Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Nid Dymar Ffordd

Mae drafft Cyngor y Celfyddydau o strategaeth ddrama ar gyfer Cymru yn argymell newidiadau mwy radical nag oedd neb yn eu disgwyl. Ond mae GRAHAM LAKER yn rhybuddio mai arwain at ddirywiad pellach mewn theatr sydd eisioes mewn gwendid a wnaiff y cynllunia

Yn ei Bapur Gregynog, Cyflwr y Celfyddydau, a gyhoeddwyd y llynedd gan y sefydliad Materion Cymreig, dyma sydd gan David Clarke iw ddweud am sefyllfar theatr yng Nghymru ar ddiwedd y mileniwm:

Yn ein theatr ac yng ngwaith y cwmnau theatr a chanolfannau perfformio Cymru y gellir gweld arwyddion anffodus anawsteraun bywyd diwylliannol yn fwyaf eglur. Dros y deuddeng mlynedd diwethaf pan fm yn gwylio theatr Cymru, nid ywr uchelfannau yng ngwaith rhai cwmnau penodol wedi llwyddo i guddior dirywiad cyson a sylfaenol mewn gweithgaredd cynaliadwy. Un or materion yn ymwneud i bywyd diwylliannol y maen rhaid i wlad fach bryderu amdano yw ei bod yn bosib caniatu i ymarfer ddirywio tu hwnt i lefel cynaliadwy a chyrraedd yn y diwedd fan lle nad oes unrhyw ymarfer o gwbl, heblaw yn ysbeidiol ac anghyson. Rwyn ofni fod y theatr yng Nghymru yn aros at y llinell hon. Rwyn gofidio ein bod efallai eisioes ar yr ochr anghywir iddi.

Mae David Clark wedi rhoi ei fys ar rywbeth syn beryg gwirioneddol: sef fod y theatr broffesiynol yng Nghymru wedi dirywio ir fath raddau nes ei bod yn nid yn unig wedi peidio bod yn ffurf ddiwylliannol o bwys, ond ei bod hefyd wedi diflannun llwyr o ymwybyddiaeth y cyhoedd. Fe allai rhywun ddweud nad yw theatr Gymraeg prin yn dod in sylw o gwbl heblaw unwaith y flwyddyn, efallai, yn yr Eisteddfod Genedlaethol.

Yn y deng mlynedd diwethaf, wrth i nawdd gan y llywodraeth ganolog leihau, swm a sylwedd gwaith Cyngor y Celfyddydau, ar Byrddau ar Paneli Drama yn arbennig, fu gwneud y gorau or gwaethaf. Efallai eu bod yn ceisio lliwior gwirionedd Wrth galon y mam yr ydym am ei gyrraedd y mae theatr broffesiynol i Gymru or safon uchaf a chydar uchelgais mwyaf posibl, syn cyrraedd mwy o bobl yng Nghymru a thrwy ei phoblogrwydd yn ennill cryfder economaidd ar hyder i amrywio ei gwaith ond maen anodd rhagweld dim, yn y dyfodol agos, heblaw dirywiad pellach mewn gweithgaredd theatr. Dymar cyd-destun maen rhaid ei gadw mewn cof wrth ddarllen Papur Ymgynghorol diweddaraf y Cyngor.

Y prif argymhelliad strategol yw symud i ffwrdd oddi wrth gefnogaeth refeniw i gwmnau theatr tuag at sybsideiddio rhyddfreintiau tymor penodol a phrosiectau byr, unigol. Caiff y nifer o sefydliadau syn derbyn nawdd refeniw (h.y. y rheiny a all ddisgwyl grantiau blynyddol rheolaidd) ei dorri o ugain i ddeg neu unarddeg. O blith y cwmnau Cymraeg, dim ond Cwmni Theatr Gwynedd, mewn rhyw fath o uniad gyda Bara Caws a argymhellir, syn debygol o gael statws refeniw fel Cwmni Celfyddydau Perfformio Cenedlaethol Cymru, sef enwr Cyngor ar y sefydliad newydd a gi ei greu trwy hynny. Ni warantir unrhyw ddyfodol ir cwmnau eraill Dalier Sylw, Arad Goch, Theatr Gorllewin Morgannwg, Cwmnir Frn Wen, Brith Gof y tu hwnt ir hydref eleni. Maen sicr y bydd rhai ohonynt yn gwneud cais am ryddfraint gyfnod penodol i ddarparu Theatr ar gyfer Pobl Ifanc neu i ddatblygu ysgrifennu newydd, ond ni fydd yna mwyach unrhyw sicrwydd tymor hir, na fawr o gyfle i gynllunio y tu hwnt i dair blynedd.

Yn yr hen ddyddiau, gm tm oedd theatr. Byddai cnewyllyn sefydlog o bobl yn gyfrifol am greur gwaith, a byddai gan gyfarwyddwyr, gweinyddwyr, technegwyr ac actorion i gyd ran mewn datblygu polisi ac arfer y cwmni. Yn y fframwaith newydd, bydd mwy a mwy o theatr yn ffrwyth ymrwymiad nifer o unigolion ar wahn, pobl a fydd yn ddigon amyneddgar i dreulior rhan fwyaf ou hamser nid yn cynhyrchur gwaith, ond yn gwneud un cais am grant ar l y llall i nifer cynyddod o fn fynonellau ariannu. Dymar realiti eisioes i nifer o weithwyr theatr yng Nghymru: Ian Rowlands (Theatr y Byd), Sera Moore Williams (Y Gymraes), Firenza Guidi (Elan, Wales), i enwi dim ond tri. Hyn, yn awr, fydd y norm. A pheidied neb thwylloi hun yngl_n r amser, yr ymdrech ar gost sydd ynghlwm wrth baratoi cais am grant ar adeg pan maer amodau syn cael eu gosod gan gyrff ariannu yw fwy caeth nag erioed. Maen wir fod Cyngor y Celfyddydau, trwyr arbeidion a wneir wrth leihau cefnogaeth refeniw, yn bwriadu dyblur arian sydd ar gael ar gyfer prosiectau yn 2000-2001, ond bydd y nifer o brosiectau a fydd yn dwyn ffrwyth yn dal yn fychan iawn: er enghraifft, un flwyddyn, pan oeddwn in aelod o banel asesu prosiectaur Bwrdd Drama, roedd yr arian nawdd y gwneid cais amdano bron i ddengwaith gymaint r arian a oedd ar gael. Siaradwch phobl yn y theatr syn dibynnu ar arian prosiect, ac maen rhwystredigaeth ar dicter yn amlwg.

Nid dymar ffordd i sicrhau dyfodol iach ir theatr. Pwrpas gwreiddiol grantiau prosiect oedd rhoi cyfle i newydd-ddyfodiad ddangos beth y gallent ei wneud, a sicrhau trallwysiad cyson o waed newydd ir proffesiwn. Unwaith yr oedd cyfarwyddwr neu gwmni newydd wedi profi bod angen artistig go iawn yn cael ei ateb, disgwylid y cir gwaith ei annog ai ddatblygu trwy nawdd a gi ei adnewyddu, nid o angenrheidrwydd ar sail barhaol, ond o leiaf dros gyfnod o rai blynyddoedd neu gyfres o brosiectau. Mae hyn yn dra gwahanol ir senario newydd lle mae pawb, waeth pa brofiad sydd ganddynt na pha mor llwyddianus fu eu gwaith yn y gorffennol, yn gorfod dechrau or dechrau ar sail prosiect wrth brosiect. Maen sicr o arwain at anniddigrwydd: bydd y rhai a fyddai, mewn dyddiau gwell, wedi bod yn arloeswr artistig, ac yn arwain y gad ym myd y theatr, yn cael digon ac yn troi cefn.

A fydd unrhyw un yn elwa os caiff y strategaeth newydd hon ei gweithredu? Ar yr wyneb, y rhai a fydd ar eu hennill fydd y ddau Gwmni Celfyddydau Perfformio Cenedlaethol: Clwyd Theatr Cymru yn yr Wyddgrug (dim syndod yn y fan yna) a chonsortiwm Cymraeg yng Ngwynedd. Efallai y bydd yn achos boddhad, yn arbennig ir Gogs yn ein plith, fod y ddau gwmni yma wediu lleoli yng Ngogledd Cymru ar adeg pan mae mwy a mwy o weithgaredd cymdeithasol a diwylliannol yn troi o gwmpas Caerdydd, ond mae darlleniad manylach or ddogfen yn peri pryder. Y peth mwyaf arwyddocaol ywr datganiad na ddylair cwmni Cymraeg ddisgwyl cael yr un arian r cwmni Saesneg. Mae yna addewid o dros filiwn o bunnaur flwyddyn i Theatr Clwyd; ni ddywedir faint fydd y chwaer-gwmni Cymraeg yn ei dderbyn, er fod son diweddar ffynhonnell arferol pob gwyddoniaeth am drafodaethau Cyngor y Celfyddydau yn awgrymu ffigwr syn hanner y swm hwnnw. Fel yr wyf wedi dweud mewn man arall, peth gweddol ddiweddar ywr anghyfartaledd dybryd hwn rhwng y nawdd ir theatr Saesneg ar nawdd ir theatr Gymraeg. Mae yna eisioes drafodaeth fywiog iawn, os nad chwerw, am bron bopeth sydd yn y Papur Ymgynghorol. Ymhlith yr holl faterion eraill, rwyn mawr obeithio y bydd y Cyngor, pan gyhoeddir y ddogfen derfynol, yn barod i gyfiawnhaun gyhoeddus pam y dylair theatr Saesneg dderbyn dwywaith gymaint o arian r theatr gyfatebol Gymraeg. Ond maen debyg mai ofer yw fy ngobaith: maen amheus gen i a oes gan y Cyngor ateb.

awdur:Graham Laker
cyfrol:424, Mawrth 1999

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk