf, dynes a roddwyd yn briod iw g_r yn ddeng oed.

Ond nid gydar lledf ar dramatig y dawr boddhad bob tro. Mae angen yr un ymroddiad disgyblaeth a rheolaeth crefft i berfformio comedi neu ffars. Does dim byd tebyg i glywed llond theatr yn sgrechian chwerthin. Cefais glywed hyn gyda dwy gomedi Huw Roberts, Hywel A a Pont Robat.

Nid fod pethau wedi bod yn fl i gyd o bell ffordd. Fe fu siomedigaethau wrth gwrs, fel syn dod i ran pawb arall o fewn y proffesiwn anwadal yma. Rhan o grefft yr actor ydi cyflwynoi hun yn hyderus waeth beth fyddor gwir deimladau y tu mewn.

Ond be wnewch chi pan fo cyfarwyddwr yn dweud ei fod on rhoi gwaith yn gyntaf i actores ddibriod oherwydd ei bod hi angen ennill ei bywoliaeth a minnau ng_r i nghadw i. Dyma ddigwyddodd i mi ar ddechraur saithdegau. Pa gyfarwyddwr o ddyn fyddain meiddio meddwl fel na heddiw, heb sn am ei ddweud o?

Dyfalbarhad pia hi, a bod yn y lle iawn ar yr amser iawn. Y mae yn natur pob actor i edrych yn l ar y rhannau da a fu neu edrych ymlaen at y rhannau gwych sydd i dod, ond mantais bod yn actores ganol-oed, eto yng ngeiriaur T_r ydi cael dweud,

... dyna pam ma rhaid i ni fwynhau rwan ... tin dallt ... bob munud ohono fo.

awdur:Maureen Rhys
cyfrol:398, Mawrth 1996

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk