Theatre in Wales

Archif atodiadau theatr bARN ers 1992

Chwilio am Wlad Bell

Y Madogwys gan Gareth Miles, Dalier Sylw, Cyfr. Bethan Jones

Wn i ddim beth wnaeth i mi sylweddoli mod i wedi byw yn fy nghartref mabwysiedig yn Y Waunfawr bellach am yn fwy nag y bm yn byw adra yn Aberystwyth llem maged. Ydw in perthyn ir naill le neur llall erbyn hyn, ynteu ir ddau? Oes ots? Ond dysgais chwedlaur ddau le.

Dysgais am chwedlau a hanes Aber yn yr ysgol gynradd, ac yna, llwyr stop ar chwedlau lleol, yn sicr nes i mi adael yr ysgol uwchradd. Rywbryd yn ystod hyn i gyd, deuthum yn ymwybodol o hanes Madog ar Indiaid Cymreig, a rhan John Evans, y Waunfawr, yn y stori ond cybolfa gymysglyd oedd y cyfan Blith draphlith ar draws ei gilydd, roedd adrodd Welen cy6chwyn dair ar ddeg, Grym y Lli (cyfrol fuddugol Medal Ryddiaith Eisteddfod y Fflint, 1969, awdur Emyr Jones or Waunfawr), parodi Ryan a Ronnie ar Welen cychwyn Go he is to put his foot/ Where never before a foot was put..., Madog T.Gwynn Jones. Ydw, rydw in ymwybodol or chwedlau.

A rwan dyma wasgu i mewn ir Ganolfan yn y Waunfawr, efo pawb dwin nabod a thipyn mwy, i wylio noson gyntaf drama gan frodor or Waun. Nid noson drama bentref ydi hi chwaith, efo golygydd nid anenwog (or Waun eto) wrth fochr, yn sgriblo mor galed minnau, Indiaid yn y cast, ffrindiau na welais mohonynt mewn drama or blaen yn gwasgu i fyny ar y meinciau cul, fy mhen yn llawn o s_n, o ddyfalu ac o ddisgwyl.

Mae hin wahanol. Ydi, os ydach chin disgwyl drama bentref. Ond nid dyna rydw in ei ddisgwyl gan Gareth Miles. Mae yna gyd-destun rhyngwladol, mae yna neges wleidyddol, bron or cychwyn, er eu bod wedi lapion drwm iawn ar y cychwyn mewn sain a rhythm a cherddoriaeth. Noson o gelfi arti-ffarti? Hmm, sut fydd y Waun yn cymryd hyn? Fasan well ganddyn nhw fersiwn saff o biopic am John Evans, eu harwr lleol? Ac y mae yma dair iaith. Gwyliwch y chwedlaun dirwyn.

Or miwsig ar rhythm ar y dechrau, dyma nin cael chwedl y creu. Mae hyn yn digwydd yn eu hiaith frodorol nhw, ein hiaith frodorol ni ac mewn Saesneg Americanaidd. Wrth gwrs mai Saesneg felly sydd gan Alex Rice, a hithaun dod or wlad. Ond maen dal yn ysgytwad diwylliannol, oherwydd y math o eiriau syn dod allan: Rydan ni wedi ein cyflyrru i dderbyn dim ond deialog Hollywood neu rethreg Arlywyddol yn yr acen arbennig hon. Ond beth gawn ni ydi dechreuad y byd, a dechreuad pobl.

Maen hawdd adnabod y chwedlau, wrth ir storwyr ddechrau sn am rawn yn cael ei lyncu gan aderyn, a sut y tyfodd yr egin; am eni gwyrthiol o forwyn. Mae yna bethau yn ein clymu. Yn sydyn, rydan ni draw o fyd y rhythm ar gn, ac yn l yng Nghymru, lle mae Dafydd Ddu Eryri yn bytheirio wrth ei ddisgybl John Evans yn erbyn anffyddwyr, republicaniaid tinboeth a gelynion Eglwys Lloegr. Dafydd Ddu, oedd i gartref i lawr y ln or Ganolfan, John Evans oedd i gartref fymryn yn nes. Ond mae o am deithion bell. Ydan, rydan ni fymryn yn bellach oddi wrth y miwsig ar symud yma, ac yn nes at y geiriau. A chan mai Gareth Miles ydir awdur, rydan nin saff o fod yn ymwybodol or wleidyddiaeth y tu l ir freuddwyd yn fwy fyth felly pan symudwn i Lundain, a chymdeithas y Cymru alltud yno.

John Evans ddirwestol, ai s dros grefydd a thros y freuddwyd o ddarganfod yr Indiaid Cymraeg heb sn am eu hennill i Grist. Maer geiriau crefftus ac ac ystumiau cynnil Arwel Gruffydd yn ein hargyhoeddi o ddidwylledd y creadur bach or Waun yng nghanol Gehena Llundain ond rydan ni hefyd yn nabod y criw sydd yn oi amgylch, ar peryglon syn ei wynebu: nid yn unig peryglon sydd eisioes yn bygwth dinistrio ei ddiniwedrwydd.

Yn l y chwedlau erbyn i John Evans gyrraedd America ond mae cysgodion gwleidyddiaeth a dichell eisioes yn cau oi gwmpas. Maer stori yn symud yn ei blaen yn gynt pan fydd John, druan, yn cael siarad a thrafod a dadlau a phleidio efor gwleidyddion ond y mae cip ar ddefod a miwsig yn dod yn aml, yn arwydd cryf or ddau fyd ar ddeuoliaeth. Nid brodorion diniwed mor Indiaid chwaith: y mae ganddyn nhw eu hystrywiau; Cymanfa falu awyr fydd y gynhadledd heddwch, medd un or trefedigaethwyr. Plus ca change ... Mewn ddrama donnog, anodd dweud a oedd uchafbwyntiau. Ond y darnau llafar oedd y darnau cofiadwy i mi, ar waethar elfen o basiant a o chwedl. A does dim darn mwy ingol nar olygfa o John Evans, druan, wedi cyrraedd y Mandaniaid or diwedd ac yn ymdrechu i siarad nhw yn Gymraeg ac yn methun llwyr. Mor ddigri, a chithau jest chrio.

Ydir chwedl yn fyw? Maer uchafbwynt yn awgrymu hynny, gydar ddawns a churiad drymiau, a dwyn y gynulleidfa i mewn, yn awgrymu undod. Ond a oes gormod yn cael ei adael i awgrym a rhythm a dawns? Roedd y geiriau cystal, awchai rhywun am fwy. Ond wedyn, un ochr i ddiwylliant ydi hynny. Hwyrach nad ydw i eto yn llawn un o frodorion y pentre byd-eang.

awdur:Meg Elis
cyfrol:424, Mawrth 1999

I archebu copïau o'r cylchgrawn cysylltwch â'r cyhoeddwyr:
bARN
Gwasg Dinefwr
Heol Rawlings
Llandybie
Sir Gaerfyrddin
SA18 3YD
ffôn: 01269 851640
ffacs: 01269 851046
swyddfa@cylchgrawnbarn.com
www.cylchgrawnbarn.com

Privacy Policy | Contact Us | ©2006 keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk