Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Grotofsci, y Theatr Dlawd a Chymru

Fis Ionawr fe fu farw Jerzy Grotofsci (1933-1999), cyfarwyddwr ac arloeswr theatr o Wlad Pwyl a gafodd ddylanwad pwysig ar y theatr arbrofol yn Ewrop yn y chwedegau ar saithdegau.

Fis Ionawr fe fu farw Jerzy Grotofsci (1933-1999), cyfarwyddwr ac arloeswr theatr o Wlad Pwyl a gafodd ddylanwad pwysig ar y theatr arbrofol yn Ewrop yn y chwedegau ar saithdegau. Treiddiodd y dylanwad hwnnw i fyd y ddrama yng Nghymru, ac yng Nghaerdydd, lle treuliodd ef ei hun gyfnod gydai gwmni, y daeth nifer o arbenigwyr o bob rhan o Ewrop mis diwethaf i drafod ac i ddathlu ei gyfraniad.

Wedi hyfforddiant traddodiadol yn Cracow a Moscow, sefydlodd Grotofsci gwmni ensemble yn ei wlad enedigolo. Bur cwmnin gweithredu dan sawl enw, ond fel y Teatr Laboratorium, wedii leolin Wroclaw ond yn teithion eang, y daeth i fri rhyngwladol.

Mewn cynyrchiadau fel Y Tywysog Cyson (1965) ac Apocalypsis Cum Figuris (1968), rhoddodd Grotofsci ei syniadau arloesol ar waith. Wrth wraidd ei weledigaeth roedd y syniad mai unig ragoriaeth theatr dros gyfryngau eraill fel ffilm a theledu oedd presenoldeb byw yr actor o flaen cynulleidfa. Ei ddelfryd felly oedd creu perthynas hollol fyw rhwng yr actor ar gynulleidfa, ac i wneud hynny aeth ati i geisio cael gwared r holl bethau a oedd, yn ei dyb ef, yn rhwyst ir berthynas honno. Yn l Nic Ros, darlithydd drama ym Mhrifysgol Cymru Bangor sydd wedi astudio gwaith Grotofsci yn fanwl, roedd hin broses barhaus o buro a symleiddio.

Erbyn y diwedd doedd yna ddim gwerth o brops, roedd y goleuo ar sain yn syml iawn, ac erbyn y fersiwn derfynol o Apocalypsis Cum Figuris, y cynhyrchiad olaf, roedd yr actorion yn gwisgo eu dillad bob dydd. Roedd y drefn ar gyfer yr actorion yn un haearnaidd o ddisglybledig mae hin cael ei disgrifio yn llyfr enwog Grotofsci, Tuag at Theatr Dlawd (1968). Roedden nhwn treulio pedair awr bob dydd ar ymarferion corfforol cyn dechrau ymarfer y cynhyrchiad!

Mae Nic Ros ei hun wedi cael blas or ddisgyblaeth gaeth hon mewn gweithdai gyda rhai o actorion Grotofsci, a ddaliodd ati i weithio ar l ymadawiad y cyfarwyddwr ei hun i America ac ynar Eidal. Yn 1983 roedd yn un on griw bychan o actorion yr unig un o Gymru a dreuliodd gyfnod gydag aelodau or cwmni yng Ngwlad Pwyl profiad rhyfeddol, meddai.

Roedden nin aros mewn t_ heb drydan yng nghanol nunlle. Doedden ni ddim yn cael siarad efon gilydd, ac roedd yna ddefodau iw cadw. Roedd ymarferion corfforol, cadw gwylnos, myfyrio yng ngolau cannwyll i gyd yn rhan or drefn. Rwyn gwybod fod hynnan swnio fel rwtsh hipaidd, a phrin fod yna ddim byd y gellid eu alwn theatr ar gyfyl y peth, ac eto, fe wnes i ddod i gatre ar dn eisiau creu theatr.

Yn l Nic Ros, roedd dylanwad Grotofsci, yn enwedig y pwyslais ar waith corfforol ar arbrofi gofod, yn gryf iawn ar rai o gwmnau Cymru yn yr wythdegau, gan gynnwys Brith Gof, Cwmni Cyfri Tri a Volcano. Treuliodd y dyn ei hun, ai gwmni, gyfnod preswyl yng Nghaerdydd yn 1982 un oi brosiectau olaf cyn iddo ddiflannu o lygad y cyhoedd. Roedd wedi dod yno ar wahoddiad CPR, y ganolfan ymchwil perfformio, a nhw hefyd a gynhaliodd y cyfarfod i ddathlu ei fywyd ai waith yn y brifddinas ym mis Chwefror.

Wedii drefnu cyn ei farwolaeth, roedd y cyfarfod yn canolbwyntio ar gyfnod cynnar, gweithredol Grotofsci. Yno hefyd lansiwyd llyfr gan un or siaradwyr. Yn Land of Ashes and Diamonds, maer cyfarwyddwr Eidalaidd Eugenio Barba yn trafod dylanwad Grotofsci arno ac yn cyhoeddi llythyrau a dderbyniodd ganddo.

awdur:Nic Ros
cyfrol:424, Mawrth 1999

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk