Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Croesffordd Cymreictod

Cefndir a lleoliad drama gomisiwn Eisteddfod Genedlaethol Bro Dinefwr yw... Eisteddfod Genedlaethol Bro Dinefwr. Ond sut Gymru a sut Gymry sydd yno? Cafodd MENNA BAINES ragflas mewn sgwrs r awdur, Geraint Lewis.

Mae Geraint Lewis yn meddwl am theatr fel rhywbeth i wreiddiau yn ddwfn mewn defodau, a does dwywaith fod l yr ymwybyddiaeth honno ar ei waith. Mae defod o ryw fath neui gilydd wedi bod yn ganolog yn ei ddramu llwyfan hyd yn hyn. Yn Y Cinio, a doedd yn trafod dynion ar eu gwaetha rhemp mewn cinio clwb rygbi, roedd yna ddefod ddoniol lle gwelwyd tri dyn yn malu eu bysedd charreg fawr ar lan afon yn enw gwryw-dod. Llys barn oedd y ddefod yn The Language of Heaven, wrth ir awdur Caradoc Evans, neu yn hytrach ei ysbryd, gael ei roi ar brawf er mwyn penderfynu ai ir nefoedd ynteu i uffern yr i. Ac mae yna ddefod arall ynghanol y ddrama newydd defod yr Orsedd, gydag un cymeriad yn cael mynediad iddi am y tro cynta.

Comedi, fel y ddwy arall, yw Y Groesffordd, drama gomisiwn yr Eisteddfod eleni, a berfformir gan Dalier Sylw. Ac mae ei lleoli yn y brifwyl ei hun yn fodd i ddwyn ynghyd ddau gwpwl tra gwahanol. Mae traean y ddraman digwydd mewn tagfa draffig yn Trap, ger Llandeilo lle arall ac yno mae Huw Gorslas a Lowri yn cwrdd Gaz a Cheryl. Perchenog garej lleol yw Huw (Dewi Rhys Williams), sydd hefyd yn gyflwynydd rhaglen deledu boblogaidd, ac mae ei wraig Lowri (Mari Emlyn) yn gweithio ir Bwrdd Croeso. Pr or cymoedd yw Gaz a Cheryl, wedi dod ir Eisteddfod am y tro cynta Gaz (Ian Rowlands) yn nyrs ac yn born-again Welshman a Cheryl (Shelley Rees) yn gweithion rhan-amser y tu l ir bar mewn clwb nos. Rydym yn dal y pr cyntaf mewn cyfnod lletchwith yn eu hanes, wrth ir cylchgrawn Lol ddatgelu bod Huw yn cael perthynas ag un o staff cantn Heno y tu l i gefn Lowri, ac wrth i Lowri ei hun fynd trwyr creisis personol o groesir deugain oed. Nid ywr pr arall heb eu problemau chwaith mae Gaz, ar l breuddwydio cymaint am ddod ir Eisteddfod, yn gofyn am ddadrithiad ac nid yw Cheryl eisiau bod yna o gwbl. Maer pedwar yn treulior rhan fwya or ddrama ar Eisteddfod yn ffraeo.

Mae Huw a Lowri yn cynrychiolir dosbarth canol Cymraeg, proffesiynol, diwylliediga Gaz a Cheryl yn perthyn ir Gymru newydd cefndir dosbarth gweithiol, wedi bod trwyr system addysg ddwyieithog, meddai Geraint Lewis. Ond wrth iddo brysuro i ddweud nad yw pethau mor ddu a gwyn hynny, mae ei resymau dros ddewis yr Eisteddfod fel cefndir yn dechrau dod yn amlwg. Y ciciwr eiconau sydd wrthi unwaith eto, a does dim prinder or rheiny ar faes y brifwyl.

Dynar Wisg Werdd i ddechrau, honno y mae Huw Gorslas- Huw or Gors iw chael yn ystod yr wythnos am ei gyfraniad i adloniant Cymraeg fel cyflwyniad Gwerin Gwalia, rhaglen lle maen cyfweld cymeriadau y werin briddlyd ar lannau gwahanol afonydd. Ond Gaz y boi or cymoedd sydd wedi gwirioni ar y gynghanedd ac sydd eisiau llofnod Gerallt Lloyd Owen syn cael y wefr fwya wrth roir wisg amdano. Mae Lowri wedyn yn eicon ar ddwy droed, wedii gwisgo fel Sin Owen Tyn-y-Fawnog (y ddynes mewn gwisg Gymreig yn Salem, llun Curnow Vosper) i groesawu pobl yn enwedig tramorwyr swyddoglyd i stondin y Bwrdd Croeso.

Ond cyn bod neb yn mynd yn agos at y maes, mae yna ddefod Eisteddfodol arall i fynd trwyddi tagfa draffig. Ir awdur, mae agor y ddrama fel hyn nid yn unig yn ffordd o roi cymeriadau sydd dan straen yn barod dan fwy fyth o straen nes bod gwrthdaron anochel, ond yn gyfle hefyd i gyfleun weledol y syniad canolog sydd y tu l ir cyfan.

Mae en drosiad defnyddiol i ofyn y cwestiwn, Ble yn nin mynd, fel cenedl? Mae en cyfleur std o fod yn ddigyfeiriad, syn adlewyrchu ein std ni fel Cymry ar hyn o bryd. Ac maer ffaith fod y cyfan yn digwydd ar groesffordd yn cyfleur syniad fod pethau ar fin newid, fel y maen nhw ar fin newid yn ein hanes ni fel cenedl, a ninnau ar drothwy mileniwm newydd, newid llywodraeth yn edrych yn fwy a mwy tebygol, a sefydlu cynulliad yn sgil hynny. Mae en cyfleu cyfeiriadau a phosibiliadau newydd, ar elfen o orfod dewis ffordd ymlaen fe fydd y cyfan ynan dod yn real iawn i ni, dwin meddwl, yn ystod y flwyddyn neu ddwy nesa.

Trwy gyflwyno pedwar perspectif gwahanol ar y brifwyl, mae Geraint Lewis yn gobeithio codi cwestiynau ehangach am Gymreictod. Y tu hwnt ir cecru, mae yna gwestiwn difrifol. Lle maer man cyfarfod rhwng Cymreictod newydd y de-ddwyrain Cymreictod Gaz a Cheryl a Chymreictod mwy traddodiadol ardaloedd y gorllewin, a faint maen rhaid ir ddwy ochr blygu er mwyn symud ymlaen?

Y peryg gwaetha yw gwahanu, mynd i wahanol gyfeiriadau a gwanhau. Mae yna optimistiaeth am dwf yr iaith yn y de-ddwyrain, ond maen rhaid sylweddoli ein bod nin mynd i gollir bobl yna os nad yn nin cynnig rhywbeth gwell iddyn nhw na ladi fach Gymreig mewn hat.

Ond os oes yna wneud hwyl am ben teipiau yn Y Groesffordd, mae yna hefyd haenau bwriadol o gymhlethdod a pharadocs ir sawl a fynn eu gweld.

Mae tri or pedwar cymeriad yn twyllou hunain i raddau. Mae Huw, ar yr wyneb, yn ymddiddori yn y Pethe, ond mewn gwirionedd ffrynt yw hynna, ac mae delwedd yn bwysicach na sylwedd iddo. Mae delwedd yn bwysig i Lowri hefyd, syn gwerthu delweddau o Gymreictod yn rhinwedd ei swydd gydar Bwrdd Croeso. Mae Gaz wedyn yn gorddelfrydu Cymreictod. Cheryl, mewn gwirionedd, ywr unig un sydd i thraed ar y ddaear. Mae ei pherspectif hi ar y Steddfod yn fwy caled dyw hi ddim yn disgwyl mwy na chyfle i wneud ceiniog neu ddwy trwy werthu stwff glanhau carpedi...

Fel gydai ddwy ddrama flaenorol, fodd bynnag, mae Geraint Lewis yn gobeithio bod yr hwyl yn amlycach nar athroniaeth yn Y Groesffordd. Comedi yw ei brif ddiddordeb, ac wrth barhau i arbrofi gyda thechneg comedi, a hynny gydar un cwmni ar un gyfarwyddwraig, Bethan Jones, maen teimlo ei fod yn graddol feithrin ei arddull ei hun. Maer elfennau swreal a oedd yn nodweddu Y Cinio (bwgan brain) a The Language of Heaven (angylion) yma eto, gydar ymdriniaeth ag eiconau yn ddoniol mewn ffordd wyrdrodig, ond hefyd yn sinestr, gobeithio.

I lawer o selogion y theatr Gymraeg, mae llais fel un Geraint Lewis yn awyr iach ar l realaeth theatr gymunedol y saithdegau ar wythdegau. Bydd y rheinyn edrych ymlaen at weld beth syn digwydd wrth i begynau Cymreictod daron erbyn ei gilydd yn wyneb haul, llygad goleuni ym Mro Dinefwr.

awdur:Menna Baines
cyfrol:401, Mehefin 1996

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk