Theatre in Wales

Theatre, dance and performance reviews

Theatr Genedlaethol Cymru

Theatr Genedlaethol Cymru- Plas Drycin , Aberystwyth , February 28, 2005
Gyda phls yn wag yng nghanol storm, cyrhaeddir sawl cymeriad annisgwyl - terfysgwr Cymraeg, gwerthwr tai yn dangos pobl o gwmpas, y perchennog ai chariad, Athro Celtaidd o Loegr a chantores hudol. Digon o fwyd ir lobscows ond beth am y bls?


Ochenaid fewnol, dyna fymateb cyntaf wrth dreilion llygaid dros y set cyfoethog. Gyda chez lounge yn dominyddu dros y ganolfan, hen gloc taid ir dde a stand hetiau ar y chwith. Sawl clich mar Theatr Genedlaethol eisiau cynnig i mi dros eu cyfnod byr mewn bodolaeth? Pwy syn gwneud y penderfyniadau yma? Ma Noel Coward, ai steil wedi hen ddiflannu heb son am Ibsen ai griw - fedrith rhywun basio mlaen y neges yma os gwelwch yn dda. Ond mi oedd y set yn fanwl a thrylwgar iawn ond sawl awr sydd angen iw osod ar y llwyfan? Cost aruthrol tybiwn i, a fydd wedi bod fwy o ls yn mynd tuag at wythnos arall o ymarfer a gwaith ar y sgript. Fel dywedodd hen ffrind i mi, y trafferth efo Cymru yw bod Duw wedi gwario gormod ar y set ac wedi mynd yn brin wrth dalu am yr actorion.

Gan wybod am dalent cyfoethog Gwyneth Glyn am sgwennu, siomedig oedd y ddrama hon gan annelu am sawl peth heb gyrraedd nunlle. Gan feddiannu ar strwythur Shakespearaidd a seilio sawl cymeriad ar rhai stoc or genre yma (the jester, the reluctant hero, the nurse, the silent hidden watcher), mi oedd y ddrama yn cyfyngu ei hun or cychwyn. Yn enwedig gan fod yr holl chwarae yn digwydd o fewn yr un gofod sef tu fewn i d_ mawr crand. Er mwyn galluogi safle ar gyfer cymeriadau stoc mewn theatr maen rhaid rhoi cyfle at daith llythrennol ir naratif, ar gallu i newid golygfeydd fel bod modd i addasur cymeriadau. Medrir felly gweld y perthnasau yn newid odan amgylchedd gwahanol, ac felly datblygir y naratif yn organic yn hytrach na gorfod fforsio pethau yn amlwg iw lle. Roed sawl enghraifft o hyn, megis Tristan yn symud cadair yn hollol anaelladwy o flaen drws y twll dan grisiau fel bod Iorwerth yn sdyc tu fewn. Yn amlwg mae angen dychymyg a dyfeisgarwch i gynnig y fath lwyfan a falle fod hyn tu hwnt i allu y Theatr Genedlaethol. Teimlaf fod y set yn rhy static ir drama, gydar hen elyn, the secret passage, yn dangos ei gwyneb unwaith eto fel yr unig fath o lwybr anghyffredin oddi ar y drodfa ddisgwyliedig.
Roedd gormod o gymeriadau comic yn y ddrama hon yn brwydro am yr un gynulleidfa, er ir ddrama berthyn odan ymbarel y genre ffars ble mae sawl cymeriad comic yn briodol. Er hynny wrth gwrs, nid cweit ffars yn nelwedd Alan Ayckbourn neu Michael Frain hynny yw, ond mi oedd ganddynt hwythau cwmniau cynyrchu slic y tu l iddynt oedd yn hybur ddelwedd ffars tuag at y cyfeiriad cywir. Mi oeddwn in diflasu ar y golygfeydd ysgafn ac yn y diwedd, gobeithio oeddwn i am serious relief i gael torri ar y slapstick amlwg di-ben-draw. Mae arnai ofn dweud i mi weld Ifan Gruffudd yn ddigrifach na hyn. Siom fawr, yn enwedig wrth weld darnau rhyfeddol dda yn y sgript, megis pan ir ferch Opheliaidd, Nesta (Rhian Blythe), flasu llwch o wrn ei thaid gan fymblo yn euraidd, mor felus (odan hypnotherapi ei chariad milain wrth gwrs).

Y broblem fwyaf oedd y mod in llwyr methu daeall beth oedd canolbwynt y ddrama yma, er taw joli ir teulu oedd hi fod, rhaid cael rhwy fath o strwythur dilyniant. Yn amlwg gydar awdur yn dod o berfeddion Penllun mae prynu a chwalu tai wedi bod yn rhan pwysig oi bywyd. Ond, er bod ymosodiad moralistic ar werthwyr tai capitalistaidd doedd dim datrysiad ir pwynt canolog yma. Ar ben y cysyniad yma (syn amlwg wrth galon yr awdur) gwelais sawl agwedd arall oedd yn sicr odan ei chroen, academyddion ffug-Geltaidd yngh_d a Chymry ffug acennol, hen offerynnau salw a cysyniadau new-age. Ond a oes lle mewn drama i unigolyn grafu sawl ysfa syn heb ddilysiant? Rhywbeth syn cropian yn ara bach fewn i theatr Cymreig ywr ddrama hunan-fewnol gyda sawl aelod blaengar yn euog ohono y dyddiau yma. Cynnigiant ydy theatr, nid teddy-br personol. Er mor ddiddorol, efallai, ydy bywydau gwahanol bobl, dydw i ddim wir eisiau gwybod pob hynt a helynt na pha bynnag brostest sydd gan pa bynnag awdur wrth gynnig ei hunain ir ddrama. Wrth gwrs, sgwennu o brofiad y mae Ms Glyn wrth ymgnawdolir cymeriadau y mae hin protestio yn erbyn ond efallai fod angen dipyn fwy o waith ar gysyniadaur cymeriadau er mwyn gwneud yn siwr fod lle cywir iddynt yn y perfformiad. Er hynny, maer testun yn ei hun yn un dilys, ond y gweithrediad syn wael ofnadwy. Ar nodyn sur, glywes erioed gymaint o hen ferched yn brefu chwerthin yn y gynulleidfa ers bod yn festri capel a rhyw wr yn gwisgo fel dynes. Rhywbeth y dyliwn i fod yn falch ohono mewn theatr llawn, ond yn hytrach penbleth teimlais, wrth i berfeddion slapstic Cymraeg fynd yn is ac yn is. Yr eironi wrth gwrs yw bod y fath theatr maer cwmni yma yn ceisio osgoi (sydd yn glir yn eu gorchwyl) yn cael ei gynnig fan hyn mor glr a golau dydd. Nid theatr cenedlaethol ond theatr gwladol sydd fan hyn, sydd tan heddiw wedi ei berfformio ac yn perthyn yn y pentrefi, ond yn cael ei gynhyrchu ar gyllideb llawer mwy. Oeddwn i odan yr argraff taw nodwedd theatr genaletho oedd safon, nid maint y gyllideb. A pham bod ein comedi yn annelu am y lowest common denominator yn ein theatrau? Pam fod pobl yn chwerthin ar y geriau cloc mawr? Pam fod y geiriau yna yn y sgript yn y lle cyntaf? Nonsens pur sy ond gan y llafnyn lleiaf yn perthyn i steddfod ffermwyr ifanc (no offence).

Roedd Rhian Blythe yn brydferth fel arfer yn ei gwisg pur sanctaidd (gwylio fydd rhaid rhag the dreaded type-cas), ond yn sicr mae angen gwaith taflu llais arni, pitw briadd oedd ei chymeriad realistaidd ymysg y ffars yn sgl hyn, yn enwedig gan fod angen mwy arni, i fod yn ffwlcrwm ir cyfanwaith, ac yn ganolbwynt i weithrediad y cymeriadau eraill. Siomedig eto gan mi wn fod talent aruthrol gan Ms Blythe. Efallai fod angen newid cwmni arni er mwyn gweithio dan arweinwyr gwahanol a gwaith newydd.
Mi oedd y stori gariad rhwng Nesta a Iorwerth yn hollol ddi-angen. Gyda Iorwerth (Owen Arwyn) yn chwaraer ff_l/jester wrth geisio ffrwydro taflegryn yn y Pls, gyda methiant llwyr y cymeriad i fedru gwneud dim yn iawn, hyd yn oed rhoi lle ar dn. Beth felly oedd yr atyniad ato gan Nesta? Ond am hynny, dyna oll wnaeth y cymeriad yma, techneg theatraidd er mwyn cychwyn gweithrediad yn hytrach na chig a gwaed. Ffaeledd i sawl gymeriad. Er hynny mi oedd Arwyn yn gwneud tro da yn y rl yma, er fod ei ynganiad yn mynd ar goll weithiau, rhywbeth oedd yn dryw i bob un or cast bron. Maen rhaid gwneud yn siwr bod y gynulleidfa yn daeall pod sillaf o pob air, rhywbeth oedd ar goll yn arw yn y perfformiad yma ac yn rhwybeth syn peri cryn bryder i mi, yn enwedig gan ystyried taw Theatr Genedlaethol oeddent yn cynrychioli. Rhywbeth maen rhaid i cyfarwyddwr fod yn ymwybodol ohono. Mi oedd ynganiad Wynfford Ellis Owen fel Athro Celtaidd sydd wedi dysgu Cymraeg yn hollol annerbyniol. Mi wnes i fethu tua tri-chwarter oi ddeialog, er fod ei gymeriad yn gofyn iddo creur acen hyll yma, ei gyfrifoldeb cyntaf yw eglurwch, oedd yn llwyr ar goll. Mi ddyliff wybod yn well. Mi ddyliff Theatr Genedlaethol wybod yn well hefyd cyn taflur fath ddelwedd ohono yn ei byjamas arnaf. Diolch yn fawr.

Roedd perthynas Dygddu (Sue Roderick) a Gwerthwr Tai (Morgan Nefydd) yn ddigon dderbyniol fel comic relief, ai perfformiadau yn safonol ir peth oedd yn ofynnol, ond yn anffodus, treiliodd y relief yma dros hanner y perfformiad. Ac er mwyn cael comedi maen rhaid cael cyfartaledd, rhywbeth i weithio gyferbyn y comedi iw godi at lefel uwch. Enghraifft perffaith oedd cymeriad Gennerys (y cantores syn cyrraedd o nunlle) yn chwaraer crwth oedd yn ei hunan yn eithaf doniol (gan ir offeryn fod yn un hollol chwerthynllid), ond fe aeth y darn ymlaen yn rhy hir, gyda dim cystadleuaeth dramatig iddo er mwyn cynnig lefelau gwahanol ir comedi ond am y s_n gwirion, ac felly eto, yn lladd ar ei hun.

Mi oedd y darnau theatrig Plas Drycin yn brin iawn syn siomedig dros ben oherwydd dymar darnau oedd yn sefyll allan, ac yn cyfiawnhau y rheswm i ofyn i Ms Glyn sgwennur peth gan ei fod yn rhoi llygedyn o obaith oi gallu. Ymysg y comedi sal iawn mi oedd amseru cywrain mewn rhannau ac ochr tywyll yn cropian fewn ir sgwennu hefyd yn ddiddorol. Yn enwedig saliwt Natsiaidd gan gymeriad academaidd Wynfford Ellis wrth gyfeirio at gymeriad Cymraeg pwysig (Prins Tsarls)! Diddorol iawn, dymar themau y byswn in hoffi gweld Ms Glyn yn sgwennu amdano. Dim taflu pynciau llosg dilys i ffwrdd ar gomedi ysgafn drwyddi draw, mae ffordd o ddelio gyda comedi ysgafn syn cynnig lefelau ychwanegol ar ddrama, fel sydd yn ei darn yn Drws Arall y Coed, beth yn union sydd wedi digwydd fan hyn dwi ddim yn siwr. Wrth gwrs, does dim rhaid i bob darn theatrig fod yn hollol serious ond mae angen cyfartaledd, gyda agweddau gwahanol oll yn chwarae oddi ar ei gilydd, sydd yn gweud darn o theatr cyflawn.

Mae person hefyd yn medru daeall bod meithrin talent ar agenda y Theatr Genedlaethol. Digon teg, ond ai dymar lle cywir i daflu dramodydd weddol ddi-brofiad. Maen siwr fod cyfleuon gwell i wneud hyn i ennyd hyder person ym myd sgwennur theatr, ond efallai ddim, gan fod pob ceiniog sbr y cwmni yn mynd ar y cynhyrchiadau hael hyn heb adael lle i theatr wir genedlaethol Gymreig, sef yn y pentrefi ac ar feysydd perfformio oll-gynhwysiedig. Dyma ble mae dramodydd newydd yn torri dannedd. Pan maer set yn perthyn mor drylwyr ir drama tybiaf fi fod rhywbeth oi le, pan na all gwmni genedlaethol ail-greu perfformiad heb fod mewn theatr penodedig a modern, ac ond lond llaw ohonynt yng Nghymru.

Meidrol neu anfeidrol dyna ywr cwestiwn, os taw dyma cynnig Cwmni Theatr Genedlaethol, maer ateb yn un clir.

Reviewed by: Dafydd Prys

back to the list of reviews

This review has been read 1781 times

There are 37 other reviews of productions with this title in our database:

 

Privacy Policy | Contact Us | © keith morris / red snapper web designs / keith@artx.co.uk